Grootste DNA-studie naar persoonlijkheid vindt 1.260 varianten, maar voorspelt geen individu

De grootste studie tot nu toe naar de genetica van persoonlijkheid laat zien dat DNA wel samenhangt met de Big Five, maar op een heel andere manier dan een test die iemands karakter zou kunnen ‘aflezen’. Het gaat om zeer veel genetische varianten, die ieder afzonderlijk een uiterst klein statistisch effect hebben. De bevindingen zeggen iets over gemiddelden in grote groepen — niet betrouwbaar over de persoonlijkheid van één individu. 236

1.260 varianten, waarvan 824 nieuw

De onderzoekers voegden gegevens uit 46 cohorten samen. Afhankelijk van de onderzochte eigenschap ging het om 611.037 tot 1,14 miljoen deelnemers met DNA- en vragenlijstgegevens. Zij onderzochten de vijf brede persoonlijkheidsdimensies die in de psychologie bekendstaan als de Big Five:

• extraversie;
• vriendelijkheid of inschikkelijkheid (agreeableness);
• consciëntieusheid, zoals ordelijkheid en zelfdiscipline;
• neuroticisme, oftewel een grotere neiging tot negatieve emoties;
• openheid voor ervaringen.

In totaal identificeerde het team 1.260 zogeheten leidende genetische varianten die statistisch samenhangen met minstens een van deze eigenschappen. Daarvan lagen 824 in gebieden die niet eerder met persoonlijkheid in verband waren gebracht. 23

Dat betekent niet dat er honderden duidelijke ‘persoonlijkheidsgenen’ zijn ontdekt. Juist het tegenovergestelde is de kern van de studie: persoonlijkheid is hoogpolygeen. De genetische bijdrage is verdeeld over een groot aantal stukjes DNA, met per variant een minuscuul effect. 23

DNA verklaart slechts een beperkt deel van de verschillen

Alle veelvoorkomende genetische varianten samen verklaarden per Big Five-eigenschap ongeveer 4,8% tot 9,3% van de verschillen die met vragenlijsten werden gemeten. Wanneer rekening wordt gehouden met de onvolmaaktheid van zulke vragenlijsten, lagen de schattingen in deze analyse rond 9,3% tot 13,3%. 23

Dat is een reële, maar beperkte genetische bijdrage. Het overgrote deel van de gemeten verschillen blijft daarmee onverklaard door deze veelvoorkomende DNA-varianten. Ontwikkeling, ervaringen, relaties, leefomstandigheden, cultuur en toeval spelen eveneens een rol — en persoonlijkheidsvragenlijsten zelf meten ook niet feilloos. 23

Verbanden met gezondheid en levensuitkomsten zijn geen oorzaak-gevolg-bewijs

De genetische patronen die met persoonlijkheid samenhingen, overlapten ook met genetische patronen die verband houden met gezondheid, welzijn en bredere levensuitkomsten. Dat kan helpen verklaren waarom persoonlijkheidskenmerken in onderzoek vaak samenhangen met verschillen op zulke terreinen. 27

Maar een genetische correlatie is geen bewijs voor een directe oorzaak. Een verband met bijvoorbeeld opleiding, werk, gezondheid of levensduur kan mede voortkomen uit andere, samenhangende eigenschappen, sociale omstandigheden, partnerkeuze of wisselwerkingen tussen genen en omgeving. Ook onderzoek naar polygenetische scores voor onderwijs en sterfte toont verbanden, maar bewijst niet dat DNA-varianten voor persoonlijkheid rechtstreeks scholing of levensduur veroorzaken. 238

Vergelijkingen binnen families versterken het signaal

Naast de grote bevolkingsanalyses gebruikten de onderzoekers gegevens uit gezinsanalyses, waaronder vergelijkingen tussen broers en zussen en tweelingen. Daarbij worden familieleden met elkaar vergeleken die veel van hun opvoed- en gezinsomgeving delen. Dat helpt om zorgen te verkleinen dat de uitkomsten vooral het gevolg zijn van verschillen tussen bevolkingsgroepen of gedeelde gezinsachtergronden. 23

Die analyses ondersteunen dus de conclusie dat geërfde DNA-verschillen bijdragen aan verschillen in persoonlijkheid. Ze maken de verbanden met latere levensuitkomsten echter niet automatisch causaal en sluiten omgevingsinvloeden of gen-omgevingswisselwerkingen niet uit. 23

Afzonderlijk tweelingonderzoek tijdens de coronaperiode wees er eveneens op dat genetische verschillen een aanzienlijke rol speelden bij stabiele verschillen in psychologische reacties. Tegelijkertijd speelden niet-gedeelde omgevingsfactoren een belangrijke rol bij veranderingen in die reacties. Dat past bij genetische invloed, niet bij genetisch determinisme. 45

Geen DNA-persoonlijkheidstest

Een polygenetische score telt heel veel kleine genetische verbanden op tot één getal. Voor persoonlijkheid blijven zulke scores zwakke voorspellers op individueel niveau, ook in de populaties waarin ze zijn ontwikkeld. 236

De praktische conclusie is daarom helder: DNA kan onderzoekers helpen patronen in grote groepen beter te begrijpen, maar kan niet betrouwbaar vaststellen of één persoon extravert, zorgvuldig of emotioneel kwetsbaar is. Evenmin kan DNA alleen voorspellen welke opleiding of loopbaan iemand zal volgen, waar iemand gaat wonen, ziek wordt of langer leeft. 123