Olieprijs schiet omhoog na aanvallen in Golfregio en uitval Saudische pijpleiding

De olieprijs ging bij de opening van maandag fors omhoog doordat nieuwe aanvallen het risico voor de scheepvaart door de Straat van Hormuz vergrootten, terwijl Saoedi-Arabië al een cruciale exportpijpleiding buiten gebruik had gesteld. Brent steeg met 3,62 dollar, of 3,46%, naar 108,23 dollar per vat. De Amerikaanse referentieolie WTI won 3,15 dollar, of 3,15%, tot 103,20 dollar. Beleggers rekenden daarmee niet alleen op vertragingen in transport, maar op het risico van een tastbaar verlies aan fysieke olieaanvoer. 1

Wat gebeurde er in het weekend?

De spanningen liepen op door incidenten op twee strategische plekken:

• Saoedische staatsmedia toonden schade aan woningen en een moskee in de provincie Jazan, die volgens de autoriteiten was veroorzaakt door een Houthi-aanval. De Houthi’s verklaarden daarnaast een Saoedische militaire basis in een aangrenzende provincie te hebben geraakt. 1
• In de Straat van Hormuz meldde UKMTO, de Britse instantie die de veiligheid van koopvaardij volgt, dat een projectiel een schip had getroffen. Er ontstond brand en de bemanning moest worden geëvacueerd. Iran meldde dat op een Iraans handelsschip voor zijn kust één dode en vier gewonden waren gevallen. 1

Deze aanvallen kwamen boven op de sluiting van de Saudische East-West-pijpleiding na droneschade. Daardoor worden twee risico’s tegelijk ingeprijsd: minder Saoedische exportcapaciteit én een gevaarlijker route door Hormuz, de nauwe zeestraat tussen Iran en Oman waar een groot deel van de olie uit de Golf doorheen gaat. 1

Waarom de Saudische pijpleiding zo belangrijk is

De East-West-pijpleiding vervoerde ongeveer 4 miljoen vaten per dag naar Yanbu, een Saoedische haven aan de Rode Zee. Dat is circa 4% van de wereldwijde olieaanvoer. De leiding bood Saoedi-Arabië juist een uitwijkroute voor exporten die normaal via de door het conflict verstoorde Straat van Hormuz zouden lopen. 2

Nu de pijpleiding stilligt, zouden de voorraden in Yanbu exporten slechts vijf tot zeven dagen kunnen opvangen. Saoedi-Arabië heeft ook kleinere voorraden in Egypte, maar die lossen een langdurige uitval van de pijpleiding niet op. 2

Ook de inname door de Houthi’s van het eiland Perim, bij de toegang tot de Bab el-Mandeb aan de Rode Zee, verhoogt het risico voor olietankers. De beschikbare bronnen onderbouwen niet zelfstandig de genoemde schatting dat Perim 4% tot 5% van de mondiale aanvoer zou raken. Wel is duidelijk dat controle over het eiland de risico’s voor verkeer op de Rode Zee en voor Saudische zendingen vergroot. 23

Wanneer de pijpleiding weer kan draaien, is onbekend. Bronnen noemden uiteenlopende ramingen: van enkele dagen tot vijf à zes weken. De Saudische autoriteiten hebben geen openbare schadeanalyse of herstartdatum bekendgemaakt. 23

Olie stond al boven de 100 dollar

De markt was al nerveus vóór de aanvallen. In de voorafgaande week was olie ongeveer 8% duurder geworden en voor het eerst sinds juli weer boven 100 dollar per vat uitgekomen. De bredere, inmiddels zes maanden durende oorlog tussen de VS en Israël enerzijds en Iran anderzijds had de doorvaart door Hormuz beperkt en de beschikbare aanvoer uit het Midden-Oosten verkrapt. 3

De recente gebeurtenissen haalden vervolgens twee mogelijke veiligheidskleppen weg: de Saudische pijpleiding naar de Rode Zee en het vertrouwen dat de vaart door Hormuz snel zou normaliseren. 12

Uitgesteld overleg in Oman drukt op sentiment

Een bijeenkomst in Oman tussen Iran en Golfstaten moest afspraken over scheepvaart door de Straat van Hormuz bespreken. Die is echter uitgesteld, volgens Oman „in het belang van consensus”. Daarmee werd de hoop op snelle de-escalatie kleiner. 3

Iran gaf aan Hormuz niet te zullen heropenen voordat aan Amerikaanse eisen is voldaan. Het uitstel betekent dus dat er voorlopig geen directe operationele afspraak ligt om de doorvaart veiliger te maken of de oliestromen te herstellen. 3

Waar let de markt nu op?

Zonder werkbare afspraken over scheepvaart in Hormuz en zonder snel herstel van de East-West-pijpleiding kan de markt een groter fysiek tekort gaan inprijzen zodra de voorraden in Yanbu opraken. 12

Tony Sycamore, marktanalist bij IG, stelde dat olie onder die omstandigheden zou kunnen doorstijgen richting 119,48 dollar per vat, het niveau dat rond maart werd bereikt. Dat is een marktscenario van een analist, geen zekerheid of officiële prijsverwachting. 1