NAZA: wat 24 Israëlische klokkenluiders zeggen over AI-doelbepaling in Gaza

NAZA is een documentaire over de systemen achter Israëls luchtoorlog in Gaza. De film baseert zich op afgeschermde getuigenissen van 24 Israëlische medewerkers uit het leger en de inlichtingendiensten. Bij de première, op 10 september 2026 in de hoofdcompetitie van het 83e Filmfestival van Venetië, presenteerde de film die verklaringen als aanwijzingen dat burgerdoden niet alleen onbedoelde gevolgen van afzonderlijke aanvallen waren, maar onderdeel konden zijn van operationele afwegingen. Dat is de stelling van de makers en hun bronnen — geen rechterlijke vaststelling. 12

Waar staat de titel NAZA voor?

Volgens de berichtgeving is NAZA een Israëlische militaire term voor het verwachte aantal ‘nevenslachtoffers’ bij een luchtaanval. De term is belangrijk omdat de film niet één specifieke aanval onderzoekt, maar de manier waarop verwachte burgerdoden volgens de getuigen meegewogen zouden zijn bij het kiezen en goedkeuren van doelwitten. 1

De documentaire werd ’s nachts opgenomen op daken in Tel Aviv. Volgens de festivalsynopsis, waar Reuters en AP over berichtten, onderzoekt de film de mensen, technologie en besluitvorming achter de campagne in Gaza. 23

Wat vertellen de 24 anonieme insiders?

De geïnterviewden blijven anoniem om hun identiteit te beschermen. Zij beschrijven processen voor inlichtingenwerk en doelbepaling die met AI werden ondersteund, waaronder surveillance en het gebruik van telefoongegevens om mensen te identificeren en te volgen als mogelijke doelwitten. Zij zeggen ook dat menselijke controle in delen van dat proces beperkt was en dat voorspelde burgerdoden in berekeningen konden worden opgenomen voordat aanvallen werden goedgekeurd. 16

Daarbij is een onderscheid essentieel: de documentaire presenteert verklaringen van insiders over de werking van deze systemen. De film stelt op zichzelf geen strafrechtelijke aansprakelijkheid vast, en de beschuldigingen zijn in deze berichtgeving niet door een rechter beoordeeld.

De context: AI, surveillance en doelwitten

De film verschijnt na onderzoeksjournalistiek van +972 Magazine en Local Call over een vermeend Israëlisch AI-systeem met de naam ‘Lavender’. Volgens dat onderzoek werd het systeem ingezet om grote aantallen Palestijnen als vermoedelijke strijders te identificeren voor mogelijke dodelijke aanvallen. Het onderzoek stelde ook dat menselijke controle en beperkingen rond burgerslachtoffers in de eerste fase van de oorlog ruimhartig waren. 3

NAZA maakt van die bredere onderzoekscontext een lange documentaire, gebouwd rond verklaringen uit de eerste hand. De centrale vraag is niet of AI zelfstandig beslissingen nam, maar hoe mensen volgens de getuigen geautomatiseerde of door AI ondersteunde uitkomsten gebruikten binnen een militaire besluitvormingsketen.

Wie maakten NAZA?

De Israëlische journalisten en filmmakers Yuval Abraham en Rachel Szor regisseerden NAZA. Zij behoorden ook tot de regisseurs van de Oscarwinnende documentaire No Other Land. In de beschikbare berichtgeving wordt The Guardian genoemd als producent van de nieuwe film. 235

De aangeleverde bronnen geven geen volledig en onafhankelijk bevestigd overzicht van alle productie- en executiveproducercredits. Daarom is het niet verantwoord om op basis van gedeeltelijke vermeldingen een complete aftiteling af te leiden.

Waarom de première in Venetië betekenis heeft

NAZA werd toegevoegd aan de hoofdcompetitie van Venetië en was de enige documentaire onder de 21 kanshebbers op de Gouden Leeuw. 23 De film volgde op The Voice of Hind Rajab, de competitiefilm uit Venetië van 2025 van Kaouther Ben Hania. Die docudrama reconstrueerde de mislukte poging om de vijfjarige Hind Rajab in Gaza-Stad te redden. 5

De twee films kiezen duidelijk verschillende invalshoeken. The Voice of Hind Rajab draait om één gezinstragedie en het noodtelefoontje dat ermee verbonden is. NAZA onderzoekt juist de militaire systemen en beleidskeuzes die de makers zien als bepalend voor een veel bredere campagne.

Een directe tegenspraak van Israëls lezing

Abraham en Szor typeren wat in NAZA wordt beschreven als berekende massadoding van Palestijnse burgers, en niet als losse fouten. 5 Daarmee botsen zij rechtstreeks met Israëls al lang uitgedragen standpunt dat het niet opzettelijk burgers viseert en probeert burgerslachtoffers te beperken in de strijd tegen Hamas. Reuters meldde dat de documentaire die officiële lezing van de oorlog betwist. 1

De meest zorgvuldige manier om NAZA te lezen, is daarom als een op bewijs gebaseerde bijdrage aan een sterk betwist publiek dossier. De film gebruikt verklaringen van insiders om te betogen dat surveillance, geautomatiseerde doelwitgeneratie en ramingen van burgerslachtoffers in samenhang moeten worden onderzocht — niet als losse technische of tactische kwesties. De beschikbare bronnen ondersteunen die kern van het betoog, maar bevatten onvoldoende onderbouwd materiaal om hier bredere uitspraken te doen over sancties, toegang voor de pers of de volledige humanitaire en politieke context van de oorlog.