Waarom de Europese gasprijs oploopt vlak voor de winter

Europa krijgt vlak voor de winter te maken met een combinatie van schaarser vloeibaar aardgas (LNG), laag gevulde opslagplaatsen en oplopende prijsrisico's. De verstoorde scheepvaart door de Straat van Hormuz verkrapt de mondiale LNG-markt op het moment dat Europese landen hun voorraden voor het stookseizoen juist willen aanvullen. Daardoor moeten Europese kopers meer betalen om flexibele LNG-ladingen binnen te halen. 12

De directe oorzaak: minder LNG beschikbaar voor Europa

Normaal gaat ongeveer een vijfde van de wereldwijde LNG-handel door de Straat van Hormuz. Door de feitelijke sluiting van deze vaarroute zijn exporten uit de Golf beperkt en is LNG wereldwijd schaarser geworden, melden Reuters en Bloomberg. 12

Europa is niet uitsluitend afhankelijk van LNG uit de Golf, maar moet bij krapte wel concurreren met Aziatische afnemers om alternatieve ladingen. Vooral op de spotmarkt — waar schepen nog van bestemming kunnen wisselen — telt dat zwaar. Een hogere Europese gasprijs is dus niet alleen een gevolg van de verstoring: het is ook het middel waarmee Europa LNG-ladingen naar zich toe probeert te trekken.

Lage opslagen verkleinen de winterbuffer

De Europese gasopslagen waren begin september voor ongeveer 66–67% gevuld. Dat was het laagste niveau voor deze tijd van het jaar in vijftien jaar en circa 12 procentpunt lager dan een jaar eerder, aldus Reuters. De voorraden bereiken doorgaans pas aan het begin van het stookseizoen hun seizoenspiek; in 2025 lag die piek op 83%. 1

Gasopslag is in feite de winterverzekering van Europa. Een lagere voorraad betekent niet dat de EU zonder gas komt te zitten, maar wel dat zij tijdens het stookseizoen sterker afhankelijk wordt van voortdurende import. Een langdurige verstoring van de scheepvaart, een koude periode of meer vraag naar LNG in Azië krijgt dan veel sneller grote gevolgen.

De verschillen tussen landen zijn aanzienlijk. In Duitsland, dat over de grootste gasopslagen van Europa beschikt, waren de opslagplaatsen begin september ongeveer halfvol, meldde Bloomberg. 14

Waarom de Nederlandse TTF-prijs boven €80 per MWh uitkwam

De Nederlandse TTF is de belangrijkste groothandelsmaatstaf voor gas in Europa. De prijs steeg in september boven €80 per megawattuur, het hoogste niveau sinds 2022, door lage EU-voorraden en de beperkingen voor LNG-transport. 3

Die prijsstijging weerspiegelt de kosten van de laatste beschikbare toevoer in een krappe markt. De Europese prijs moet hoog genoeg zijn om LNG-schepen weg te lokken van concurrerende bestemmingen. Maar dezelfde hoge prijs verhoogt ook de kosten voor bedrijven die gas gebruiken, voor de elektriciteitsmarkt en uiteindelijk voor huishoudens.

Andere aanbodproblemen versterken de risicopremie. Bloomberg wees op onderhoud dat een deel van de Noorse pijpleveringen raakt, naast lagere Algerijnse gasstromen naar Italië en de onzekerheid rond de scheepvaart door Hormuz. 2

Minder strenge vuldoelen: minder prijsdruk, maar ook minder reserve

De Europese Commissie stelde in april dat de EU-infrastructuur de opslagplaatsen vóór 1 november tot minstens 80% zou kunnen vullen, mits er voldoende LNG beschikbaar is. Lidstaten werden aangemoedigd de flexibiliteit in de opslagregels te benutten en een vuldoel van 80% te overwegen om extra druk op de markt te vermijden. 2

Nederland verlaagde vervolgens zijn nationale opslagdoel naar 64%, 10 procentpunt onder de eerdere doelstelling. Volgens de overheid moet dat de opwaartse druk op de groothandelsprijs verminderen. 3

Daarmee wordt een lastige beleidskeuze zichtbaar. Verplicht extra gas inkopen kan de fysieke reserve vergroten, maar jaagt bij schaarse LNG-aanvoer ook de biedingen en prijzen op. Minder strenge doelen kunnen die prijsdruk dempen, maar laten een kleinere veiligheidsmarge over als de winter tegenvalt.

De industrie loopt als eerste risico

Bedrijven met een hoog energieverbruik krijgen de gevolgen doorgaans het snelst te voelen. Dat geldt onder meer voor de chemie, staal-, kunstmest-, glas-, papier- en aluminiumsector. Zij gebruiken veel gas rechtstreeks of zijn afhankelijk van elektriciteit waarvan de prijs nauw aan gas is gekoppeld.

Blijven de groothandelsprijzen hoog, dan kunnen bedrijven productie terugschroeven, investeringen uitstellen of tijdelijk minder concurrerende installaties stilleggen. Het bredere gevaar is verlies aan concurrentiekracht voor de Europese industrie: bedrijven kunnen de hogere energiekosten zelf dragen, met lagere marges als gevolg, of ze doorberekenen en klanten verliezen.

Wat huishoudens en inflatie kunnen merken

Huishoudens voelen een schok op de gasmarkt meestal met vertraging, via tarieven voor verwarming en elektriciteit. Hoe groot en hoe snel dat effect is, hangt per land af van contractvormen, regels voor consumentenprijzen en eventuele overheidssteun.

De gevolgen kunnen bovendien verder reiken dan de energierekening. Gas en elektriciteit zijn kostenposten in transport, voedselproductie, bouwmaterialen en industrieproducten. Daarmee groeit het risico op opnieuw door energie aangejaagde inflatie. Overheden kunnen de klap verzachten met subsidies, belastingverlagingen of andere maatregelen, maar daar staat een prijskaartje voor de begroting tegenover.

Geen vaststaand tekort, wel veel minder veerkracht

De kern is niet dat Europa onvermijdelijk zonder gas komt te zitten. De regio gaat het winterseizoen in met minder verzekering in de vorm van opgeslagen gas en een veel hogere premie voor nieuwe aanvoer.

Reuters schatte dat de opslagen dit jaar mogelijk slechts uitkomen op circa 70–75%, ruim onder de 83% van 2025. De uiteindelijke stand blijft afhankelijk van de beschikbaarheid van LNG en de marktomstandigheden. 1 Als de scheepvaart zich herstelt en de import stabiel blijft, kan de druk afnemen. Blijven de problemen rond Hormuz bestaan en neemt de vraag naar LNG toe, dan kunnen prijzen hoog blijven en wordt Europa gevoeliger voor winterweer.

Voor overheden en grote energieafnemers ligt de opgave daarom in het veiligstellen van aanvoer zonder paniekaankopen verder aan te wakkeren, het terugdringen van vermijdbaar verbruik, goed gebruik van grensoverschrijdende infrastructuur en bescherming van kwetsbare huishoudens en strategisch belangrijke industrie. Geen van die maatregelen is pijnloos, maar samen kunnen ze voorkomen dat een krappe gasmarkt uitgroeit tot een bredere economische crisis.