De 70e Algemene Conferentie van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) in Wenen maakte duidelijk dat het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran niet meer alleen draait om technische inspectieregels. Het gaat inmiddels ook om diplomatieke uitsluiting, expliciete militaire dreiging en onveiligheid op een cruciale vaarroute voor de wereldhandel in energie.
1
5
Amerikaans aanbod, met een harde voorwaarde
De Amerikaanse minister van Energie Chris Wright stelde dat de VS een regeling zouden steunen waarbij Iran nucleaire splijtstof uit het buitenland ontvangt, mits Iran definitief stopt met uraniumverrijking op eigen grondgebied. Verrijkt uranium kan dienen als brandstof voor kernreactoren, maar bij hoge verrijkingsgraden ook relevant worden voor een kernwapenprogramma.
Wright zei dat Washington de voorkeur geeft aan een onderhandelde oplossing. Tegelijk waarschuwde hij dat Iran anders met Amerikaans militair optreden te maken kan krijgen. De VS eisen bovendien volledige samenwerking met de IAEA en toegang voor inspecteurs.
1
5
Iraanse nucleaire chef niet welkom in Wenen
De spanning kreeg ook een zichtbaar diplomatiek gezicht. Oostenrijk verleende Mohammad Eslami geen toegang tot het land. Eslami is Irans vicepresident voor nucleaire zaken en hoofd van de Iraanse atoomenergieorganisatie; hij zou de openingsbijeenkomst van de IAEA-conferentie toespreken.
Volgens berichten volgde de weigering op Amerikaanse druk rond een uitzondering op sancties die zijn reis mogelijk had moeten maken. Iran reageerde scherp: ambassadeur Reza Najafi stelde dat de stap inbreuk maakte op Irans rechten en soevereine gelijkheid. Teheran ontbood vervolgens de Oostenrijkse zaakgelastigde.
7
8
Inspecties en Pickaxe Mountain blijven struikelblokken
De kern van het geschil blijft verificatie. De IAEA dringt aan op toegang tot Iraanse locaties en informatie die nodig is om eerder gemeld nucleair materiaal te controleren. Directeur-generaal Rafael Grossi zei bij de opening van de conferentie dat het agentschap — afgezien van een inspectie van de kerncentrale Bushehr in juni — al meer dan zes maanden geen verificaties ter plaatse in Iran heeft kunnen uitvoeren.
16
Daarnaast meldde de IAEA bouwactiviteit bij het zwaar versterkte complex Pickaxe Mountain. Het agentschap heeft daar beweging rond een bouwlocatie gezien in beelden op afstand, maar beschikte volgens Grossi niet over concrete informatie over de activiteiten die er plaatsvinden. Iran noemde berichten over mogelijke nucleaire activiteiten op de locatie „mediahype” en houdt vol zijn waarborgverplichtingen na te komen.
9
13
Diplomatie blijft formeel op tafel, maar de ruimte ervoor krimpt
De Amerikaanse retoriek suggereert steeds nadrukkelijker dat Iraanse nucleaire capaciteiten desnoods uitgeschakeld moeten worden als diplomatie faalt. Iran stelt daartegenover dat Amerikaans militair optreden inspecties juist onuitvoerbaar heeft gemaakt. Teheran zegt wel open te staan voor overleg te goeder trouw en ontkent kernwapens na te streven.
5
11
13
De beschikbare informatie laat vooral zien dat onderhandelingen en verificatie vastlopen. Zij biedt geen onafhankelijke basis om definitief vast te stellen welke partij verantwoordelijk is voor die impasse.
Ook de Straat van Hormuz wordt onderdeel van de crisis
De verslechterende verhoudingen zijn eveneens zichtbaar op zee. De Iraanse Revolutionaire Garde verklaarde dat de onder Panamese vlag varende olietanker El Gaia op een zeemijn was gelopen en in brand vloog. Het Amerikaanse Central Command weersprak dat: volgens de VS werd het schip eerder door een Iraanse raket uitgeschakeld en vervolgens in het weekend van 13 en 14 september door een drone aangevallen.
2
3
10
Reuters berichtte over deze tegenstrijdige versies. De precieze toedracht en de verantwoordelijkheid blijven dus betwist. Wel onderstreept het incident hoe de nucleaire confrontatie steeds sterker doorwerkt in de veiligheid rond de Straat van Hormuz, de nauwe doorgang tussen Iran en Oman waar een belangrijk deel van de mondiale oliehandel passeert.
De boodschap uit Wenen was daarmee dubbel: alle partijen verwijzen nog naar diplomatie, maar de voorwaarden daarvoor — inspectietoegang, aanvaarde waarborgen en een gedeeld beeld van de militaire gebeurtenissen in de regio — verslechteren snel.