Frankrijk kiest voor gerichtere beperkingen voor jongeren op sociale media

Frankrijk heeft het plan voor een algeheel verbod op sociale media voor kinderen onder de 15 jaar vervangen door een smaller voorstel. Tegelijkertijd vraagt president Emmanuel Macron de Europese Commissie om één Europese minimumleeftijd vast te leggen. Daarmee botst het streven naar betere bescherming van kinderen met twee juridische grenzen: het recht van minderjarigen om vrij te communiceren en de EU-regels voor een gezamenlijke digitale markt. 458

Waarom het eerste Franse verbod werd geschrapt

Het Franse parlement nam in juli een wet aan die kinderen jonger dan 15 jaar in brede zin van sociale-mediaplatforms zou uitsluiten. 5

De Franse Constitutionele Raad — de instelling die wetten toetst aan de Franse grondwet — schrapte de kern van die maatregel in augustus. Volgens de Raad vormde het verbod een onnodige en disproportionele aantasting van de vrijheid van meningsuiting en communicatie van de betrokken minderjarigen. 58

Dat oordeel betekent niet dat Frankrijk geen strengere regels voor minderjarigen mag invoeren. Wel moet een maatregel volgens de rechter beter zijn afgebakend en in verhouding staan tot het risico dat hij moet aanpakken.

Wat staat er in het herziene voorstel?

Frankrijk heeft inmiddels een aangepast ontwerp bij de Europese Commissie aangemeld. Uit de beschikbare berichtgeving blijkt dat dit voorstel afstapt van een algemeen toegangsverbod en in plaats daarvan specifieke schadelijke functies van platforms voor kinderen onder 15 jaar wil beperken. 8

Welke functies precies onder de nieuwe regels vallen en hoe de handhaving uiteindelijk wordt vormgegeven, staat op basis van de beschikbare informatie nog niet volledig vast. Hetzelfde geldt voor de definitieve methode voor leeftijdscontrole.

Waarom de Europese Commissie meekijkt

Door het ontwerp bij de Commissie te melden, geeft Frankrijk Brussel de gelegenheid te beoordelen of de nationale regeling past binnen het geharmoniseerde Europese kader voor digitale diensten. 8

De Franse herziening moet dus twee obstakels vermijden: zij mag niet opnieuw te ver ingrijpen in de communicatieve vrijheden van jongeren, maar ook geen ongerechtvaardigde nationale drempel opwerpen voor digitale diensten die grensoverschrijdend in de EU opereren. 58

Er is nog onvoldoende informatie om te zeggen of de Commissie het Franse ontwerp zal goedkeuren, welke leeftijdsverificatie precies wordt gekozen of hoe de definitieve handhaving eruitziet.

Macron wil één regel voor de hele EU

In een brief van 29 augustus aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen riep Macron op tot nieuwe EU-wetgeving die sociale-mediatoegang voor kinderen onder 15 jaar verbiedt. Zijn argument is dat een Europese regel beter werkt dan 27 uiteenlopende nationale stelsels. 47

Die Europese inzet volgt op de Franse juridische tegenslag, maar heeft ook een praktisch doel: een gezamenlijke wettelijke basis en uniforme handhaving voor platforms die in alle lidstaten actief zijn. 47

Nederland en Spanje steunen eveneens een EU-brede minimumleeftijd voor sociale media. Zij hebben gepleit voor Europese handhaving en voor een mogelijke uitbreiding naar videogames, AI-chatbots en andere digitale diensten die risico’s kunnen opleveren. 7

Over de belangrijkste details bestaat echter nog geen gezamenlijke Europese lijn. Open vragen zijn onder meer de leeftijdsgrens, welke diensten worden geraakt, of het gaat om een totaalverbod dan wel beperkingen op bepaalde functies, en hoe leeftijdscontrole kan zonder onnodige aantasting van privacy. 7

Hoe andere landen het aanpakken

Australië was volgens de beschikbare berichtgeving het eerste land dat een verbod op sociale media voor kinderen onder 16 jaar invoerde. De regeling omvat onder meer TikTok, YouTube, Instagram en Facebook. 3

Het Verenigd Koninkrijk wil een vergelijkbaar verbod voor onder-16-jarigen invoeren. Daarnaast wil het voor jongeren onder 18 jaar bepaalde risicovolle functies beperken, zoals livestreaming en contact met onbekenden. De regering wilde de eerste regels vóór Kerstmis aan het parlement voorleggen; de maatregelen zouden in het voorjaar van 2027 moeten ingaan. 12

Japan volgt vooralsnog een terughoudender koers. Er is daar volgens de beschikbare informatie geen algemeen verbod voor minderjarigen; de aandacht ligt op stevigere leeftijdscontroles, veiligere standaardinstellingen en grotere verplichtingen voor platforms. 8

De bredere ontwikkeling is duidelijk: overheden bewegen van vrijwillige veiligheidsmaatregelen door platforms naar verplichte regels op basis van leeftijd. De Franse uitspraak laat tegelijk zien dat zulke regels juridisch houdbaar moeten blijven: bescherming van kinderen moet worden afgewogen tegen privacy, proportionaliteit en de vrijheid van meningsuiting. 58