Zwarte Zee wordt economisch front: havens, schepen en raffinaderijen onder vuur

De strijd rond de Zwarte Zee is steeds meer een economische oorlog geworden. Rusland richt zich op Oekraïense havens, exportinfrastructuur en commerciële scheepvaart. Oekraïne voert op zijn beurt langeafstandsdrones in tegen Russische raffinaderijen, havens en maritieme logistiek.

De inzet is groot: Oekraïne heeft veilige zeeroutes nodig om graan uit te voeren en buitenlandse inkomsten te behouden. Rusland is afhankelijk van olie- en brandstofinkomsten, werkende exportketens en toegang tot afzetmarkten. De directe gevolgen zijn hogere risico’s voor reders, verstoorde goederenstromen en druk op voedsel- en energiemarkten.

Schepen en havens steeds nadrukkelijker doelwit

Op 25 augustus meldde het Russische ministerie van Defensie dat het drie vrachtschepen en een tanker in de haven van Pivdennyi — ook bekend onder de Russische naam Joezjny — had geraakt, plus een vrachtschip in de nabijgelegen havenstad Odesa. Volgens Moskou waren ook haveninstallaties in Pivdennyi en Odesa en brandstofopslag in Tsjornomorsk getroffen. Rusland stelde dat enkele schepen militaire bevoorrading vervoerden, maar Reuters kon die beweringen niet onafhankelijk verifiëren. 11

In juli zei Rusland al dat het haveninfrastructuur en een lossend droogvrachtschip in Tsjornomorsk had aangevallen. Oekraïense autoriteiten meldden in diezelfde periode dodelijke aanvallen op Odesa en andere havensteden. 1315

Het gaat daardoor niet alleen meer om schade aan kades, silo’s of opslagplaatsen. De aanvallen lijken ook bedoeld om commerciële aanlopen zelf onveilig te maken. Reders schortten in juli aankomsten in Oekraïense Zwarte Zeehavens tijdelijk op wegens zwaardere Russische aanvallen. Dat beperkt rechtstreeks Oekraïnes mogelijkheid om goederen, vooral landbouwproducten, over zee uit te voeren. 16

Ook de menselijke tol loopt op. Volgens de Oekraïense havenautoriteit waren er in juli 57 Russische aanvallen op civiele schepen, waarvan 22 op zee, en 67 aanvallen op haveninfrastructuur. Dit zijn Oekraïense officiële cijfers en geen onafhankelijk gecontroleerde totaaltelling. 17 Reuters berichtte daarnaast over schattingen van 23 doden bij aanvallen op 35 schepen in de Zwarte Zee in juli. 17

Oekraïne richt zich op Russische olie en logistiek

Oekraïne heeft zijn dronecampagne tegen Russische energievoorziening uitgebreid. De raffinaderij in Perm, naar verwerkingsvolume de zevende van Rusland, legde de activiteiten stil na een droneaanval op 21 augustus die brand en schade aan technische installaties veroorzaakte, aldus bronnen uit de sector. 4

Ook de NORSI-raffinaderij van Lukoil, de op drie na grootste van Rusland, schortte volgens sectorbronnen de verwerking van ruwe olie op na een Oekraïense aanval. Daarnaast zou de raffinaderij van Moskou na zware schade minstens zes maanden buiten gebruik blijven. 818

Dat betekent niet automatisch dat een vast of groot deel van de totale Russische raffinagecapaciteit permanent is verdwenen. Schade aan afzonderlijke grote installaties kan aanzienlijk zijn, maar Rusland beschikt ook over reservecapaciteit en kan reparaties uitvoeren. Het strategische effect zit vooral in terugkerende verstoring: minder verwerking, plaatselijke brandstoftekorten, hogere kosten voor herstel en luchtverdediging, en druk om ruwe olie via andere routes te exporteren.

De aanvallen veranderen ook de handelsgeografie. Russische graanexporteurs zijn volgens handelaren en analisten uitgeweken naar de Oostzee, nadat Oekraïense droneaanvallen in de Zwarte Zee en de Zee van Azov de risico’s op de gebruikelijke zuidelijke route hadden verhoogd. 5

Graanexport is voor Oekraïne van levensbelang

Voor Oekraïne is toegang tot de Zwarte Zee cruciaal. Ongeveer 90% van de uitvoer van tarwe, maïs en zonnebloempitten loopt via deze zee. Landbouw levert bovendien bijna 60% van de Oekraïense exportinkomsten op. 7

De impact van verstoorde scheepvaart kan snel zichtbaar worden. In de eerste twee weken van augustus daalde de Oekraïense graanexport met 75% door Russische aanvallen en problemen met de scheepvaart. Eerdere ramingen uit de sector waarschuwden dat aanhoudende aanvallen de maandelijkse graanverschepingen met maximaal een derde kunnen verminderen. 712

De gevolgen reiken verder dan de regio. Rusland is de grootste tarwe-exporteur ter wereld en Oekraïne is eveneens een grote landbouwexporteur. Aanvallen op exportterminals en koopvaardijschepen van beide landen hebben de graanstromen geraakt; volgens berichtgeving stegen tarwefutures daardoor naar het hoogste niveau in drie jaar. 9

Effect op diesel en wereldwijde energieprijzen

Raffinaderijschade kan de beschikbaarheid van diesel en andere olieproducten beperken, doordat minder ruwe olie wordt omgezet in brandstoffen voor binnenlands gebruik of export. Met de beschikbare informatie is echter niet precies vast te stellen hoeveel de totale Russische diesele­xport momenteel is gedaald, of welk deel van een concrete prijsbeweging uitsluitend aan Oekraïense aanvallen is toe te schrijven.

De invloed op brandstofprijzen is dus vooral indirect en verweven met bredere oorlogsriscio’s. Energiemarkten houden niet alleen rekening met stilgevallen raffinaderijen, maar ook met mogelijke verstoringen in Russische exporthavens, de Zwarte Zee en andere conflictgebieden. Reuters berekende dat landen die in 2026 door conflicten zijn getroffen samen circa 45 miljoen vaten olie per dag produceren, ruim 43% van het mondiale aanbod. 6

Uiteindelijk is dit een strijd om deviezen, logistieke veerkracht en het vermogen om een langdurige oorlog te financieren. Oekraïne probeert zijn exportader open te houden; Rusland probeert die ader af te knijpen. Tegelijk probeert Kyiv de Russische inkomsten uit energie en handel duurder en minder betrouwbaar te maken. De rekening komt niet alleen bij beide oorlogseconomieën terecht, maar ook bij consumenten en bedrijven via voedselprijzen, brandstof, transporttarieven en verzekeringskosten.