Amerikaanse sanctie legt digitale infrastructuur van A/I stil

De Amerikaanse aanwijzing van Autistici/Inventati (A/I) als Specially Designated Global Terrorist op 26 augustus werkte in de praktijk als een onmiddellijke compliancewaarschuwing voor partijen buiten de Verenigde Staten. Voor het Italiaanse technologiecollectief ging het dus niet alleen om een Amerikaans juridisch etiket: toegang tot betalingen, bankdiensten en het publieke domein kwam onder druk te staan. Volgens de in de aangeleverde context aangehaalde berichtgeving besloot A/I daarop diensten af te sluiten die ongeveer 16.000 mailboxen, 1.500 websites, 5.500 mailinglijsten en 10.000 blogs raakten. 1

Wat de Amerikaanse maatregel inhield

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Financiën stelden dat A/I digitale infrastructuur, hulpmiddelen en diensten leverde aan gewelddadige Antifa-cellen en andere extreemlinkse militanten. Door de aanwijzing worden bezittingen die onder Amerikaanse rechtsmacht vallen geblokkeerd en mogen Amerikaanse personen in het algemeen geen transacties met de organisatie uitvoeren. 2

Dat zijn beschuldigingen van de Amerikaanse overheid, geen rechterlijke vaststelling in de beschikbare bronnen. A/I verwierp de kwalificatie.

Waarom Europese diensten toch geraakt werden

De gevolgen ontstonden via centrale schakels in de digitale en financiële keten. In de aangeleverde context wordt gemeld dat PayPal de donatierekening bevroor, Banca Etica de rekening sloot en het .org-domein op registryniveau werd opgeschort. 1

Vooral zo'n blokkade op registryniveau is ingrijpend. Een website of maildienst kan technisch op Europese servers draaien, maar zonder publiek bereikbaar domein wordt die infrastructuur voor gebruikers lastig of onmogelijk te vinden en te gebruiken. Tegelijk maakt het wegvallen van bank- en betaalmogelijkheden het beheer van een non-profitdienst veel moeilijker.

A/I zag doorgaan bovendien als een risico voor gebruikers, beheerders en betrokken dienstverleners. De sluiting was daarmee volgens de aangeleverde context niet alleen het gevolg van een technisch probleem, maar ook een voorzorgsmaatregel tegen mogelijke financiële, strafrechtelijke of compliancegevolgen. 1

Waarom dit volgens EDRi een precedent is

De digitale-rechtenorganisatie EDRi waarschuwde dat een eenzijdige Amerikaanse aanwijzing in feite kan bepalen of een in Europa gevestigde non-profitorganisatie toegang houdt tot essentiële digitale diensten. 3

Daarmee worden betaalverwerkers, banken, domeinregisters en andere infrastructuurpartijen mogelijke doorgeefluiken van Amerikaans sanctiebeleid. Volgens EDRi kan dat afschrikwekkend werken op privacydiensten, activistische groepen en onafhankelijke hostinginitiatieven. De organisatie duidde de kwestie als een aanval op onafhankelijke internetinfrastructuur en fundamentele rechten. 3

De EU-blokkeringsverordening: relevant, maar geen automatische oplossing

In deze discussie wordt gewezen op de EU-blokkeringsverordening, Verordening (EG) nr. 2271/96. Die is bedoeld om EU-personen, organisaties en bedrijven te beschermen tegen de extraterritoriale toepassing van bepaalde sanctiewetten van derde landen. De regeling kan onder meer naleving van in de bijlage opgenomen buitenlandse sancties verbieden, de werking van daarop gebaseerde buitenlandse beslissingen binnen de EU beperken en schadeverhaal mogelijk maken. 4

De kern van EDRi's oproep is daarom dat Europese instellingen moeten beoordelen welke bescherming beschikbaar is, in plaats van feitelijke Amerikaanse handhaving via Europese dienstverleners te laten plaatsvinden.

Daarbij is wel een belangrijke kanttekening nodig: een beroep op de blokkeringsverordening werkt niet vanzelf. Of de verordening, inclusief haar bijlage en toepassingsbereik, op deze specifieke Amerikaanse aanwijzing van toepassing is, vergt een formele juridische beoordeling. De kritiek op Europees stilzitten is vooral een beleids- en grondrechtenargument van EDRi en medestanders, niet het bewijs dat de verordening zonder meer één verplichte uitkomst voorschrijft.