Financiële sector geeft miljarden uit aan AI, maar rendement blijft lastig aantoonbaar

Financiële instellingen trekken steeds grotere AI-budgetten uit, maar veel projecten leveren nog geen aantoonbare bedrijfswaarde op. Volgens Quinlan & Associates is de centrale vraag dan ook niet langer óf de sector AI moet inzetten, maar welke toepassingen meetbaar bijdragen aan omzet, kostenbesparing, risicobeheersing of een betere klantbeleving.

Grote investeringen, moeizaam aantoonbaar rendement

Quinlan & Associates schat dat de financiële sector in 2025 76 miljard dollar uitgaf aan AI-gerelateerde initiatieven. Tegen 2030 zou dat bedrag boven de 130 miljard dollar uitkomen. 14 Tegelijkertijd verkent of gebruikt 95% van de traditionele financiële instellingen AI in de bedrijfsvoering, terwijl 71% aangeeft moeite te hebben om een helder rendement op de investering (ROI) te realiseren of aan te tonen. 3

Dat verschil is belangrijk: brede adoptie laat zien dat organisaties bereid zijn te investeren, maar bewijst niet dat afzonderlijke projecten duurzame waarde creëren. Quinlan-gerelateerde bevindingen melden bovendien dat 43% van de AI-initiatieven wordt geannuleerd. 15

Waarom AI-projecten vaak niet tot rendement leiden

Quinlan noemt drie samenhangende obstakels.

1. Een technologiegedreven aanpak. Organisaties beginnen soms met een beschikbare tool, in plaats van met een concreet bedrijfsprobleem, klantproces, knelpunt in de workflow en een meetbaar waardedoel. Daardoor wordt het lastiger toepassingen te kiezen met een geloofwaardige route naar resultaat. 6
2. Governance komt te laat. Wanneer risico, compliance en controle pas na de ontwerpfase aan bod komen, kunnen teams pas na aanzienlijke investeringen ontdekken dat een toepassing niet binnen de vereiste kaders past. 6
3. Het operationele model schaalt niet mee. Versnipperde data, een zwakke implementatiebasis en onvoldoende capaciteit om AI te besturen, uit te rollen en op te schalen kunnen veelbelovende projecten in de pilotfase laten steken. 6

Het gaat dus vooral om uitvoering, niet alleen om de technologie. Een instelling kan modellen inkopen, proof-of-concepts draaien en tientallen experimenten rapporteren, zonder de werkprocessen en verantwoordelijkheden te veranderen die nodig zijn om financieel resultaat te boeken.

Governance is een voorwaarde voor ROI

Voor banken, verzekeraars en andere financiële partijen staat betrouwbare AI-governance niet los van commercieel succes. Zij bepaalt mede of een toepassing kan worden goedgekeurd, ingezet, gemonitord en vertrouwd — zeker wanneer de businesscase meer autonomie van het systeem vraagt.

Het AI-playbook van het World Economic Forum voor financiële dienstverlening adviseert om risicobeheer en verantwoorde-AI-praktijken in elke laag te verankeren: stel de risicobereidheid vroeg vast, valideer modellen grondig en zorg dat AI-handelingen uitlegbaar, traceerbaar en beheersbaar blijven. 1 Dat wordt extra relevant nu organisaties verschuiven van ondersteunende systemen naar systemen die zelfstandig acties in meerdere stappen kunnen uitvoeren. Heldere grenzen, escalatieroutes en menselijk toezicht kunnen de operationele onzekerheid verkleinen die waardevolle toepassingen anders van opschaling weerhoudt.

Ook de basisvoorwaarden verdienen aandacht. De IIF-EY-enquête noemt datakwaliteit en databeschikbaarheid als de grootste uitdagingen bij het in productie brengen van AI, naast voldoende gekwalificeerd personeel en governancewaarborgen. 4

BCG en NVIDIA: AI kan wel degelijk renderen

Breder onderzoek ondersteunt de diagnose van Quinlan, al verschillen de onderzochte groepen en meetmethoden.

BCG ondervroeg meer dan 280 leidinggevenden in financiële functies en rapporteerde een mediaan AI- en generatieve-AI-rendement van 10%. Dat ligt onder de 20% waarop veel respondenten mikten; bijna een derde zag slechts beperkte winst. 43 In een afzonderlijk onderzoek onder meer dan 1.250 bedrijven stelde BCG vast dat slechts 5% AI-waarde op schaal realiseerde, terwijl 60% ondanks forse investeringen nauwelijks materiële waarde rapporteerde.

Het onderzoek van NVIDIA uit 2025 laat de andere kant zien: sommige ingevoerde toepassingen leveren wel degelijk meetbare voordelen op. Bijna 70% van de respondenten zei dat AI de omzet met minstens 5% had verhoogd, en meer dan 60% meldde een jaarlijkse kostenreductie van minstens 5%. Handel en portefeuilleoptimalisatie, gevolgd door klantbeleving, waren de generatieve-AI-toepassingen met het hoogste gerapporteerde rendement.

Die uitkomsten spreken elkaar niet tegen. AI kan rendement opleveren, maar een implementatie op zichzelf is niet het eindresultaat. Het verschil zit in de keuze voor een waardevolle toepassing, de aanpassing van het relevante werkproces, betrouwbare data en controles, en de meting van het operationele en financiële effect.

Van adoptie naar uitvoering

De belangrijkste boodschap uit het Quinlan-onderzoek is de kloof tussen uitgaven, betrokkenheid en gerealiseerde waarde: een investeringsbasis van 76 miljard dollar in 2025, wijdverbreide AI-activiteit en tegelijk aanhoudende problemen om rendement te bewijzen. 14 3

Voor bestuurders in de financiële sector ligt de praktische consequentie voor de hand: behandel AI als een programma voor bedrijfstransformatie, niet als een verzameling losse pilots. Begin met een meetbaar bedrijfsdoel, leg risico- en governance-eisen vast vóór de ontwikkeling start, wijs eigenaarschap voor resultaten toe en volg prestatie-indicatoren gedurende de volledige levenscyclus na ingebruikname.

BCG trekt een vergelijkbare conclusie: organisaties die substantiële waarde creëren, richten zich op een beperkt aantal initiatieven, schalen die snel op, veranderen kernprocessen, scholen teams bij en meten operationele én financiële opbrengsten systematisch.

De volgende concurrentiekloof zal daarom waarschijnlijk niet lopen tussen instellingen die AI hebben en instellingen die het niet hebben. Het onderscheid ontstaat tussen partijen die AI veilig en meetbaar in kernprocessen kunnen laten werken — en partijen die vooral een groeiende stapel experimenten opbouwen zonder herhaalbare route naar waarde.