Tweede explosie bij EMCO in Bulgarije: wat we weten en wat nog onduidelijk is

In de nacht van 11 op 12 september brak brand uit bij een munitieopslag van de Bulgaarse defensiefabrikant EMCO, in de buurt van Gorni Varpishte en Tsareva Livada in de regio Gabrovo. De brand veroorzaakte meerdere ontploffingen. Het was de tweede ernstige brand bij een EMCO-locatie in iets meer dan een maand, na het incident van 10 augustus bij Belitsa. Er zijn geen doden of gewonden gemeld. 13

Zo verspreidde de brand zich

Op het terrein stonden in totaal elf opslagloodsen. De brand ontstond in één loods en sloeg vervolgens over naar twee aangrenzende gebouwen, waar opgeslagen munitie ontplofte. Volgens EMCO lagen er munitie en buskruit opgeslagen. Twee bewakers konden het terrein veilig verlaten. 3

De brandweer kreeg het vuur snel onder controle. Volgens de regionale autoriteiten was er geen direct gevaar voor omwonenden, andere eigendommen of bosgebied. 8

Oorzaak nog niet vastgesteld

De Bulgaarse autoriteiten hebben geen officiële oorzaak of dader aangewezen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken onderzoekt onder meer sabotage en een mogelijke relatie met de eerdere brand bij EMCO. Onderzoekers sluiten externe betrokkenheid niet uit. 1

EMCO zelf stelt dat menselijk handelen als ongeluksoorzaak bij deze opslaglocatie uitgesloten kan worden en spreekt van sabotage. Dat is een standpunt van het bedrijf, geen vaststelling van de autoriteiten. 4

Eerder incident bij Belitsa

Op 10 augustus leidde een brand gevolgd door ontploffingen tot schade bij een andere EMCO-opslagplaats nabij Belitsa, in de gemeente Tryavna. Ook toen vielen geen slachtoffers. Het onderzoek liep begin september nog; de Bulgaarse staatsveiligheidsdienst DANS werd erbij betrokken en minstens elf getuigen waren verhoord. 2

Na dat incident ruimden militaire teams de omgeving op. In een tussentijdse melding werd gesproken over 53 niet-ontplofte munitieartikelen en circa 1.070 kilo metaalresten die waren aangetroffen. De nieuwe brand volgde 33 dagen later en vergrootte de aandacht voor een mogelijk verband tussen de incidenten. 316

Waarom de sabotagevrees groeit

De twee recente incidenten vallen in een periode waarin Europese defensiebedrijven en logistieke ketens te maken hebben gehad met vermoedelijke brandstichting, explosies en andere verstoringen. Dat bewijst echter niet dat de brand bij EMCO onderdeel is van zo'n patroon, of dat een staat erbij betrokken was.

EMCO staat onder leiding van wapenhandelaar Emilian Gebrev. Bulgaarse aanklagers hebben eerder gesteld dat Russische operatieven Gebrev en zijn faciliteiten zouden hebben geviseerd. Bulgarije koppelde een vermoedelijke vergiftiging van Gebrev in 2015 aan de Russische militaire inlichtingendienst, de GRU.

In 2024 werden Europese arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen zes Russische staatsburgers die werden verdacht van betrokkenheid bij explosies in Bulgaarse munitieopslagplaatsen tussen 2011 en 2020. Volgens aanklagers werd daar munitie bewaard die voor export naar Oekraïne en Georgië was bestemd. Zij zagen ook redelijke aanwijzingen voor verbanden met de vergiftigingspoging tegen Gebrev en de explosies in 2014 bij het Tsjechische munitiedepot in Vrbětice. Moskou heeft de beschuldigingen afgewezen.

De stand van zaken

De beschikbare informatie rechtvaardigt grotere waakzaamheid, maar vormt geen bevestigde toeschrijving. Twee incidenten bij EMCO in ruim een maand, eerdere aantijgingen over aanvallen op het bedrijf en oude, onopgeloste zaken maken sabotage tot een plausibele onderzoekslijn. Toch hebben de Bulgaarse autoriteiten nog geen brandstichting vastgesteld, geen verdachten aangewezen en geen Russische betrokkenheid bij de brand in september bewezen. Juist die onzekerheid voedt de vrees dat de Bulgaarse defensie-industrie doelbewust onder druk wordt gezet. 124