Hubble toont kosmische superbubbel waar sterren ontstaan

De Hubble-opname van 3 september toont N44 als een plek waar stervorming twee kanten heeft. Zware sterren hebben een enorme holte in de gaswolk geblazen, maar hun straling, sterrenwind en supernova-explosies drukken elders gas samen. In die samengedrukte zones kunnen nieuwe sterren ontstaan. 12

Waar bevindt N44 zich?

N44, voluit LHA 120-N44, is een emissienevel waarin sterren worden gevormd. De nevel staat in het sterrenbeeld Goudvis (Dorado), in de Grote Magelhaense Wolk: de grootste kleine begeleidende sterrenstelsel van de Melkweg. N44 ligt ongeveer 160.000 lichtjaar van ons vandaan. 5

De holte: een superbubbel van 210 bij 140 lichtjaar

Het beeld wordt gedomineerd door twee structuren: een grote centrale leegte en de dichte, stoffige gasschil eromheen. Die leegte is een zogeheten superbubbel, met afmetingen van ongeveer 210 bij 140 lichtjaar. 25

De glinsterende sterren in het centrum hebben deze holte gevormd. Hun krachtige sterrenwinden en latere supernova-explosies verdreven een groot deel van het gas waaruit zij zelf waren ontstaan. 5 Het weggeveegde materiaal verzamelde zich rond de bubbel in een compacte schil van gas en stof. Ultraviolette straling van zware sterren geeft die schil energie, waardoor hij zichtbaar oplicht. 25

Vernietiging die nieuwe sterren kan aanjagen

De invloed van zware sterren is niet alleen opbouwend. Straling, sterrenwinden en supernova’s verstrooien en vervormen het gas in N44, en kunnen plaatselijke stervorming verstoren of beëindigen. 5

Tegelijkertijd perst diezelfde invloed gas in de schil samen. Daar worden nu nieuwe sterren gevormd. 5 Daardoor is N44 voor astronomen een interessant natuurlijk laboratorium: het biedt zicht op verschillende fasen van stervorming, van het instorten van koude gaswolken en de vorming van dichte klonten tot het moment waarop jonge sterren kernfusie van waterstof starten. 5

Bijna een half miljoen sterren geteld

De gegevens voor de opname zijn afkomstig uit Hubble-observatieprogramma 14689, onder leiding van hoofdonderzoeker D. Gouliermis. In de telling werden bijna 500.000 sterren in het complex en sterren op de voorgrond opgenomen. 15

Bijna 30.000 daarvan zijn pre-hoofdreekssterren: jonge sterren die in hun kern nog niet met de fusie van waterstof tot helium zijn begonnen. 15 Dankzij Hubbles gevoeligheid en scherpe resolutie konden onderzoekers ook zwakke jonge sterren onderscheiden in dichtbevolkte sterhopen. 5

Zo’n sterrentelling kan helpen vaststellen hoe lang stervorming aanhoudt, welke massa’s pasgeboren sterren meestal hebben en hoe dit proces verloopt in omgevingen met weinig zware elementen, zoals de Grote Magelhaense Wolk. Die omstandigheden kunnen lijken op die in sterrenstelsels in het vroege heelal. 5

Nog een bel in beeld

De onderdelen van het grotere N44-complex werden in de jaren 1950 gecatalogiseerd door astronoom Karl Henize. 5 Rechtsboven in de Hubble-opname ligt N44F, een kleinere interstellaire bubbel. Die is opgeblazen door de sterke wind van één hete, zware ster. Eerdere Hubble-beelden lieten zien hoe wind en straling daar de bubbel en pilaren van stoffig gas vormgaven. 5

De opname van september is een mozaïek van Hubbles Wide Field Camera 3, samengesteld met brede V- en I-filters. Dat levert het brede, sterrenrijke overzicht van het volledige N44-complex op; de geraadpleegde beschrijvingen geven geen gedetailleerde koppeling tussen filters en beeldkleuren.