Grote EU-landen zetten in op importbescherming voor chemie en kunststoffen

Frankrijk, Italië en waarschijnlijk ook Duitsland willen de Europese Unie vragen om mogelijke vrijwaringsmaatregelen voor chemische producten en kunststoffen te onderzoeken. Het gaat om PET-hars voor verpakkingen, epoxyharsen en glasvezels. Volgens Reuters zouden de landen hun verzoeken binnen enkele weken kunnen indienen. Belangrijk: er zijn nog geen quota of extra heffingen van kracht; het betreft een voorstel voor onderzoek. 9

Welke producten staan centraal?

De beoogde onderzoeken richten zich op drie veelgebruikte industriële grondstoffen:

• Polyethyleentereftalaat (PET): een kunststofhars die vooral bekend is van verpakkingen.
• Epoxyharsen: chemische producten die in uiteenlopende industriële ketens worden gebruikt.
• Glasvezels: versterkingsmateriaal voor diverse vervaardigde producten.

Een vrijwaringsmaatregel is bedoeld voor situaties waarin een sterke stijging van de invoer de Europese industrie schade berokkent. De EU kan daarbij tariefcontingenten gebruiken: invoer tot een vastgesteld volume krijgt de normale behandeling, terwijl voor volumes daarboven een aanvullende heffing geldt. Volgens de EU-regels hoort zo'n contingent normaal gesproken niet lager te liggen dan het gemiddelde importniveau van de drie voorafgaande representatieve jaren. 29

Geen anti-dumpingheffing, maar een veel breder instrument

Het onderscheid met anti-dumpingmaatregelen is cruciaal.

Anti-dumpingheffingen volgen op een onderzoek naar de vraag of producten uit specifiek genoemde landen of van bepaalde producenten tegen kunstmatig lage prijzen worden verkocht én daardoor schade veroorzaken aan EU-bedrijven. Ze zijn dus gericht. De EU legde bijvoorbeeld al heffingen op voor epoxyharsen uit China, Taiwan en Thailand, en voor glasvezels uit Egypte, Bahrein en Thailand. 47

Vrijwaringsmaatregelen kijken daarentegen naar een schadelijke importgolf. Zij kunnen gelden voor leveranciers uit een brede groep handelspartners, en niet alleen voor landen die van dumping worden beschuldigd. Daardoor kunnen volgens Reuters ook leveranciers uit bijvoorbeeld Japan en Canada worden geraakt, ondanks vrijhandelsovereenkomsten met de EU. 9

Juist die brede werking maakt het instrument politiek gevoelig: handel van partners die niet van oneerlijke prijspraktijken zijn beticht, kan eveneens worden beperkt.

Chemiesector onder zware druk

De oproep komt terwijl de Europese chemische industrie al langere tijd onder druk staat. De Europese Commissie noemt hoge energiekosten, oneerlijke mondiale concurrentie en zwakke vraag als de voornaamste problemen. In haar actieplan voor de sector pleit zij onder meer voor maatregelen tegen het risico van capaciteitsverlies en voor eerlijkere concurrentieverhoudingen. 6

Vooral de petrochemie staat er kwetsbaar voor. Een document van de Raad van de Europese Unie waarschuwt dat zonder gezamenlijke actie om het concurrentievermogen te herstellen rond 2035 ongeveer twintig stoomkrakers — installaties die basischemicaliën produceren — kunnen sluiten. Daarmee zouden meer dan 50.000 banen die van deze fabrieken afhankelijk zijn, verloren kunnen gaan. 3

Reuters meldde bovendien dat Europese producenten kampen met meer import, een wereldwijde capaciteitsuitbreiding die vooral door China wordt aangejaagd, hoge productiekosten en verouderde installaties. 9

De onderliggende problemen zijn dus substantieel, maar ramingen over aantallen sluitingen en banen verschillen per methode en bron. De duidelijkste officiële waarschuwing in het beschikbare materiaal betreft de circa twintig stoomkrakers en meer dan 50.000 daarmee verbonden banen — geen vaststaande prognose voor de volledige Europese maakindustrie. 3

Standpunten van Frankrijk, Italië en Duitsland

De drie landen leggen niet precies dezelfde accenten, maar bewegen wel richting onderzoek naar bescherming van geselecteerde sectoren.

• Frankrijk staat in beginsel positief tegenover onderzoek naar vrijwaringsmaatregelen voor specifieke chemische producten en kunststoffen, gezien de problemen in de sector. 9
• Italië wil geselecteerde chemische producten bekijken die worden gebruikt in ketens voor defensie, auto-industrie, energie, scheepsbouw en infrastructuur. 9
• Duitsland zegt in principe open te staan voor de aanpak, terwijl de chemische industrie een onderzoeksverzoek voorbereidt. Berlijn wil zijn definitieve standpunt laten afhangen van de bevindingen van de Commissie. 9

Duitse steun zou zwaar wegen, omdat Duitsland traditioneel voorzichtig is met handelsbarrières. De discussie wijst daarmee op groeiende zorgen in de grootste EU-economieën over industriële concurrentiekracht en afhankelijkheid van ingevoerde grondstoffen.

Waarom de EU dit middel zelden inzet

De EU maakt in haar handelsdefensiebeleid doorgaans vaker gebruik van land- of producentgerichte anti-dumping- en antisubsidieonderzoeken. Vrijwaringsmaatregelen zijn uitzonderlijker: het zijn tijdelijke, sectorbrede reacties op importdruk en ze kunnen ook handelspartners treffen die niet van dumping worden beschuldigd. 9

Die terughoudendheid wordt nu opnieuw bekeken. Europese beleidsmakers maken zich zorgen over het grote handelstekort met China en over de mogelijkheid dat handelsstromen zich naar de EU verleggen, waardoor de druk op de interne markt verder oploopt. Reuters meldde dat het EU-tekort in de goederenhandel met China ongeveer € 1 miljard per dag bedroeg en dat Duitse bedrijfsorganisaties om krachtiger optreden tegen marktverstoringen vragen. 9

Wat gebeurt er nu?

Een verzoek van Frankrijk, Italië of Duitsland leidt niet automatisch tot een importquotum. De Europese Commissie moet eerst een onderzoek openen en vaststellen of aan de wettelijke voorwaarden voor vrijwaringsmaatregelen is voldaan.

Voor definitieve maatregelen is vervolgens steun van de lidstaten nodig volgens de toepasselijke stemregels. Reuters meldde dat daarvoor een gekwalificeerde meerderheid nodig is: ten minste vijftien lidstaten die samen minstens 65% van de EU-bevolking vertegenwoordigen. 9

Voor afnemers en leveranciers betekent dit voorlopig vooral onzekerheid, niet direct hogere tarieven. Het initiatief kan een verschuiving inluiden naar breder beheer van importen van strategische chemische grondstoffen, maar blijft vooralsnog afhankelijk van het onderzoek van de Commissie, steun onder lidstaten en de grenzen van het Europese handelsrecht.