Augustus 2026: recordhitte en recordveel vocht in de atmosfeer

Augustus 2026 viel niet alleen op door de wereldwijde hitte, maar ook door de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer. Een analyse op basis van ERA5 — een wereldwijde klimaat- en weerreeks — concludeerde dat het de warmste augustus in die reeks was: 1,65 °C boven het pre-industriële niveau en 0,14 °C warmer dan augustus 2024. Tegelijk was het de vochtigste maand ooit gemeten, met wereldwijd 2,74 cm neerslaanbaar water in de atmosfeer en uitzonderlijk wijdverspreide extreme augustusneerslag. 16

De best onderbouwde verklaring is een combinatie van factoren. Door menselijke activiteiten gedreven opwarming heeft de mondiale temperatuur- en vochtbasis al verhoogd. Daar kwam een snel ontwikkelende El Niño bij, die de mondiale warmte tijdelijk extra kan aanjagen en grootschalige weerpatronen kan veranderen. Die combinatie vergroot het potentieel voor gevaarlijke hitte en, waar buien en stormen ontstaan, voor zware neerslag. Dat betekent niet dat de wereldgemiddelde temperatuur op zichzelf een specifieke overstroming, hittegolf of storm verklaart.

Hitte en luchtvochtigheid liepen samen op

Een warmere atmosfeer verandert het uitgangspunt voor het weer. Extra warmte stimuleert verdamping vanaf zee en land, terwijl warmere lucht meer waterdamp kan bevatten. Dat vergroot de benauwdheid en levert meer vocht voor neerslag zodra weersystemen lucht laten opstijgen en condenseren.

De ERA5-analyse zag in augustus beide onderdelen op uitzonderlijk niveau: een wereldwijd warmterecord voor augustus én een recordhoeveelheid waterdamp in de atmosfeer. 16 Dat is van belang omdat gezondheidsrisico’s bij hitte niet alleen afhangen van de luchttemperatuur. Bij hoge luchtvochtigheid verdampt zweet minder goed, waardoor het lichaam moeilijker afkoelt.

Het record vraagt wel om zorgvuldige duiding. De 1,65 °C is een maandelijkse afwijking in één dataset. Het is geen verklaring dat de langetermijndrempel uit het Klimaatakkoord van Parijs definitief is overschreden. De gebruikte dataset, referentieperiode en middelingstermijn maken verschil bij het vergelijken van klimaatrecords.

De overstroming in Bright Angel Canyon: een lokale ramp tegen een warmere, nattere achtergrond

De plotselinge overstroming van 29 augustus in de Grand Canyon laat zien hoe gevaarlijk een vochtgeladen atmosfeer kan zijn wanneer plaatselijke omstandigheden samenkomen. Onderzoekers van het Center for Western Weather and Water Extremes meldden dat tropisch vocht, verbonden aan tropische storm Karina, noordwaarts naar het oostelijke deel van de Grand Canyon werd gevoerd. Het voedde moessonregens en leidde tot plotselinge overstromingen langs Bright Angel Creek. Er werden minstens twee doden gemeld en minstens tachtig mensen moesten worden gered. 1

De directe oorzaken waren regionaal en lokaal: moessonvocht, zeer hevige regen in korte tijd, de steile canyon en de toestand van het stroomgebied. Berichtgeving noemde ook langdurige droogte en een litteken van een eerdere natuurbrand als factoren die de bodem gevoeliger kunnen maken voor snelle afstroming en modderstromen. 15

Dat onderscheid is cruciaal. Opwarming op klimaatschaal maakt een hete, vochtige achtergrond waarschijnlijker, maar vervangt niet de analyse van het stormspoor, het tijdstip en de intensiteit van de regen, het reliëf en de toestand van het landoppervlak die regen veranderden in een dodelijke overstroming.

Waarom El Niño zo belangrijk werd voor de verwachting

El Niño is een terugkerend samenspel tussen oceaan en atmosfeer in de Stille Oceaan. Het kan de mondiale gemiddelde temperatuur verhogen en de kansen op bepaalde seizoenspatronen verschuiven. Begin september zei de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) dat de zich ontwikkelende gebeurtenis naar verwachting verder zou versterken en vrijwel 100% kans had om tot en met februari 2027 aan te houden. Als de ontwikkeling doorzette, kon zij sterker worden dan alle gebeurtenissen sinds het begin van de moderne waarnemingen.

Dat was een verwachting, geen vaststaand feit. Wel verklaart het waarom wetenschappers rekenden op een aanhoudend hoog mondiaal warmtesignaal en waarom 2027 bijzonder warm kon worden. De volledige invloed van El Niño op de wereldgemiddelde temperatuur wordt vaak pas duidelijk nadat de opwarming van de oceaan zich heeft ontwikkeld.

Zou 2026 het warmste jaar ooit worden?

Dat hing af van de dataset en van het moment waarop de berekening werd gemaakt. Berkeley Earth schatte in zijn update van juni de kans op een recordwarm 2026 op ongeveer 12%. In juli werd die kans, na een sterkere El Niño-verwachting, verhoogd naar circa 69%. Een latere raming die klimaatwetenschapper Zeke Hausfather na augustus citeerde, kwam uit op ongeveer 75%.

Die verschuivingen laten zien dat kansen op een plaats in de jaarrangschikking modelmatige schattingen zijn, geen definitieve waarnemingen. De meest verdedigbare conclusie was dat augustus en de zich ontwikkelende El Niño de kans op een recordjaar aanzienlijk hadden vergroot, terwijl de definitieve rangschikking nog afhing van de resterende maanden en updates van onafhankelijke datasets.

De Europese hitte maakte de inzet zichtbaar

Europa kreeg al vóór het einde van augustus te maken met zware gevolgen van hitte. Frankrijk beleefde volgens de milieuminister en berichtgeving van Météo-France zijn warmste zomer ooit gemeten. Het Italiaanse Nationale Onderzoekscentrum meldde voor Italië de warmste zomer sinds 1950, met een gemiddelde temperatuur van 24,3 °C van juni tot en met augustus.

Vroege sterftecijfers onderstreepten eveneens hoe gevaarlijk langdurige hitte kan zijn. Op EuroMOMO gebaseerde berichtgeving meldde tijdens de eerste periode van de hittegolf meer dan 10.000 extra sterfgevallen in Europa. Dit betreft echter alle sterfgevallen boven het verwachte niveau, niet een bevestigde telling van sterfte die rechtstreeks aan hitte is toe te schrijven. De cijfers waren bovendien nog voorlopig.

Beweringen over specifieke Franse nationale temperatuurrecords in september waren niet voldoende onderbouwd in het aangeleverde bronmateriaal en worden hier daarom niet als vaststaand gepresenteerd.

Wat een sterke El Niño voor de winter kan betekenen

El Niño verandert kansen; het levert niet overal hetzelfde weer op en garandeert geen seizoensuitkomst. In de Verenigde Staten vergroot een sterke gebeurtenis doorgaans de kans op een actievere zuidelijke stormbaan, met vaker nattere en koelere omstandigheden in delen van het zuiden. In delen van de noordelijke staten zijn juist warmere en drogere omstandigheden waarschijnlijker.

Brede uitspraken over een uitzonderlijk natte of stormachtige winter in heel Europa en Oost-Azië verdienen meer terughoudendheid. Seizoensweer hangt, naast El Niño, af van de straalstroom, regionale oceaancondities en andere patronen in de atmosfeer. De praktische conclusie is dus niet dat een bepaalde plek zeker te maken krijgt met overstromingen of bovengemiddelde neerslag, maar dat een zeer sterke El Niño risico’s merkbaar kan verschuiven — en dat regionale officiële weersverwachtingen extra aandacht verdienen.

De belangrijkste les

Augustus 2026 was uitzonderlijk omdat extreme warmte en een recordhoeveelheid vocht in de atmosfeer samenvielen. Die situatie veroorzaakte niet elke lokale ramp, maar verhoogde wel het achtergrondrisico waarin hittestress, zware regenval en snelle overstromingen schadelijker kunnen uitpakken. Nu El Niño naar verwachting tot begin 2027 zou aanhouden, ging de kernvraag niet meer over de vraag óf klimaatvariatie en langetermijnopwarming ertoe deden. De vraag was hoe hun wisselwerking zou uitpakken voor specifieke regio’s, seizoenen en kwetsbare gemeenschappen. 16