De oorlog tussen de VS en Iran heeft de oliemarkt kwetsbaar gemaakt

Zeven maanden na het begin van de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran draait de oliemarkt niet op een duurzaam alternatief voor de verstoorde export uit het Midden-Oosten, maar op noodmaatregelen. Olie wordt deels omgeleid, producenten in Noord- en Zuid-Amerika voeren meer uit en overheden spreken strategische voorraden aan. De prijs daarvoor is een snelle daling van de voorraden — en daarmee wordt de markt, en de wereldeconomie, kwetsbaarder voor nieuwe aanvallen of verstoringen van de scheepvaart. 119

Niet alleen minder olie, maar ook minder transport

Vóór de oorlog was het Midden-Oosten goed voor ongeveer een vijfde van het wereldwijde olieaanbod. In de eerste fase van het conflict schatte het Internationaal Energieagentschap (IEA) dat circa 11 miljoen vaten per dag aan aanbod was weggevallen. Later liepen schattingen voor de aanhoudende verstoring in de Golf uiteen, mede door onzekerheid over productie, transport en moeilijk traceerbare zendingen. Eind augustus gingen door Reuters geraadpleegde analisten uit van 5 tot 7 miljoen vaten per dag. 93

De Straat van Hormuz is daarbij het cruciale knelpunt. Voor het conflict werd er naar schatting 21,6 miljoen vaten olie per dag door deze zeestraat vervoerd. In het tweede kwartaal was dat nog 4,9 miljoen vaten per dag, volgens Amerikaanse ramingen waarover Bloomberg berichtte. 7 Dat verschil is essentieel: olie die wel geproduceerd kan worden maar niet veilig kan worden geladen, verzekerd of vervoerd, bereikt de wereldmarkt niet volledig.

Saudi-Arabië leidt olie om richting de Rode Zee. Andere Golfexporteurs gebruiken alternatieve havens en uitzonderlijke transportregelingen. Daarmee is de eerste schok gedempt, maar de normale handelsstromen zijn niet hersteld. De Golfexport bleef ruim onder de ongeveer 18 miljoen vaten per dag die vóór de oorlog via Hormuz gingen. 3

Waarom olie duurder wordt terwijl er nog altijd vaten aankomen

De olieprijs weerspiegelt niet alleen het fysieke aanbod van vandaag, maar ook het risico dat toekomstige leveringen uitvallen. Hernieuwde militaire confrontaties tussen de VS en Iran in september dreven de olieprijzen op; tegelijk bereikten de Amerikaanse dieselprijzen in de detailhandel een recordniveau, meldde Reuters.

De prijsdruk komt dus niet enkel door vaten die al ontbreken. Ook duurdere vracht, verzekering en het risico op nieuwe schade aan energie-infrastructuur of vaarroutes worden ingeprijsd.

Dat is het fragiele nieuwe normaal: olie blijft stromen, maar tegen hogere kosten en met veel minder reserve in het systeem. Een storing bij een pijpleiding, haven, tankerroute of raffinaderij kan daardoor buitensporig hard doorwerken, omdat de voornaamste alternatieve routes al zwaarder worden belast.

Wat een diepere crisis voorlopig heeft voorkomen

Drie buffers vangen een deel van het verlies aan betrouwbare aanvoer uit het Midden-Oosten op:

• Meer ruwe olie uit Noord- en Zuid-Amerika. De export vanuit Noord- en Zuid-Amerika bedroeg tot begin september in 2026 gemiddeld een record van 11,7 miljoen vaten per dag, tegen 10,3 miljoen in 2025. De Verenigde Staten waren de grootste groeier, gevolgd door Brazilië; een groot deel van de extra olie ging naar Azië. 2
• Omleidingen en alternatieve exportcapaciteit. Export van Saudi-Arabië via de Rode Zee en andere stromen via alternatieve havens bieden afzetmogelijkheden voor een deel van de Golfolie die anders afhankelijk zou zijn van Hormuz. 311
• Vrijgave van noodvoorraden en lagere consumptie. Alle 32 IEA-lidstaten stemden vroeg in het conflict in met een recordvrijgave van 400 miljoen vaten uit strategische reserves. Hogere prijzen en zwakkere economische activiteit kunnen ook het brandstofverbruik terugdringen, waardoor het onmiddellijke gat tussen vraag en aanbod kleiner wordt. 18

Deze maatregelen kopen tijd. Ze vervangen niet de combinatie van betrouwbare productie, relatief veilig transport en ruime voorraden die vóór de oorlog bestond.

De prijs van stabiliteit: de wereld verbruikt haar oliereserve

De duidelijkste graadmeter voor de spanning op de markt is de daling van de voorraden. Volgens het IEA zijn de wereldwijd waargenomen olievoorraden sinds het begin van de oorlog met ongeveer 507 miljoen vaten gedaald, gemiddeld circa 2,8 miljoen vaten per dag. Alleen al in augustus verdwenen 95 miljoen vaten uit de voorraad. 1914

De Amerikaanse Energy Information Administration (EIA) meldde afzonderlijk dat de mondiale voorraden in 2026 tot dusver ongeveer 400 miljoen vaten waren afgenomen en verwacht verdere dalingen tot het einde van het jaar. Verschillende meetmethoden en periodes kunnen tot verschillende totalen leiden, maar beide cijfers wijzen in dezelfde richting: opgeslagen olie vangt een substantieel deel van het tekort op. 8

Strategische reserves zijn juist bedoeld voor zulke verstoringen, maar ze zijn eindig. De Amerikaanse Strategic Petroleum Reserve bevatte begin september 289,7 miljoen vaten, het laagste niveau sinds 1982, meldde Reuters. 17 Voorraden vrijgeven kan een tijdelijk probleem verzachten, maar kan een aanhoudend verlies van meerdere miljoenen vaten per dag niet onbeperkt compenseren.

Waarom de volgende fase lastiger kan worden

In zijn vooruitblik voor september rekende het IEA voor 2026 op een daling van het mondiale olieaanbod met 5,7 miljoen vaten per dag. Volledig herstel van de olieaanvoer uit de Golfregio wordt pas in 2027 verwacht. 1

Hoe veerkrachtig de markt blijft, hangt daardoor steeds sterker af van drie vragen: blijven de alternatieve routes bruikbaar, komt extra aanbod van buiten de Golfregio op gang en daalt de vraag genoeg om het beperkte aanbod bij te benen?

Voor consumenten en bedrijven gaat het risico verder dan de prijs van ruwe olie. Duurdere of onbetrouwbare oliestromen kunnen transportkosten en prijzen van brandstoffen verhogen, met bredere inflatiedruk als gevolg. De markt heeft de uitzonderlijke schok tot nu toe opgevangen, maar deed dat door precies die voorraden aan te spreken die een volgende schok beheersbaar moeten maken.

Conclusie

De oorlog heeft geen stabiele vervanging opgeleverd voor de verstoorde olieaanvoer uit het Midden-Oosten. Er is een tijdelijke constructie ontstaan van omgeleide ladingen, recordexport uit Noord- en Zuid-Amerika, noodreserves en lagere vraag. Nu de wereldwijde voorraden al met ongeveer 507 miljoen vaten zijn afgenomen en normale stromen uit de Golfregio naar verwachting pas in 2027 volledig terugkeren, blijft de oliemarkt zeer gevoelig voor verdere escalatie. 191