VS en China bereiden zich voor op strijd om de ruimte-infrastructuur

De Verenigde Staten en China bereiden zich minder voor op een filmachtig gevecht tussen ruimteschepen dan op een strijd om cruciale diensten vanuit de ruimte. Satellieten ondersteunen communicatie, gps-navigatie, inlichtingen, raketwaarschuwing en doelbepaling. Wie die systemen kan beschermen, verstoren of uitschakelen, heeft ook op aarde een militair voordeel.

De belangrijkste ontwikkeling is daarom de nadruk op acties die tijdelijk kunnen zijn en moeilijk aan een dader zijn toe te schrijven: radiosignalen storen, sensoren verblinden, cyberaanvallen, zeer nabije passages en inspecties van andere satellieten. Dat komt boven op de blijvende dreiging van destructieve antisatellietwapens. 34

Wat China opbouwt

Volgens de Amerikaanse inlichtingengemeenschap zouden counterspace-operaties — militaire acties tegen ruimtecapaciteiten — een integraal onderdeel vormen van campagnes van het Chinese Volksbevrijdingsleger. China heeft volgens die beoordeling grondgebonden elektronische oorlogsvoering, gerichte-energiesystemen en antisatellietraketten die Amerikaanse en geallieerde satellieten kunnen verstoren, beschadigen of vernietigen. 3

China demonstreerde ook geavanceerde manoeuvres dichtbij andere objecten in een baan om de aarde. Chinese ruimtevaartuigen hebben een afgedankte satelliet vastgegrepen en naar een andere baan verplaatst. Een andere missie was volgens een Amerikaanse Space Force-functionaris waarschijnlijk een poging om in een baan om de aarde bij te tanken. 6

Dat soort technologie heeft een dubbel gebruik. Robotarmen, koppelsystemen, brandstofvoorziening en ruimtepuinverwijdering kunnen satellieten langer bruikbaar maken en de ruimte veiliger helpen houden. Dezelfde middelen kunnen echter in theorie ook worden gebruikt om een satelliet vast te grijpen, weg te slepen, te blokkeren, te verblinden of in een onbruikbare baan te brengen. Alleen op basis van openbare volggegevens is vaak niet vast te stellen of een satelliet een inspecteur, een onderhoudssysteem of een wapen is. 14

Ook het herbruikbare, onbemande Chinese ruimtevliegtuig vergroot die onduidelijkheid. Tijdens een recente missie zette het een klein object uit dat om een andere Chinese satelliet heen manoeuvreerde en vervolgens weer richting het ruimtevliegtuig bewoog. Dat past bij tests met autonome nabijheidsoperaties, maar bewijst niet dat het om een operationeel wapen gaat. 5

De Amerikaanse reactie: veerkracht en samenwerking

De VS proberen minder afhankelijk te worden van een klein aantal dure, kwetsbare satellieten. De nadruk ligt op ruimtebewaking, satellieten die kunnen manoeuvreren, verspreide constellaties en samenwerking met bondgenoten en commerciële exploitanten. Zo wordt het lastiger om met één aanval een complete militaire of civiele dienst uit te schakelen. 12

Die samenwerking krijgt ook een operationele vorm. In september 2025 voerden Amerikaanse en Britse strijdkrachten hun eerste gezamenlijke militaire operatie in een baan om de aarde uit. Een Amerikaanse satelliet manoeuvreerde dicht bij een Britse satelliet, terwijl de vermoedelijk Chinese Shiyan-12-01 ongeveer 83 kilometer eronder passeerde. De actie toonde dat beide landen hun commandovoering en bewegingen in de ruimte kunnen afstemmen. 515

De VS en Frankrijk hebben eveneens gezamenlijke, gesynchroniseerde militaire satellietoperaties voorbereid. Zulke samenwerking kan de waarneming verbeteren en maakt de berekening voor een tegenstander ingewikkelder: een aanval op één ruimtedienst kan gevolgen hebben voor meerdere landen. 7

Hoe een conflict waarschijnlijk zou verlopen

Het arsenaal is breed: raketten die vanaf de aarde satellieten aanvallen, satellieten die een doel naderen, grondlasers, radiofrequentiestoring, gps-spoofing en cyberaanvallen op satellieten of grondstations. De Amerikaanse militaire leiding noemt Chinese antisatellietraketten, lasers, jammers, manoeuvreerbare co-orbitale systemen en dubbel inzetbare satellieten zoals Shijian-21 expliciet als risico's. 4

Een raketaanval op een satelliet is spectaculair, maar ook gevaarlijk. Zo'n aanval kan langdurig ruimtepuin creëren dat zelfs eigen satellieten bedreigt. China's antisatelliettest van 2007 leverde meer dan 2.700 traceerbare brokstukken op. Dat verklaart waarom minder zichtbare en niet-destructieve methoden aantrekkelijk kunnen zijn. 11

De term orbitale dogfight is daarom vooral een handige, maar misleidende afkorting. Satellieten bewegen niet als gevechtsvliegtuigen: koerswijzigingen kosten brandstof en spelen zich vaak over uren of dagen af. Het waarschijnlijkere conflict is traag, technisch en ambigu: schaduwen, inspecteren, zich positioneren voor mogelijke verstoring, waardevolle satellieten afschermen en laten zien dat ingrijpen mogelijk is.

Commerciële satellieten: extra veerkracht, nieuwe risico's

Commerciële constellaties worden steeds belangrijker voor communicatie, aardobservatie en snelle vervanging van verloren satellieten. Hun grote aantallen kunnen een enkele aanval minder doeltreffend maken. Tegelijk ontstaan lastige juridische en politieke vragen. Wanneer een commercieel systeem direct militaire operaties ondersteunt, kan een tegenstander het als militair relevant doelwit beschouwen.

De centrale vraag is intentie

Beijing kan technologie voor inspectie, bijtanken, robotonderhoud, ruimtevliegtuigen en puinverwijdering geloofwaardig als civiel of vreedzaam presenteren. Die toepassingen bestaan daadwerkelijk. 1

Washington wijst er tegelijk terecht op dat dezelfde techniek een verborgen militaire optie kan bieden wanneer een satelliet aantoonbaar een ander toestel kan naderen, koppelen of verplaatsen. De Amerikaanse inlichtingendiensten stellen bovendien dat China meerdere counterspace-capaciteiten heeft ingezet of ontwikkeld. 34

De doorslaggevende kwestie is dus niet alleen welke hardware in een baan om de aarde aanwezig is, maar ook de bedoeling erachter en de transparantie daarover. Openbare informatie laat groeiende capaciteiten zien, maar bewijst niet dat elke inspectie of nabijheidsoperatie een directe voorbereiding op een aanval is. Andersom betekent het ontbreken van een openlijk verklaard wapen niet dat de technologie geen militaire waarde heeft.

De grootste dreiging op korte termijn is waarschijnlijk een grijs-zonecampagne: verstoring van gps of communicatie, cyberaanvallen, tijdelijke verblinding van sensoren, verdachte naderingen of aanvallen op grondinfrastructuur. Zulke acties kunnen omkeerbaar lijken, maar toch tot ernstige militaire misrekeningen en civiele ontwrichting leiden.

Meer veerkracht — via grote satellietconstellaties, manoeuvreerbare systemen, onderhoud in de ruimte, bondgenootschappelijke operaties en snellere vervangingslanceringen — vermindert kwetsbaarheid. Tegelijk normaliseert zij technologie die ook dwang en tegenruimteoorlogvoering mogelijk maakt. Duidelijkere afspraken over meldingen, veilige afstanden, verantwoord nabij opereren en tests die puin veroorzaken, worden daardoor steeds urgenter. Zonder zulke regels kan een onduidelijke manoeuvre bij een waardevolle satelliet steeds sneller als voorbereiding op een aanval worden gezien.