Waarom de EU ondanks lage gasvoorraden geen acuut tekort verwacht

De gasopslagen in de EU waren begin september voor ongeveer 65% gevuld, aanzienlijk minder dan normaal voor deze tijd van het jaar. Toch zien de Europese Commissie en de lidstaten geen onmiddellijk risico voor de gasleveringszekerheid. Het onderscheid is wezenlijk: lage voorraden maken Europa gevoeliger voor prijsstijgingen en tegenvallers in de winter, maar betekenen niet automatisch dat het gas fysiek opraakt. 14

Waarom Brussel denkt dat de vraag nog kan worden gedekt

Tijdens de bijeenkomst van de Gas Coordination Group op 3 september concludeerden deskundigen van de Commissie en de lidstaten dat de huidige markt duidelijk verschilt van die in 2021–2022. De EU heeft haar aanvoerbronnen verder gespreid, meer capaciteit om vloeibaar aardgas (LNG) te importeren en een lagere gasvraag. Op basis van historische ramingen acht de Commissie de EU nog voldoende voorbereid op de winter, al vereist de uitzonderlijke mondiale markt volgens haar nauwlettend toezicht. 1

Opslag is bovendien maar één onderdeel van het systeem. Ook in de winter kan gas via pijpleidingen en LNG-terminals de EU binnenkomen. Daardoor is een lagere vulgraad niet automatisch een noodsituatie met een fysiek tekort.

Waarom de opslagen zo ver achterlopen

Het vulseizoen begon vanuit een zwakke uitgangspositie. Begin augustus waren de Europese gasopslagen nog geen 58% gevuld: het laagste niveau voor die tijd van het jaar sinds de metingen in 2011 begonnen. 2

De grootste externe verstoring komt uit Qatar. Volgens Reuters waren de Qatarese LNG-exporten eind augustus door de conflictgerelateerde ontregeling met 96% gedaald. In de genoemde periode werden slechts 18 ladingen verscheept, tegen 509 een jaar eerder. QatarEnergy verlengde daarnaast overmachtmeldingen voor Europese en Aziatische afnemers, terwijl de onzekerheid rond de scheepvaart door de Straat van Hormuz aanhield.

Europa moet daardoor met Aziatische kopers concurreren om een kleinere hoeveelheid flexibel beschikbare LNG-ladingen. LNG kan naar verschillende regio’s worden omgeleid wanneer prijsverschillen dat aantrekkelijk maken. Als Europa extra gas wil aantrekken om de opslag te vullen, kan het dus meer moeten betalen om ladingen weg te trekken uit Azië.

Ook het zomerweer drukte op de aanvulling. Berichten koppelden zware hittegolven aan een hogere gasvraag van elektriciteitscentrales. Daardoor bleef minder gas over om in de opslagen te injecteren tijdens het seizoen dat daar normaal juist voor bedoeld is. 6

De kleinere buffer is het echte winterrisico

Het Europese opslagbeleid is bedoeld om vóór de winter een flinke reserve op te bouwen. De EU stelde aanvankelijk als doel de opslagen in november voor 90% te vullen. Die doelstelling werd later versoepeld naar 80% in december, om een koopgolf vlak voor de winter — en daarmee mogelijk hogere prijzen — te voorkomen. 2

Met een vulgraad van circa 65% is de foutmarge kleiner. Een langdurig koude winter, nieuwe onderbrekingen van LNG-aanvoer, een storing aan pijpleidingen of andere infrastructuur, of een sterke toename van de Aziatische LNG-vraag kan gas veel duurder maken, ook als het nog wel fysiek verkrijgbaar blijft. Reuters wees er al op dat lage voorraden het risico op winterse prijspieken vergroten. 2

De inschatting van de Commissie is dus geen garantie. Het is een voorwaardelijk oordeel dat het systeem de wintervraag onder de huidige aannames kan opvangen — niet dat de markt zich in een comfortabele positie bevindt.

Wat bepaalt of een knelpunt uitblijft

De komende maanden hangen vooral af van deze factoren:

• Qatarees LNG en de situatie rond de Straat van Hormuz: herstel van exportvolumes en scheepvaarttoegang zou de mondiale krapte verlichten; aanhoudende verstoringen houden de druk in stand.
• De mogelijkheid om LNG buiten Qatar te contracteren: meer ladingen van alternatieve leveranciers verbeteren de opslagpositie en verkleinen de afhankelijkheid van de spotmarkt.
• Het tempo van de resterende injecties: iedere extra hoeveelheid in opslag vergroot de reserve tijdens pieken in de verwarmingsvraag.
• Wintertemperaturen en elektriciteitsvraag: kou verhoogt het gasverbruik voor verwarming, terwijl een hoge gasvraag voor stroomopwekking de balans verder kan verkrappen.
• Aziatische vraag en betrouwbare infrastructuur: sterkere inkoop in Azië of een extra verstoring in aanvoer of infrastructuur maakt de kleinere Europese reserve sneller problematisch.

Wat Brussel nu doet

Vooralsnog pleit Brussel niet voor noodingrijpen in de markt. De Commissie volgt de uitzonderlijke mondiale marktsituatie samen met de lidstaten via de Gas Coordination Group, het overlegorgaan voor leveringszekerheid en crisisvoorbereiding. 1

De beleidsopgave is om de paraatheid te behouden zonder paniekaankopen uit te lokken die gas nog duurder maken. Europa kan een fysiek gastekort mogelijk vermijden, maar gaat de winter wel in met een kleinere buffer — en daarmee met grotere gevoeligheid voor weer, LNG-stromen en prijzen.