ESC-studie koppelt hoge xylitolwaarden in bloed aan meer hart- en vaatrisico

Een hogere gemeten xylitolwaarde in het bloed hing samen met een groter later risico op ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen: een hartinfarct, beroerte of cardiovasculaire sterfte. Dat blijkt uit een analyse die werd gepresenteerd op het congres van de European Society of Cardiology (ESC) in 2026. De uitkomst is relevant, maar bewijst niet dat het eten van bijvoorbeeld xylitolkauwgom, pepermunt of andere producten met xylitol hart- en vaatziekten veroorzaakt. 810

Wat vonden de onderzoekers?

Dr. Marco Witkowski van Charité Universitätsmedizin Berlin en collega’s onderzochten 17.710 mensen uit twee prospectieve bevolkingscohorten: de Canadian Longitudinal Study on Aging (CLSA) en de Britse EPIC-Norfolk-studie. 1015

In de CLSA-cohort, waarin deelnemers zes jaar werden gevolgd, hadden mensen in het kwart met de hoogste xylitolwaarden in het bloed een 57% hoger risico op de samengestelde cardiovasculaire uitkomst dan mensen in het kwart met de laagste waarden. Daarbij hielden de onderzoekers rekening met bekende risicofactoren voor hart- en vaatziekten. 8

In EPIC-Norfolk, met een follow-up van maximaal dertig jaar, was het risico in de groep met de hoogste xylitolwaarden 18% hoger dan in de groep met de laagste waarden. Ook zagen de onderzoekers een dosis-responspatroon: het aantal cardiovasculaire gebeurtenissen nam stapsgewijs toe naarmate de xylitolconcentratie in het bloed hoger was, en niet alleen bij de vergelijking van de uiterste groepen.

De verbanden bleven bestaan na correctie voor onder meer leeftijd, geslacht, roken, BMI, bloedvetten, diabetes en hoge bloeddruk. Zo’n statistische correctie verkleint de invloed van deze bekende verschillen tussen groepen, maar kan niet alle mogelijke verstorende factoren uitsluiten. 8

Wat zegt die 57% precies?

De 57% is een relatief verschil tussen de mensen met de hoogste en laagste gemeten xylitolconcentraties in de Canadese cohort. Het betekent niet dat 57% van de mensen die xylitol gebruiken een cardiovasculaire gebeurtenis krijgt. Ook zegt het niets over het absolute risico van één persoon. 8

Bovendien laat een bloedmeting niet rechtstreeks zien hoeveel xylitol iemand via voeding heeft binnengekregen. De studie kan dus niet vaststellen dat een hogere inname van xylitol de oorzaak was van zowel de hogere bloedwaarden als het hogere aantal gebeurtenissen.

Waarom wordt naar een mogelijk mechanisme gekeken?

De congrespresentatie bouwt voort op een peer-reviewed studie van dezelfde onderzoeksgroep uit 2024. Daarin werd een hogere concentratie xylitol in de bloedbaan eveneens gekoppeld aan nieuwe ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen. In een validatiecohort was de gecorrigeerde hazardratio voor het hoogste tegenover het laagste tertiel 1,57. In experimenteel onderzoek verhoogde xylitol bovendien verschillende maten van bloedplaatjesreactiviteit en bevorderde het trombosevorming. 1

Dat kan een biologische verklaring bieden voor een verband met stolselgerelateerde aandoeningen, zoals een hartinfarct of beroerte. Maar deze bevindingen bewijzen op zichzelf niet dat dit mechanisme de resultaten in de langlopende cohorten verklaart, of dat gewone inname via voeding tot klinische gebeurtenissen leidt. 1

De belangrijkste beperkingen

De ESC-analyse is observationeel. Zij kan aantonen dat hogere xylitolwaarden in het bloed en latere cardiovasculaire gebeurtenissen vaker samen voorkwamen, ook na statistische correcties. Maar zij kan niet aantonen dat xylitol die gebeurtenissen veroorzaakte. 89

Daarnaast ging het om een presentatie op een wetenschappelijk congres. In de berichtgeving erover werd het onderzoek omschreven als ongepubliceerd of nog niet peer-reviewed. Onafhankelijke beoordeling, volledige inzage in de methoden en herhaling van de resultaten zijn daarom nodig voordat er harde voedingsconclusies kunnen worden getrokken. 915

Een extra onzekerheid is dat xylitol in het bloed meer kan weerspiegelen dan de consumptie van suikervrije producten. Xylitol is ook een metaboliet: het lichaam kan de gemeten waarde dus mede via eigen stofwisselingsprocessen beïnvloeden. Daardoor blijven restconfounding en omgekeerde causaliteit mogelijk. Onderliggende verschillen in stofwisseling of gezondheid kunnen bijvoorbeeld zowel met xylitolwaarden als met cardiovasculair risico samenhangen.

Wat kun je hier nu mee?

De huidige gegevens vragen om voorzichtigheid en verder onderzoek, niet om paniek of de conclusie dat ieder product met xylitol onveilig is. De ESC noemt de bevindingen een aanleiding voor meer onderzoek naar de veiligheid van xylitol en andere kunstmatige zoetstoffen.

Wie zijn hart- en vaatgezondheid wil verbeteren, heeft waarschijnlijk meer aan een bredere voedingsaanpak dan aan het simpelweg inruilen van de ene zoetstof voor de andere: beperk waar mogelijk sterk bewerkte zoete producten en dranken. Deze studie laat nadrukkelijk niet zien dat xylitol vervangen door grote hoeveelheden toegevoegde suiker beter zou zijn voor het hart.

Mensen met hart- en vaatziekten, diabetes, nierziekte of vragen over regelmatig gebruik van suikervervangers kunnen hun totale voedingspatroon en persoonlijke risicoprofiel met een arts of diëtist bespreken. Volgend onderzoek moet duidelijk maken hoe xylitol in het bloed ontstaat, of de cohortbevindingen reproduceerbaar zijn en of inname via voeding zelf het cardiovasculaire risico verandert.