Hoe de crisis rond de Straat van Hormuz de wereldwijde oliemarkt heeft veranderd

De verstoring van de Straat van Hormuz heeft de oliemarkt veranderd in een wedloop om ruwe olie die raffinaderijen daadwerkelijk en snel kunnen ontvangen zonder afhankelijk te zijn van de Perzische Golf. De eerste schok was enorm: veel minder scheepscapaciteit en minder productie. Wat hierna met de prijzen gebeurt, hangt in belangrijke mate af van de vraag of China zijn aankopen verder opvoert, terwijl Indiase raffinaderijen actief blijven op de spotmarkt.

Dit was een fysieke aanbodschok, niet alleen financiële onrust

Vóór het conflict ging gemiddeld ongeveer 18 miljoen vaten ruwe olie en olieproducten per dag door de Straat van Hormuz. In juli daalde dat naar 4,8 miljoen vaten per dag en begin augustus lag het gemiddelde rond 2 miljoen vaten per dag, volgens Kpler-data die Reuters aanhaalde. 5

Dat is cruciaal, omdat olie die vastzit achter de zeestraat niet vanzelf beschikbaar is voor de wereldmarkt. Opslagtanks in exportlanden kunnen vollopen, waarna producenten hun winning moeten terugschroeven. De Amerikaanse Energy Information Administration (EIA) schatte dat Irak, Saoedi-Arabië, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar en Bahrein in maart samen 7,5 miljoen vaten ruwe olie per dag uit productie namen. In april zou dat oplopen tot 9,1 miljoen vaten per dag. 1

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) noemde de verstoring de grootste olie-aanbodschok ooit. Volgens het agentschap bedroegen de cumulatieve verliezen aan aanbod uit het Midden-Oosten meer dan 1,3 miljard vaten. De doorvoer door Hormuz kwam van circa 20 miljoen vaten per dag vóór het conflict uit op gemiddeld 2,7 miljoen vaten per dag van maart tot en met mei. 10

Brent steeg, maar alternatieve vaten werden nog belangrijker

De afwikkelingsprijs van Brent van 88,91 dollar per vat op 11 augustus weerspiegelde een forse risicopremie voor verstoorde scheepvaart en onzeker aanbod. 3 Eind augustus rekenden door Reuters geraadpleegde analisten voor heel 2026 op een gemiddelde Brentprijs van 85,08 dollar per vat. Minder aanbod wordt daarbij deels gecompenseerd door een zwakke Chinese vraag.

Toch vertelt de benchmarkprijs niet het hele verhaal. Raffinaderijen hebben olie nodig die direct beschikbaar is, betrouwbaar vervoerd kan worden én technisch past bij hun installaties. Daardoor zijn exporteurs buiten de Golf veel waardevoller geworden.

Noord- en Zuid-Amerika vormen een steeds relevanter alternatief. De olie-export uit de regio, van Canada tot Argentinië, bedroeg tot en met 1 september gemiddeld een record van 11,7 miljoen vaten per dag in 2026, tegenover 10,3 miljoen in 2025, volgens door Reuters gemelde Kpler-data. 4 Maar dit is geen volledige vervanging: vaarroutes, levertijden en de kwaliteit van de olie verschillen van de vaten die uit de Golf wegvallen.

China ving aanvankelijk een deel van de schok op

Dat de prijzen niet één-op-één nog verder opliepen, kwam mede doordat China minder importeerde. De Chinese aanvoer van ruwe olie over zee zakte in juni naar 5,96 miljoen vaten per dag, het laagste niveau in meer dan tien jaar. In de drie maanden vóór het conflict begon, lag dat gemiddelde op 10,66 miljoen vaten per dag. 6

Door minder te verbruiken en bestaande voorraden aan te spreken, verminderden Chinese raffinaderijen de directe concurrentie om vervangende ladingen. Reuters meldde dat China de invoer langere tijd laag zou kunnen houden, omdat analisten de Chinese olievoorraad op minstens 1,2 miljard vaten schatten. 18

Dat was een belangrijke buffer voor de wereldmarkt, niet een teken dat het verloren aanbod was verdwenen. Minder Chinese aankopen zorgden er in feite voor dat de schaarse olie over de rest van de markt werd verdeeld.

Herstel van Chinese aankopen kan alternatieven schaarser maken

Voor de olieprijs schuilt het risico erin dat de terughoudendheid van China tijdelijk blijkt. China voegde in juli naar schatting 210.000 vaten per dag toe aan zijn voorraden, nadat het in mei en juni juist olie uit voorraad had gebruikt. Daarnaast werden de Chinese importen van Russische olie over zee in augustus geraamd op 1,25 miljoen vaten per dag. Juli en augustus waren de sterkste maanden sinds april, wat erop wijst dat Chinese raffinaderijen Russische ladingen inzetten als vervanging voor olie uit het Midden-Oosten. 17

Een blijvende toename van Chinese aankopen — voor raffinaderijen, als grondstof voor de petrochemie of om voorraden weer op te bouwen — richt de vraag op dezelfde niet-Golfolie waar ook andere Aziatische afnemers naar zoeken. Sinopec, de grootste raffinaderij van China, heeft gezegd meer olie te zullen betrekken uit Brazilië, Afrika en andere regio's als reactie op de aanbodverstoring.

Dat betekent niet automatisch een nieuwe piek in de Brentprijs. Wel kunnen de prijzen van specifieke, direct beschikbare oliesoorten en de premies voor snelle levering hoog blijven, ook wanneer de benchmark tijdelijk stabiliseert.

India vergroot de concurrentie op de spotmarkt

Ook Indiase raffinaderijen kopen vaker op de spotmarkt om onderbroken leveringen uit het Midden-Oosten te vervangen. Indian Oil Corp meldde dat het aandeel spotinkopen steeg van 50% naar bijna 84% tijdens de crisis.

Wanneer China en India tegelijk vervangende vaten zoeken, worden ladingen uit Afrika, Noord- en Zuid-Amerika en Rusland strategisch waardevoller. Het knelpunt is dus niet alleen de totale wereldproductie, maar vooral de hoeveelheid geschikte olie die snel bij Aziatische raffinaderijen kan worden afgeleverd.

Welke factoren kunnen olie later dit jaar verder opdrijven?

Drie ontwikkelingen vormen de duidelijkste opwaartse risico's:

• Een langer durende verstoring van de scheepvaart. Aanhoudende beperkingen in Hormuz verlengen productiestops en houden het risico rond levering hoog. 15
• Een snellere terugkeer van China als koper. De eerdere Chinese importverlagingen verlichtten de druk. Als China weer voorraden gaat aanvullen, verdwijnt die buffer en neemt de concurrentie om niet-Golfolie toe. 617
• Beperkte flexibiliteit van alternatief aanbod. De sterkere export uit Noord- en Zuid-Amerika is relevant, maar kan niet onmiddellijk dezelfde volumes, routes en oliekwaliteiten leveren als de uitgevallen olie uit de Golf. 4

Vraaguitval blijft het tegengewicht

Hoge olieprijzen drukken ook de consumptie. Het IEA verlaagde zijn vooruitblik voor de olievraag in 2026 en verwacht een daling van 1,6 miljoen vaten per dag. Als oorzaken noemde het agentschap hoge brandstofprijzen en de verstoring rond Hormuz. 11

Dat is de belangrijkste stabiliserende kracht in de markt. Als de vraag zwak blijft en China zijn importen beperkt, kan alternatief aanbod voldoende zijn om een nieuwe scherpe prijsstijging te voorkomen. Maar als de scheepvaart beperkt blijft terwijl China voorraden heropbouwt en Aziatische raffinaderijen elkaar beconcurreren om direct beschikbare ladingen, wordt de buffer veel kleiner.

De kernles van de Hormuz-crisis: fysieke beschikbaarheid weegt zwaarder dan de totale cijfers over wereldwijd olieaanbod. De duur van de scheepvaartverstoring en de richting van de Chinese aankopen zijn bepalend voor de volgende beweging van de olieprijs.