Waarom de Straat van Hormuz nu ook een risico vormt voor voedselprijzen

De verstoring in de Straat van Hormuz gaat inmiddels over meer dan olie en scheepvaart. Het beperkte transport door de nauwe doorgang belemmert ook de aanvoer van grondstoffen voor kunstmest en verhoogt de kosten van energie, vracht en landbouwproductie. Daarmee kan een logistieke schok van vandaag later uitmonden in druk op voedselprijzen.

Het commerciële verkeer nam sterk af nadat de Verenigde Staten en Israël Iran op 28 februari aanvielen. Iran verklaarde de zeestraat gesloten, waarna rederijen reizen opschortten. Op 4 september voeren er slechts vier goederenschepen door de doorgang, tegenover ongeveer 125 grote commerciële schepen per dag vóór het conflict. Ook waar beperkt verkeer mogelijk blijft, is de handel daarmee nog lang niet terug op een normaal niveau.

Waarom Hormuz belangrijk is voor de landbouw

De Straat van Hormuz is een cruciale uitvoerroute voor energie en kunstmestgrondstoffen uit de Golfregio. Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) kan ongeveer 1,3 miljoen ton kunstmest per maand niet langer via deze route worden vervoerd. Voor die stromen bestaat geen levensvatbaar alternatief over land. De FAO noemt China, India, Japan en Zuid-Korea als grote Aziatische importeurs die bijzonder kwetsbaar zijn voor krappe brandstofmarkten en hogere energieprijzen. 18

De impact op de landbouw loopt via meerdere, met elkaar verbonden kanalen:

• Stikstofkunstmest: ureum wordt grotendeels gemaakt met aardgas als grondstof. Ongeveer een derde van de wereldwijd verhandelde ureum gaat normaal gesproken door Hormuz. Minder uitvoer van gas en kunstmest uit de Golfregio kan het aanbod dus verkrappen en de kosten verhogen. 17
• Fosfaatkunstmest: zwavel is nodig voor zwavelzuur, een essentiële grondstof voor fosforzuur en fosfaatkunstmest. Wordt zwavel schaars of duur, dan werkt dat snel door in producten zoals DAP en NPK. 14
• Kosten op het boerenbedrijf: duurdere brandstof en vracht maken zowel de aanvoer van productiemiddelen als het gebruik van landbouwmachines kostbaarder. Producenten, overheden of boeren kunnen die kosten aanvankelijk opvangen, maar uiteindelijk kunnen ze in de prijs van gewassen terechtkomen.

De vertraging in dit proces is cruciaal. Schaarste aan kunstmest vertaalt zich niet noodzakelijk meteen in duurdere voeding. Eerst beïnvloedt zij inkoopbeslissingen en bemestingsniveaus vóór of tijdens het groeiseizoen. Pas later kunnen lagere marges of opbrengsten zichtbaar worden.

Zwavel is de meest acute flessenhals

Zwavel geeft een van de duidelijkste prijssignalen van de ontregeling. Marktgegevens plaatsten spotprijzen in september boven 1.000 dollar per ton: meer dan 300% hoger dan in augustus 2025. De precieze stijging verschilt wel per markt en prijsbenchmark. 4 Argus schatte eind augustus de vracht voor een grote zwavellading naar de Indiase oostkust op 140 tot 142 dollar per ton. Dat impliceert een geleverde prijs van ongeveer 1.100 dollar per ton. 5

Dat is belangrijk omdat zwavel geen bijkomstige grondstof is voor producenten van fosfaatkunstmest. Hogere zwavelkosten maken fosforzuur duurder, wat vervolgens de prijs van fosfaatkunstmest verhoogt. De Indiase referentieprijs voor contracten voor fosforzuur bedroeg voor juli tot en met september 1.700 dollar per ton P₂O₅, 25% meer dan in het voorgaande kwartaal. 11

De aanvoeronderbreking is mogelijk nog ernstiger dan de prijsstijging zelf. Een inkoper kan soms meer betalen voor een lading, maar niet eenvoudig ladingen vervangen die niet veilig of economisch via de gebruikelijke route kunnen worden vervoerd.

India toont de commerciële en budgettaire druk

De Indiase aanpak illustreert hoe lastig het is om essentiële inputs in een ontregelde markt in te kopen. India Potash Limited schreef namens acht bedrijven een gezamenlijke aanbesteding uit voor 593.500 ton zwavel voor levering van juni tot en met augustus: 527.500 ton voor de oostkust en 66.000 ton voor de westkust. 7 De onderneming trok de aanbesteding later in. De biedingen voor de oostkust waren hoog en voor de westkust werden geen volledige ladingen aangeboden. 8

Dit bewijst niet dat het hele gevraagde volume via alle mogelijke kanalen onbeschikbaar was. Wel laat het zien dat de normale prijsvorming en transportplanning voor een grote importeur ernstig verstoord waren.

Ook de druk op de overheidsfinanciën is aanzienlijk. India had in de eerste vierenhalve maand van boekjaar 2026–2027 ongeveer ₹99.000 crore uitgegeven aan kunstmestsubsidies, circa 56% van het jaarlijkse budget. Dat gebeurde tegen de achtergrond van hoge internationale prijzen voor kunstmest en vloeibaar aardgas (LNG). India had al subsidiepercentages goedgekeurd voor fosfaat- en kaliumkunstmest voor het Kharif-seizoen van 2026, bedoeld om deze producten voor boeren beschikbaar en betaalbaar te houden.

Meldingen over aanvullende noodsteun voor kunstmestproducenten moeten daarbij zorgvuldig worden gelezen: een conceptvoorstel voor steun is niet hetzelfde als reeds ingevoerd beleid. 1

Waarom het risico op voedselonzekerheid in Azië toeneemt

De directe blootstelling is het grootst in landen en bij producenten die sterk afhankelijk zijn van import. Hogere kosten van productiemiddelen drukken eerst de marges van boeren, vooral waar weinig financiële reserves zijn of kosten niet snel kunnen worden doorberekend. Als kunstmest later, minder of in een minder geschikte samenstelling wordt gekocht, kunnen de gevolgen doorlopen tot volgende oogsten.

Voor Zuidoost-Azië komt de kwetsbaarheid rond kunstmest boven op de afhankelijkheid van ingevoerde brandstoffen. Onderzoek naar de voedselweerbaarheid van ASEAN — het samenwerkingsverband van Zuidoost-Aziatische landen — spreekt van een dubbel effect: minder beschikbare kunstmest én hogere energiekosten voor de productie, het vervoer en het gebruik ervan. Singapore is volledig afhankelijk van ingevoerde kunstmest, terwijl de voedselvoorziening in de regio ook sterk leunt op grensoverschrijdende handel en zeetransport.

De dreiging moet niet worden voorgesteld als één verklaring voor alle voedselinflatie. Weersomstandigheden, andere verstoringen op zee, transportkosten, wisselkoersen en nationaal beleid bepalen mede wat consumenten betalen. Hormuz werkt vooral als een krachtige versterker: bestaande kwetsbaarheden in de landbouw worden duurder en moeilijker te beheersen.

Wat een praktische regionale aanpak vraagt

ASEAN-leiders hebben, als reactie op de langdurige verstoring, een regionale brandstofvoorraad en een noodregeling voor voedselzekerheid voorgesteld. Dat kan helpen, maar voedselvoorraden lossen geen tekort aan productiemiddelen op dat maanden eerder op het land en in kunstmestfabrieken begint.

Een duurzamere samenwerking tussen ASEAN en India zou zich daarom moeten richten op de keten vóórdat voedselprijzen stijgen:

1. Kunstmestinkoop en strategische voorraden van grondstoffen coördineren. Gezamenlijke inkoop en transparante voorraadinformatie kunnen de onderhandelingspositie verbeteren en tekorten eerder zichtbaar maken.
2. Noodregelingen voor scheepvaart en verzekering opzetten. Hoge vracht- en oorlogsrisicopremies kunnen handel blokkeren, ook als de fysieke voorraad nog bestaat.
3. Leveranciers en routes diversifiëren waar dat kan. Alternatieve herkomstlanden kunnen de volumes uit de Golfregio niet snel volledig vervangen, maar verkleinen wel het concentratierisico.
4. Efficiënter omgaan met kunstmest. Beter nutriëntenbeheer kan de afhankelijkheid van dure inputs verminderen zonder simpelweg minder te bemesten.
5. Energie- en voedselzekerheidsbeleid verbinden. Gas, diesel, vracht en kunstmest zijn geen afzonderlijke crises, maar gekoppelde kostenposten.

De kern

De verstoring in de Straat van Hormuz heeft blootgelegd hoe afhankelijk de wereldwijde voedselproductie is van één smalle zeeroute. Beperkte scheepvaart heeft energie- en kunstmestleveringen vertraagd of geblokkeerd, zwavelprijzen uitzonderlijk hoog opgedreven en de inkoop- en subsidiedruk in India vergroot. 48

De grootste gevolgen kunnen met vertraging komen. Als dure of onbeschikbare kunstmest leidt tot minder gebruik, lagere opbrengsten of zwakkere financiën bij producenten, verschuift de impact van havens en grondstoffenmarkten naar oogsten en uiteindelijk naar de boodschappenrekening. Om dat risico te beperken, is het cruciaal dat niet alleen voedselvoorraden worden beheerd, maar vooral ook de ketens voor kunstmest en landbouwgrondstoffen blijven functioneren.