Golfcrisis zet oliemarkt onder druk, terwijl Rusland diesel voor eigen markt beschermt

De onrust op de oliemarkt heeft twee samenhangende, maar verschillende oorzaken: schade aan de Russische raffinage door Oekraïense aanvallen én een bredere veiligheidscrisis in de Golfregio. Kremlinwoordvoerder Dmitry Peskov stelde dat vooral die laatste crisis grote hoeveelheden olie uit de internationale markt haalt en de situatie snel verslechtert. Tegelijk verwelkomde hij de oproep van de Amerikaanse president Donald Trump aan Oekraïne om Russische dieselinfrastructuur niet langer aan te vallen. 1

Peskov: Golfcrisis is de grote mondiale factor

Volgens Peskov verdwijnt door het conflict in de Golfregio een aanzienlijk volume olie van de wereldmarkt. Dat kan, zo waarschuwde hij, ernstige gevolgen hebben voor de wereldeconomie. 16

Daarmee maakt het Kremlin onderscheid tussen de mondiale en de Russische gevolgen. Oekraïense aanvallen op Russische olie-infrastructuur hebben de brandstofproductie in Rusland verminderd en daar tot tekorten geleid. Maar voor de internationale marktverstoring wijst Peskov vooral naar de instabiliteit in de Golf. 13

Waarom Rusland de uitvoer van olieproducten beperkte

Moskou beperkte de export van olieproducten om voldoende diesel voor de eigen markt beschikbaar te houden. De maatregel volgde op aanvallen op raffinaderijen, die de Russische verwerkingscapaciteit hebben geraakt. De beperkingen vergrootten op hun beurt de druk op de internationale dieselmarkt, terwijl in delen van Rusland brandstoftekorten en rantsoenering werden gemeld. 23

Trump riep de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy publiekelijk op om Russische installaties voor dieselproductie niet meer aan te vallen. Volgens Trump droegen de aanvallen bij aan een tekort dat „de wereld schaadt”. Peskov zei dat het Kremlin iedere oproep verwelkomt om aanvallen op wat het als civiele economische infrastructuur omschrijft, te stoppen. 14

Een toezegging dat Rusland op zijn beurt geen Oekraïense economische infrastructuur meer zal aanvallen, gaf het Kremlin niet. 15

Saudische East-West Pipeline tijdelijk dicht

Saudi-Arabië legde zijn East-West Pipeline tijdelijk stil na meerdere droneaanvallen in de regio's Riyadh en Madinah. Saudische autoriteiten zeiden dat de drones uit Irak kwamen; wie de aanvallen uitvoerde, bleef onduidelijk.

De ongeveer 1.200 kilometer lange pijpleiding vervoert ruwe olie van de olievelden in het oosten van Saudi-Arabië naar Yanbu aan de Rode Zee. Juist nu is die route strategisch belangrijk: zij biedt een uitweg naar exportmarkten zonder dat tankers door de Straat van Hormuz hoeven te varen.

Riyad noemde de sluiting een voorzorgsmaatregel. Hoe lang de storing duurt en wat het uiteindelijke effect op de fysieke olieaanvoer wordt, is nog niet vastgesteld. Schattingen over herstel liepen uiteen: één bericht citeerde bronnen die rekening hielden met vijf tot zes weken, terwijl andere bronnen op een snellere herstart rekenden.

Peskov zei dat alleen de verstoring van deze pijpleiding al meer dan 4% van het mondiale aanbod uit de markt heeft gehaald. Dat is zijn inschatting; vast staat dat de route tijdelijk is gesloten en een belangrijke omleiding rond Hormuz vormt. 5

Drie kwetsbare routes tegelijk onder druk

De problemen beperken zich niet tot één pijpleiding. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) bedroeg de olie-export uit de Golfstaten in augustus naar schatting 13 miljoen vaten per dag, bijna de helft van het niveau van vóór de oorlog. Meer transport via routes buiten Hormuz en Amerikaanse militaire escortes beperkten het verlies aan ruwe olie enigszins. De export van geraffineerde producten en lpg bleef echter sterk achter en de doorvaart door Hormuz was nog steeds zwaar beperkt.

Ook de onveiligheid bij de Straat van Bab el-Mandeb vergroot de risico's voor de scheepvaart in de Rode Zee. Het IEA koppelde het wereldwijde aanbodtekort aan de sluiting van Hormuz, aanvallen in Bab el-Mandeb, lagere Iraanse export en andere verstoringen. 18

De combinatie beperkt de speelruimte van producenten, vervoerders en afnemers:

• Beperkingen bij Hormuz treffen de belangrijkste zeeroute voor olie uit de Golf.
• De uitval van de East-West Pipeline verzwakt het voornaamste Saudische alternatief richting de Rode Zee.
• Onveiligheid bij Bab el-Mandeb maakt de route via de Rode Zee, het Suezkanaal en Europese markten riskanter.

Het gevolg is dus niet alleen dat er minder olie beschikbaar is. Er zijn ook minder betrouwbare transportroutes, terwijl verzekeringspremies en vrachttarieven oplopen. Daardoor wordt het moeilijker om een verstoring elders op te vangen.

Olieprijs en tankertarieven schieten omhoog

De olieprijs steeg scherp doordat aanvallen op de scheepvaart de vrees voor een langdurige aanbodverstoring aanwakkerden. Brent sloot op 9 september op 101,21 dollar per vat. Een dag later steeg de prijs 6,34% naar 107,63 dollar, na een piek intraday boven 108 dollar.

Ook het vervoer werd fors duurder. Het tarief voor VLCC's — de grootste categorie olietankers — op de route van de Golf van Oman naar China kwam volgens gegevens van de Baltic Exchange uit op circa Worldscale 450. Dat komt neer op ongeveer 11,50 dollar per vat. Reuters meldde dat dit een record was sinds deze tariefmaatstaf eerder in 2026 werd ingevoerd.

Hogere vrachtkosten versterken de impact van dure ruwe olie voor importerende landen, vooral wanneer alternatieve vaarroutes langer zijn of extra veiligheidsrisico's met zich meebrengen.

IEA rekent op aanhoudende verstoring

Het IEA verwacht dat de mondiale olieproductie in 2026 met 5,7 miljoen vaten per dag daalt, sterker dan eerder geraamd. Normale olieaanvoer uit de Golf zal volgens het agentschap waarschijnlijk niet volledig vóór 2027 herstellen. 17

Dat onderscheid is cruciaal: de markt reageert niet alleen op een tijdelijke prijspiek, maar op het risico van een langdurig aanbodprobleem. Voor herstel zijn veiligere en betrouwbaardere stromen via de Golf en de Rode Zee nodig, naast herstel van beschadigde productie- en exportinfrastructuur.

Peskovs boodschap beschrijft daarmee één kant van de crisis: de Golfregio staat centraal in de mondiale olieschok. De Russische exportbeperkingen zijn daarentegen bedoeld als bescherming van de binnenlandse brandstofvoorziening na schade aan de eigen raffinage. Beide ontwikkelingen maken diesel schaarser, maar via verschillende mechanismen. 12