VN-resolutie wil Afrika niet langer kleiner laten lijken op de wereldkaart

Geen verbod op Mercator

De Algemene Vergadering van de VN heeft de Mercatorprojectie niet afgeschaft of verboden. De resolutie ‘Correct the Map’ is bovendien niet bindend. Zij roept overheden, scholen, internationale organisaties en technologiebedrijven wel op om Equal Earth of andere oppervlaktegetrouwe kaartprojecties te gebruiken wanneer kaarten bedoeld zijn om de relatieve omvang van landen en continenten te vergelijken, vooral in onderwijs en publieke communicatie. De tekst werd aangenomen met 164 stemmen voor, één tegen en zes onthoudingen. De Verenigde Staten waren het enige land dat tegen stemde. 613

Waarom Mercator ter discussie staat

De Mercatorprojectie is ontworpen voor navigatie. Zij bewaart lokaal hoeken en richtingen, wat haar nuttig maakt voor zeevaart en bepaalde gespecialiseerde georuimtelijke toepassingen. Maar die eigenschap heeft een belangrijke keerzijde: gebieden worden steeds sterker uitvergroot naarmate ze dichter bij de polen liggen.

Daardoor kan Groenland op een Mercatorkaart ongeveer even groot lijken als Afrika, terwijl Afrika in werkelijkheid circa veertien keer groter is. 7 Equal Earth en vergelijkbare oppervlaktegetrouwe projecties behouden juist de verhoudingen tussen oppervlakten. Voorstanders spreken daarom van ‘cognitieve rechtvaardigheid’: het corrigeren van aangeleerde beelden waarin Afrika en andere delen van het Mondiale Zuiden kleiner en minder centraal lijken dan zij zijn. 67

Symboliek én een praktische kaartkeuze

Voorstanders verbinden de kwestie ook aan de langdurige symbolische gevolgen van koloniale kennis- en beeldvormingssystemen. De term ‘herstel door herinnering’ is daarbij een politieke en culturele duiding, geen technische cartografische term. De praktische boodschap van de resolutie is eenvoudiger: wie oppervlaktes wil vergelijken, moet geen kaart gebruiken die die oppervlaktes systematisch vervormt. 56

Wie trok de resolutie?

Togo leidde het initiatief op mandaat van de Afrikaanse Unie (AU), die de campagne Correct the Map of Africa formeel heeft gesteund. De Bahama’s sloten zich bij de AU-lidstaten aan bij het indienen van de ontwerptekst. Onder de 164 voorstemmers bevonden zich volgens berichtgeving ook Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. 581416

Frankrijk kiest Eckert IV

Frankrijk kondigde aan voor officiële wereldweergaven afstand te nemen van Mercator en de Eckert IV-projectie te gebruiken. Die keuze maakt de visuele vergroting van onder meer Frankrijk, de Verenigde Staten en Rusland kleiner en geeft de relatieve schaal van landen en continenten beter weer. 79

Uit de beschikbare berichtgeving blijkt geen definitieve officiële Franse toelichting waarom precies Eckert IV boven Equal Earth is gekozen. De gemelde reden is breder: de wens voor een oppervlaktegetrouwere kaart.

Grenzen mogen niet vervagen

Een andere belangrijke waarschuwing is dat een nieuwe projectie of een vereenvoudigde basiskaart internationaal erkende grenzen niet mag vertroebelen. Dat is extra gevoelig voor Oekraïne: kaartproducten kunnen bezette Oekraïense gebieden als Russisch of als ‘betwist’ aanduiden. Kaarten hebben dus ook politieke gevolgen. 3

De beschikbare bronnen onderbouwen echter geen specifieke Oekraïense verklaring tijdens het debat in de Algemene Vergadering. Zo’n toeschrijving moet daarom met voorzichtigheid worden behandeld.

Wat gebeurt er nu?

De rol van Togo was in eerste instantie diplomatiek: VN-lidstaten bewegen tot breder gebruik van kaarten die Afrika op zijn werkelijke schaal tonen. 45 De AU ziet een vervolg in continentale belangenbehartiging en overleg over nauwkeurigere publieke cartografie. 8

De resolutie richt zich uitdrukkelijk op onderwijs, overheden en technologiebedrijven, maar er zijn in de beschikbare bronnen geen concrete, onafhankelijk bevestigde uitvoeringsbeloften van UNESCO of specifieke uitrolplannen van techbedrijven. 1315

De kern blijft: er bestaat geen platte kaart die in alle opzichten de werkelijkheid perfect weergeeft. Elke projectie van een bol op een vlak offert iets op — oppervlakte, vorm, afstand of richting. De VN-resolutie pleit daarom voor een kaart die past bij het doel: Equal Earth, Eckert IV en andere oppervlaktegetrouwe kaarten voor vergelijking en onderwijs; Mercator waar navigatie en richting belangrijker zijn.