Orlen vangt terugval Saoedische olie op met alternatieve ladingen

Orlen probeert de scherpe terugval in Saoedische olieleveringen aan Polen op te vangen met vervangende ladingen, in plaats van te wachten op een snelle heropening van de Petroline-pijpleiding. Het Poolse energieconcern zegt vooralsnog geen directe leveringsverstoring te zien, maar heeft wel extra olie ingekocht en ontvangt ladingen uit de Verenigde Staten, Algerije en Noorwegen.

Minder Saoedische olie onderweg naar Gdańsk

Volgens door Reuters aangehaalde scheepsgegevens vertrokken in augustus tien tankers met samen 6,6 miljoen vaten olie vanaf de Egyptische terminal Sidi Kerir naar Gdańsk. Voor september stonden drie tankers met in totaal 2,1 miljoen vaten gepland; daarbij gingen twee om voorlopige afspraken. Dat betekent een daling van ongeveer 68% in het geplande volume. Saudi Aramco levert volgens Reuters circa 40% van de ruwe olie die Orlen verwerkt.

Die terugval is aanzienlijk, maar betekent niet automatisch dat raffinaderijen onmiddellijk problemen krijgen. Orlen heeft vijf inkooptenders uitgeschreven en heeft ladingen uit de VS, Algerije en Noorwegen onderweg. Daarmee kan het concern de aanvoer op korte termijn aanvullen en de oliemix voor zijn raffinaderijen aanpassen.

Waarom Petroline zo belangrijk is

De ongeveer 1.200 kilometer lange East-West Pipeline, meestal Petroline genoemd, vervoert olie van het oosten van Saoedi-Arabië naar Yanbu aan de Rode Zee. De route omzeilt de Straat van Hormuz en is daardoor een cruciale uitwijkmogelijkheid voor Saoedische olie-export. 112

Saoedi-Arabië legde de leiding uit voorzorg stil na droneaanvallen op infrastructuur in de regio's Riyad en Medina. Saoedische autoriteiten verklaarden dat de drones vanuit Irak waren gelanceerd, maar wie verantwoordelijk is voor de aanvallen bleef onduidelijk. 112

Voor Europese afnemers is dat relevant omdat Petroline juist een alternatief bood op een moment waarop de scheepvaart in de Golf en de Rode Zee extra risico loopt. Als de storing aanhoudt, kan Saoedi-Arabië minder gemakkelijk olie richting de Rode Zee en Europese toeleveringsketens omleiden. 14

Voor Orlen raakt dit rechtstreeks de keten waarbij Saoedische olie via de Egyptische terminal Sidi Kerir naar Gdańsk gaat. De extra spotinkopen en vervangende ladingen zijn dus een praktische buffer tegen een tijdelijke onderbreking, geen garantie dat de Saoedische volumes snel herstellen.

Geen directe tekorten, wel kans op hogere kosten

Dat Orlen geen onmiddellijke verstoring verwacht, wijst erop dat het bedrijf op korte termijn voldoende flexibiliteit heeft om de installaties van olie te voorzien. Toch kan het vervangen van een groot deel van de gebruikelijke olieaanvoer financieel en technisch nadelig zijn.

Andere oliesoorten kunnen andere prijzen, vrachtkosten en verwerkingseigenschappen hebben. Bij een langere onderbreking kan Orlen dus met een minder optimale grondstoffenmix en hogere inkoopkosten worden geconfronteerd, ook als brandstoffen fysiek beschikbaar blijven. Dat risico neemt toe als vervangende ladingen schaarser worden of de veiligheidssituatie op zeeroutes rond de Golf en de Rode Zee verder verslechtert.

De duur van de sluiting is daarom doorslaggevend. Saoedische technische teams zijn ingezet om de pijpleiding te beveiligen en de veiligheid te beoordelen, maar in de beschikbare berichtgeving is geen vaste datum voor heropening genoemd. 12

Krappere Saoedische aanvoer maakt de markt gevoeliger

De pijpleidingstoring volgt op een forse daling van de Saoedische olieaanvoer. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) meldde dat de Saoedische productie in augustus maand op maand met 2,3 miljoen vaten per dag daalde tot 6 miljoen vaten per dag, het laagste niveau in meer dan dertig jaar.

Afzonderlijke schattingen op basis van tankerbewegingen zetten de waargenomen Saoedische olie-export in augustus op circa 3 miljoen vaten per dag, het laagste niveau sinds het begin van de meetreeks in 2017.

Deze cijfers bepalen niet rechtstreeks hoeveel olie Orlen kan kopen. Ze laten wel zien dat de markt minder ruimte heeft om nog een logistiek probleem op te vangen. Een langdurige uitval kan daardoor risicopremies op olie verhogen en extra druk zetten op de beschikbaarheid en vrachttarieven van tankers.

Noorse olie als structurele buffer

Orlens belangrijkste stap voor structurele diversificatie is een driejarige overeenkomst met het Noorse Equinor voor olie uit het Johan Sverdrup-veld op het Noorse continentaal plat. De leveringen beginnen in september en kunnen uitkomen op 5 miljoen tot meer dan 9 miljoen ton per jaar. Aan de bovenkant van die bandbreedte kan dit maximaal een kwart van de jaarlijkse oliebehoefte van de Orlen-groep dekken.

De overeenkomst geldt voor raffinaderijen in Polen, Tsjechië en Litouwen en biedt ook ruimte voor levering van andere Noorse oliesoorten.

De deal beschermt Orlen niet tegen wereldwijde olieprijsstijgingen. Wel vermindert zij de afhankelijkheid van een aanvoerketen die blootstaat aan risico's rond de Straat van Hormuz, de Rode Zee en de operationele beschikbaarheid van Saoedische exportinfrastructuur.

Waar de markt nu op let

Voor Orlen hangt de situatie op korte termijn af van twee zaken: komen de vervangende ladingen volgens planning aan, en herstellen de Saoedische leveringen? Voor de oliemarkt is vooral van belang of Petroline snel weer operationeel is, of lang genoeg buiten gebruik blijft om de Saoedische exportcapaciteit verder te beperken.

De lijn van Orlen is voorlopig helder: alternatieve leveranciers en spotinkopen moeten het acute gat dichten, terwijl de grotere aanvoer uit Noorwegen de raffinaderijen op termijn minder kwetsbaar moet maken voor een verstoring in één regio.