Waarom de neutrale status van Valieva en Kondratiuk onder druk staat

De Internationale Schaatsunie (ISU) heeft volgens berichtgeving de status van Individual Neutral Athlete (AIN) van Kamila Valieva en Mark Kondratiuk tijdelijk opgeschort of ingetrokken. De kwestie betreft niet een nieuwe dopingvaststelling, maar de vraag of zij nog voldoen aan de regels voor politieke neutraliteit bij internationale wedstrijden. Oekraïne had informatie aan de ISU voorgelegd over vermeend publiek gedrag dat niet zou stroken met het verbod op steun aan de Russische invasie van Oekraïne. De ISU heeft de onderliggende bewijsstukken en haar exacte beoordeling niet openbaar gemaakt. 115

Wat houdt de AIN-status in?

AIN staat voor Individual Neutral Athlete: een individuele neutrale sporter. Russische en Belarussische schaatsers mogen onder die status alleen meedoen wanneer zij niet namens hun land uitkomen, geen nationale vlag, kleuren of andere staatssymbolen voeren en door een strenge neutraliteitstoets komen.

De ISU sloot Russische en Belarussische schaatsers na de grootschalige invasie van Oekraïne uit van internationale ISU-wedstrijden. Daarna kwam er beperkt een route terug voor individuele neutrale deelnemers, eerst in verband met olympische kwalificatie en later ook voor bredere internationale deelname. 356

De kern is dus dat neutraliteit meer omvat dan zonder vlag of volkslied rijden. Sporters mogen volgens die toets ook niet actief steun hebben verleend aan de oorlog of aan de betrokken militaire acties. 34

Waarom werden Valieva en Kondratiuk onderzocht?

De Oekraïense kunstschaatsfederatie verzocht de ISU de neutraliteitsstatus van meerdere Russische rijders opnieuw te beoordelen. Volgens de Oekraïense federatie waren er bij Kondratiuk en andere schaatsers aanwijzingen voor banden met Russische militaire structuren. Over Valieva stelde de federatie dat haar publieke optreden niet verenigbaar zou zijn met neutraliteit. 15

Dat zijn beschuldigingen in een lopende toelatingskwestie, geen gedetailleerd openbaar vastgesteld oordeel van de ISU. Juist omdat de bond haar bewijsanalyse niet publiek heeft uiteengezet, is nog niet bekend welke specifieke informatie doorslaggevend was voor elke individuele schaatser. 15

Welke gevolgen heeft de beslissing nu?

Zolang de AIN-status niet beschikbaar is, kunnen de schaatsers niet worden ingeschreven voor ISU-evenementen. Kondratiuk miste daardoor de Kinoshita Group Cup, een Challenger-wedstrijd in Tokio, van 4 tot en met 6 september. 8

Als de intrekking definitief wordt, kan dat deelname blokkeren aan onder meer:

• Challenger-wedstrijden;
• kansen op deelname aan de Grand Prix;
• wereldkampioenschappen;
• eventuele toekomstige olympische kwalificatietoernooien.

De ISU heeft bovendien aanvullende voorwaarden ingevoerd voor neutrale schaatsers die op een reservelijst voor de Grand Prix willen komen. Internationale resultaten, onder meer in de Challenger Series, spelen daarbij een rol. 6

Kunnen Valieva en Kondratiuk in beroep?

Volgens de berichtgeving hebben beide schaatsers intern beroep ingesteld tegen de maatregel. Als de ISU dat beroep afwijst, kunnen zij de zaak voorleggen aan het Hof van Arbitrage voor Sport (CAS), het internationale sporttribunaal in Lausanne. 5

De uitkomst is daarmee nog niet definitief. De huidige situatie wijst op een geschil over toelating en neutraliteitscriteria, niet op een publiek uitgewerkte einduitspraak waarin een concrete overtreding door een van beide sporters is vastgesteld. 15

De dopingzaak van Valieva staat daar los van

Valieva's eerdere schorsing van vier jaar kwam voort uit haar positieve test op trimetazidine rond de Olympische Spelen van Beijing in 2022. Die sanctie werd opgelegd door het CAS in een procedure waarbij Valieva, de Russische antidopingautoriteit RUSADA, het Wereldantidopingagentschap WADA en de ISU betrokken waren. 4

Ook als een eerdere dopingsanctie is afgelopen, betekent dat dus niet automatisch dat een schaatser internationaal mag terugkeren. Voor deelname onder AIN-status is daarnaast een afzonderlijke toets op politieke neutraliteit nodig.

Waarom deze zaak breder belangrijk is

Russische teams bleven uitgesloten van de Olympische Spelen van Milaan-Cortina, maar individuele schaatsers Adeliia Petrosian en Petr Gumennik konden daar als neutrale atleten deelnemen. 4 De zaken rond Valieva en Kondratiuk worden daarom gezien als een belangrijke test voor de geloofwaardigheid van die screening: niet alleen nationale symbolen vermijden, maar ook kunnen aantonen dat een sporter niet actief steun heeft verleend aan de oorlog.

Oekraïne pleit voor strengere, voortdurende controles in plaats van een eenmalige toelatingsbeoordeling. Onafhankelijke berichtgeving meldde eerder dat sommige als neutraal toegelaten Russische sporters verbanden hadden met pro-oorlogsactiviteiten. 3