Qatarese LNG-crisis dwingt wereldmarkt op zoek naar vervangend gas

De LNG-crisis in Qatar is uitgegroeid tot een wereldwijde schok voor de gasmarkt. Schade aan het Ras Laffan-complex en de sterk beperkte scheepvaart door de Straat van Hormuz hebben QatarEnergy gedwongen productiecapaciteit stil te leggen, exporten op te schorten en zich bij klanten in Europa en Azië herhaaldelijk op overmacht te beroepen. 214

Daarmee ontstaat een uitzonderlijke situatie: een van de grootste LNG-exporteurs ter wereld koopt zelf ladingen op de Amerikaanse spotmarkt om enkele buitenlandse klanten te blijven bedienen. 19

Wat is er gebeurd bij Ras Laffan?

Volgens het Oxford Institute for Energy Studies stopte QatarEnergy op 2 maart met de productie van LNG en aanverwante producten bij Ras Laffan. Twee dagen later meldde het bedrijf overmacht aan getroffen afnemers. 14

Latere berichtgeving koppelde de verstoring zowel aan schade aan Qatarese productiefaciliteiten als aan de onmogelijkheid voor LNG-tankers om de Straat van Hormuz normaal te gebruiken. Reuters meldde dat het conflict QatarEnergy ertoe bracht liquefactietreinen stil te leggen, overmacht in te roepen en de export op te schorten. 2 Volgens Al Jazeera zei QatarEnergy dat een Iraanse aanval circa 17% van de LNG-exportcapaciteit van het land had weggenomen. 15

Dat zijn twee afzonderlijke problemen:

• Schade en productiestops beperken de hoeveelheid LNG die Qatar kan produceren.
• Een onveilige of geblokkeerde vaarroute verhindert normale levering, ook wanneer volumes wel beschikbaar zouden zijn voor verscheping.

Samen maken zij de crisis veel ingrijpender dan een tijdelijke productiestoring. De Qatarese LNG-uitvoer daalde van ongeveer 20 miljoen ton in het vergelijkbare kwartaal een jaar eerder naar minder dan 2 miljoen ton tussen april en juni 2026, volgens door Energy Connects gepubliceerde Bloomberg-berichtgeving. 6

Overmacht blijft doorwerken voor afnemers

Een beroep op overmacht ontslaat een leverancier doorgaans van leveringsverplichtingen wanneer buitengewone omstandigheden nakoming onmogelijk maken. QatarEnergy heeft die kennisgevingen herhaaldelijk verlengd, omdat de vooruitzichten voor veilige scheepvaart door Hormuz onzeker bleven.

Reuters meldde in juli dat de overmacht voor meerdere Aziatische klanten was verlengd en dat QatarEnergy een deel van zijn LNG-tankers tot halverwege oktober verhuurde. Dat wees erop dat de exportverstoring mogelijk langer zou aanhouden. 2 Eind augustus waren de annuleringen voor Pakistaanse afnemers verlengd tot in oktober en liep de overmacht voor Bangladesh door na september. 1

Ook Europa ondervindt de gevolgen. Het Italiaanse energiebedrijf Edison meldde dat nog eens vijf geplande ladingen, voor levering van eind september tot begin november, niet zouden komen. 10 Eerdere verlengingen hadden al betrekking op 21 ladingen voor Italië tussen april en begin september. 12

De vaak genoemde daling van 92% in het LNG-verkeer door Hormuz is niet hard te onderbouwen met het aangeleverde bronmateriaal. Wel staat vast dat commerciële LNG-bewegingen grotendeels stilliggen of zeer sterk beperkt zijn en dat de normale stromen nog niet zijn hervat. 124

Waarom QatarEnergy Amerikaans LNG koopt

QatarEnergy kocht volgens Reuters dit jaar 33 spotladingen Amerikaans LNG voor levering aan Zuid-Korea, Taiwan, Bangladesh, India en Japan. Dat is fors meer dan de vier ladingen die het bedrijf een jaar eerder kocht. 19

De verklaring ligt in het verschil tussen gas kunnen produceren en gas kunnen afleveren. Het Qatarese productie- en exportsysteem is afhankelijk van dezelfde regionale zeestraat die nu is verstoord. Amerikaans LNG kan daarentegen buiten de Perzische Golf worden geladen en rechtstreeks naar importmarkten varen.

De aankopen lijken bedoeld om de schade voor belangrijke klanten te beperken en QatarEnergy’s reputatie als betrouwbare langetermijnleverancier te beschermen, ook al is het bedrijf door overmacht niet direct aan al zijn contractuele leveringen gebonden. 19 Het is echter een noodoplossing, geen volwaardig alternatief: spotladingen zijn beperkt beschikbaar, worden door meerdere kopers begeerd en kunnen de schaal en kostenstructuur van de reguliere Qatarese export niet evenaren.

De beschikbare berichtgeving bevestigt de spotaankopen, maar bevat onvoldoende betrouwbare informatie om vermeende langlopende afspraken met specifieke Amerikaanse LNG-projecten als vaststaand te presenteren.

Europa en Azië concurreren om minder flexibel LNG

Voor de oorlog leverde Qatar ongeveer een vijfde van de wereldwijde LNG-export. 614 Als zo’n grote leverancier plotseling wegvalt, wordt de markt snel krapper. Alternatieve volumes worden beperkt door beschikbare liquefactiecapaciteit, bestaande langetermijncontracten, beschikbare tankers en langere vaarroutes.

Voor afnemers in Europa en Azië zijn de praktische opties beperkt:

• vervangende spotladingen kopen, meestal tegen hogere kosten;
• gasvoorraden aanspreken of de vraag terugdringen;
• industrie of elektriciteitsproductie waar mogelijk op andere brandstoffen laten draaien;
• minder leveringen of aangepaste leverschema’s accepteren.

Europese en Aziatische klanten zoeken vervangende ladingen, verbruiken minder gas of schakelen over op andere brandstoffen, aldus berichtgeving over de verlengde annuleringen. 4 Bij een langdurige crisis wordt het lastiger voor Europa om voor perioden van hoge seizoensvraag de gasvoorraden aan te vullen of te behouden. Meer concurrentie om LNG uit het Atlantische bekken kan bovendien de druk op importmarkten verhogen. Dat is een marktrisico, geen bevestigde prognose voor de Europese gasopslag.

India en Japan: omwegen helpen, maar herstellen de handel niet

India behoort tot de markten waarvoor QatarEnergy Amerikaans spot-LNG heeft ingekocht. 19 Reuters meldde ook dat drie LNG-ladingen uit Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten buiten de Straat van Hormuz van schip naar schip zijn overgeladen voor levering aan India en Japan. 17

Dergelijke overslag laat zien dat handelaren soms specifieke ladingen kunnen omleiden of redden. Maar het zijn gespecialiseerde, operationeel ingewikkelde oplossingen — geen vervanging voor langdurig normaal tankertransport door Hormuz.

China is kwetsbaar via LNG, maar ook via de kosten van energiegerelateerde grondstoffen voor de industrie. Hogere prijzen voor gas, LPG, nafta en vrachtvervoer kunnen de marges en productieplanning van petrochemische bedrijven onder druk zetten. Het aangeleverde bewijs toont echter geen gekwantificeerde, landelijke daling van de Chinese petrochemische productie door deze verstoring aan.

De belangrijkste les: LNG is niet zomaar uitwisselbaar

De crisis laat zien dat leveringszekerheid niet alleen afhangt van gasreserves of productiecapaciteit. Een leverancier kan over enorme voorraden beschikken en toch klanten niet bedienen als installaties beschadigd zijn en de enige praktische uitvoerroute is verstoord.

De Amerikaanse aankopen van QatarEnergy helpen ladingen naar belangrijke Aziatische markten te sturen, maar het bredere tekort is moeilijk te dichten. Zolang Ras Laffan niet volledig operationeel is en veilige, reguliere doorvaart door de Straat van Hormuz niet is hersteld, blijven Europa en Azië concurreren om een beperkt aanbod vervangend LNG. QatarEnergy opereert dan deels als noodgedwongen beheerder van een internationale gasportefeuille, in plaats van alleen als wereldwijde exporteur. 21419