Waarom verstoring in de Straat van Hormuz Europese brandstof en gas duurder maakt

De verstoring van de energiehandel via de Straat van Hormuz werkt snel door in Europa. Olie en gas worden op wereldmarkten verhandeld. Daardoor krijgen ook landen die niet rechtstreeks bij Golfproducenten inkopen te maken met hogere groothandelsprijzen zodra scheepvaart onzeker, beperkt of duurder wordt.

De kern is een onderscheid tussen beschikbaarheid en betaalbaarheid. Europa beschikt over instrumenten om een acuut olievoorzieningsprobleem op te vangen. Tegelijk betalen consumenten en bedrijven al een forse geopolitieke risicopremie voor diesel, benzine en aardgas.

Diesel stijgt harder dan benzine

Volgens een bericht op basis van de Weekly Oil Bulletin van de Europese Commissie steeg de gemiddelde EU-prijs van Euro-super 95 van € 1,64 per liter op 23 februari naar € 2,04 op 7 september: een toename van ongeveer 24%. Diesel ging in dezelfde periode van € 1,59 naar € 2,11 per liter, oftewel circa 33%.3

Dat verschil is economisch belangrijk. Diesel is een cruciale brandstof voor wegtransport en zakelijk vervoer. Een hogere dieselprijs blijft dus niet beperkt tot de pomp, maar kan via transport en logistiek doorwerken in de prijzen van goederen. De Weekly Oil Bulletin van de Europese Commissie vergelijkt wekelijks consumentenprijzen van olieproducten in EU-landen.1

De prijsstijgingen liepen sterk uiteen per land. Denemarken en Finland noteerden met ongeveer 36% de grootste stijging van de benzineprijs, terwijl Bulgarije met circa 47% de grootste dieselstijging kende.3 Alleen percentages zeggen nog niet hoeveel huishoudens of ondernemingen precies kwijt zijn, maar ze maken wel duidelijk dat de schok in Europa ongelijk uitpakt.

Oliehandel rekent op meer risico voor aanvoerroutes

Minder verkeer door Hormuz vergroot de zorgen bij handelaren over de beschikbaarheid van ruwe olie en geraffineerde olieproducten. Reuters meldde dat op één dag in september slechts vier vrachtschepen met grondstoffen door de zeestraat voeren, tegenover een gemiddelde van ongeveer vijftien in de tien dagen daarvoor.3

Brentolie sloot op 10 september op $ 107,63 per vat, na een stijging van 6,34% op één handelsdag. De Amerikaanse olieprijs sloot op $ 102,48.18 Duurdere ruwe olie verhoogt de kosten voor Europese raffinaderijen en werkt uiteindelijk door in de prijs van benzine, diesel en kerosine. Die doorwerking is echter niet overal even snel en even groot.

Ook gas krijgt een LNG-schok

De Europese blootstelling beperkt zich niet tot olie. De Nederlandse TTF-prijs, de belangrijkste referentieprijs voor Europees aardgas, liep op 7 september op tot € 75,2 per megawattuur. Dat was volgens een marktrapport het hoogste niveau sinds eind 2022.13

Het mechanisme is eenvoudig: verstoorde scheepvaart in de Golf raakt niet alleen olie, maar ook vloeibaar aardgas, ofwel LNG. Als LNG-ladingen moeilijker te vervoeren zijn, moet Europa sterker concurreren om het beschikbare aanbod uit andere exportlanden. Dat maakt het aanvullen van gasopslagen duurder en vergroot de gevoeligheid voor koud weer of nieuwe aanvoerproblemen.

Hoge prijzen betekenen niet meteen een tekort

Voor de olievoorziening beschikt Europa over veiligheidsnetten. Lidstaten van het Internationaal Energieagentschap (IEA) moeten noodvoorraden aanhouden die gelijkstaan aan ten minste negentig dagen netto-olie-invoer.1 Die voorraden voorkomen geen prijsstijging, maar kunnen bij een verstoring extra aanbod op de markt brengen en verkleinen de kans dat een tijdelijke scheepvaartschok direct tot fysieke tekorten leidt.

Daarom draait het Europese beeld op korte termijn vooral om beschikbaarheid versus betaalbaarheid. Noodvoorraden en alternatieve aanvoerroutes kunnen helpen om olie beschikbaar te houden. Maar huishoudens, transporteurs, luchtvaartmaatschappijen en energie-intensieve bedrijven blijven geconfronteerd met fors hogere en grilligere kosten.

Waar de markt nu op let

Beslissend zijn de duur en ernst van de verstoring, de beschikbaarheid van vervangende LNG- en olievolumes en het moment waarop de wintervraag aantrekt. Als de beperkingen aanhouden, blijven diesel en kerosine waarschijnlijk krappe markten. Ook hoge gasprijzen en extra inflatiedruk op transport en energie-intensieve producten liggen dan voor de hand.

Voor consumenten is de schok het zichtbaarst aan de pomp. Benzine en diesel zijn fors duurder geworden, waarbij de snellere stijging van diesel het grootste risico voor de bredere economie vormt. De gelijktijdige sprong in Brent en TTF laat zien dat Europa met een samenhangende olie- én gasschok te maken heeft, niet met een probleem rond één brandstof.31318