Instagram schort Albanese protestaccounts op tijdens strijd om luxe-resort

De opschortingen van 2 september haalden een belangrijk kanaal voor organisatie en verslaggeving weg bij de Albanese beweging tegen het resortplan dat wordt gelinkt aan Jared Kushner. Het protest was inmiddels uitgegroeid van verzet tegen het project tot een bredere politieke uitdaging voor premier Edi Rama.

De beschikbare berichtgeving wijst op een geconcentreerde, op elkaar lijkende golf van moderatie-acties. Er is echter geen openbaar bewijs dat de Albanese regering of de projectontwikkelaar de verwijderingen heeft veroorzaakt. 2

Wat gebeurde er?

Tientallen Instagram-accounts van activisten, journalisten en aan de oppositie gelinkte personen werden volgens berichten van de ene op de andere nacht uitgeschakeld. Organisatoren zeiden dat het werkelijke aantal mogelijk boven de 200 lag. Via deze accounts werden de demonstraties, confrontaties met de politie en het voorgestelde resort van € 1,4 miljard van Affinity Partners op het eiland Sazan en aan de kust van Vjosa-Narta vastgelegd. 23

Sociale media speelden een centrale rol: deelnemers konden rechtstreeks vanaf protestlocaties berichten, mensen oproepen naar demonstraties te komen en incidenten documenteren. 2

Waarom vrezen betrokkenen censuur?

Getroffen gebruikers meldden dat zij vooraf auteursrechtmeldingen en verwijderingen van protestmateriaal hadden gekregen. Daarna verloren meerdere politiek gelijkgerichte critici vrijwel gelijktijdig hun account.

Voor digitale-rechtenorganisaties past dat patroon — samen met de ogenschijnlijk zwakke basis van sommige claims — bij mogelijk misbruik of gecoördineerd gebruik van auteursrechtmeldingen. Zo kan een normaal mechanisme ter bescherming van intellectueel eigendom worden ingezet om uitingen te onderdrukken. Meta mag volgens zijn beleid auteursrechtinbreuk verwijderen, maar dat beleid bewijst niet dat de klachten in deze gevallen terecht waren. 215

Meta herstelde accounts, maar niet altijd volledig

Meta liet weten de maatregelen te beoordelen en herstelde al een deel van de accounts die ten onrechte waren verwijderd. Gebruikers werden ook verwezen naar de beroepsprocedure. 2

Een herstel betekende volgens sommige betrokkenen niet automatisch dat hun account weer normaal functioneerde. Zij meldden resterende beperkingen, zoals niet kunnen posten, een kleiner bereik of het verlies van bepaalde functies. Daardoor kon de schade voor de protestcommunicatie ook na herstel doorwerken.

De gedeeltelijke terugdraaiing versterkt de zorgen dat ten minste enkele oorspronkelijke besluiten fout waren. Zij vormt op zichzelf echter geen bewijs van doelbewuste politieke censuur. 2

Vragen uit het Europees Parlement

Sandro Gozi, Europarlementariër voor Renew Europe en secretaris-generaal van de Europese Democratische Partij, vroeg samen met zijn partij om opheldering van de Europese Commissie en Meta. Daarbij gaat het onder meer om de vraag of de moderatie strookte met de verplichtingen van het platform en of Albanese autoriteiten de verwijderingen hebben gevraagd, aangemoedigd of anderszins beïnvloed. 212

Waarom de EU-regels niet eenvoudig toepasbaar zijn

Albanië is geen EU-lidstaat. Albanese gebruikers en instellingen beschikken daarom niet over dezelfde directe handhavingsroutes onder de Digital Services Act (DSA) als gebruikers binnen de EU, waaronder nationale coördinatoren voor digitale diensten.

Dat plaatst Meta niet buiten Europees toezicht: het bedrijf opereert ook in de EU en valt daar onder Europese platformregels. Maar een zaak die primair Albanië betreft, is moeilijker als een gewone binnenlandse DSA-klacht te behandelen. 3

Politiek kan de kwestie wel meewegen in het toetredingsproces van Albanië tot de EU. Daarbij beoordeelt de Europese Commissie onder andere mediavrijheid, vrijheid van meningsuiting en de rechtsstaat. De Commissie noteerde eerder al zorgen over een landelijke beperking van een groot socialmediaplatform in Albanië in 2025. 3

Protest tegen resort werd breder politiek conflict

De demonstraties begonnen met zorgen over milieu en transparantie rond het resort, maar groeiden uit tot eisen voor het vertrek van Rama. Het plan voorziet in hotels op het onbewoonde eiland Sazan en langs de beschermde kust van Vjosa-Narta in Zuid-Albanië. 23

Rama ontkende dat de staat achter de Instagram-acties zat. Oppositiefiguur Agron Shehaj noemde de golf van verwijderingen een serieuze test voor de vrijheid van meningsuiting, juist omdat sociale media zo belangrijk waren geworden voor het vastleggen en organiseren van de protesten. 12

De belangrijkste vraag blijft dus onbeantwoord: wie zat er achter de verwijderingen? Er zijn aanwijzingen voor een verstorende en geconcentreerde moderatiegolf en voor twijfelachtige auteursrechtklachten. Publiek bewijs voor betrokkenheid van de staat of voor een bewuste Meta-strategie om de beweging het zwijgen op te leggen, is er vooralsnog niet.