Türk eist harde AI-regels: „Zonder waarborgen kan technologie een existentiële dreiging worden”

Volker Türk, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties, heeft gewaarschuwd dat geavanceerde kunstmatige intelligentie een „existentiële dreiging voor de mensheid” kan worden als overheden en bedrijven niet snel afdwingbare veiligheidsregels invoeren. Hij sprak op 7 september de VN-Mensenrechtenraad in Genève toe, voor het eerst sinds hij een uitzonderlijke tweede termijn van vier jaar kreeg. 17

AI ontwikkelt sneller dan de bescherming eromheen

Volgens Türk kunnen krachtige AI-systemen kritieke infrastructuur, communicatie, essentiële dienstverlening en democratische instellingen ontregelen. Daarom vroeg hij om „ijzersterke garanties” voor veiligheid en beveiliging, met bindende regels, onafhankelijk toezicht en internationaal afgesproken rode lijnen. Die afspraken moeten niet alleen gelden voor staten en technologiebedrijven, maar ook voor ontwikkelaars en de volledige toeleveringsketen rond AI. 47

Zijn centrale punt: de technische mogelijkheden groeien sneller dan de waarborgen. Türk verwees naar de gemelde kwestie rond Hugging Face als illustratie van het risico dat systemen beschikbaar of capabel worden voordat passende controles bestaan. Ook waarschuwde hij ervoor dat beslissende AI-macht in handen komt van een kleine kring bedrijfsleiders. 17

Ook scherpe woorden over detentie en autonome wapens

De toespraak ging nadrukkelijk over meer dan AI. Türk eiste verantwoording voor ongeveer 23 doden in Amerikaanse immigratiedetentie in 2026. Hij riep de Verenigde Staten op geen mensen uit te zetten naar landen waar hun onherstelbare schade kan wachten. Ook zei hij bezorgd te zijn over gemelde plannen om immigratieagenten uit te rusten met handschoenen die elektrische schokken kunnen toedienen; volgens hem kan dat het geweld doen toenemen. 812

Over de oorlog in Oekraïne veroordeelde hij de voortdurende Russische aanvallen. Hij zei geschokt te zijn door berichten dat volledig autonome drones, zonder betekenisvolle menselijke betrokkenheid bij de dodelijke beslissing, drie mensen zouden hebben gedood. Türk pleitte voor een internationaal verbod op wapensystemen die zelfstandig mensen selecteren en doden. 1

Iran, oorlogseconomie en de Westelijke Jordaanoever

Türk bekritiseerde daarnaast de stijging van het aantal executies en doodvonnissen in Iran, onder meer in zaken die verband houden met de nationale veiligheid. Zijn kantoor had eerder gemeld dat sinds 19 maart minstens 56 mensen op zulke aanklachten waren geëxecuteerd. 4

Wereldwijd zijn er inmiddels meer dan zestig gewapende conflicten waarbij minstens één staat betrokken is — het hoogste aantal sinds de Tweede Wereldoorlog. Türk zei dat zijn kantoor bedrijven, financiers en andere economische belangen die conflicten voeden, scherper zal onderzoeken en publiekelijk zal benoemen. Hij noemde hen de „schaduwspelers” van oorlog. 1

Ten slotte riep hij staten op de levering van wapens te stoppen wanneer die mogelijk voor schendingen van internationaal recht worden gebruikt. Bedrijven moeten volgens hem activiteiten beëindigen die Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever ondersteunen. Hij verwees ook naar een aanstaande VN-update met bedrijven die aan die nederzettingen verbonden zijn. De VN beschouwt de nederzettingen als strijdig met internationaal recht; Israël verwerpt die kwalificatie. 513