Waarom de markt vrijwel rekent op een renteverhoging van de Bank of Japan

De markt beschouwt een renteverhoging van 25 basispunten door de Bank of Japan (BOJ), van 1% naar 1,25%, in september steeds meer als het basisscenario. Die omslag komt niet door één koersbeweging of één opiniepeiling, maar door een combinatie van strakkere taal van de centrale bank, aanhoudende zorgen over de zwakke yen en inflatie, en de boodschap van de uitzonderlijke gezamenlijke valuta-interventie van Japan en de Verenigde Staten.

Wel past een kanttekening bij spectaculaire kanspercentages. De aangeleverde berichtgeving onderbouwt niet dat de verwachting van 52% naar 97% is gegaan. Reuters meldde ongeveer 24% op 30 juli, 76% op 14 augustus en 75% op 3 september. Verschillen kunnen ontstaan door het meetmoment en het financiële instrument waarmee de marktverwachting wordt afgeleid. De grote herwaardering van de kans op een rentestap in september staat echter buiten kijf. 34

De BOJ klinkt duidelijk havikachtiger

In juli hield de BOJ de beleidsrente op 1%, maar waarschuwde zij dat de onderliggende inflatie boven haar doel kan uitkomen. Ook stelde de bank dat toekomstige beleidsdiscussies zich zouden richten op opwaartse prijsrisico’s. Dat is een betekenisvolle verschuiving: een centrale bank die vreest dat inflatie te hoog oploopt, heeft meer reden om de monetaire steun verder af te bouwen. 6

BOJ-gouverneur Kazuo Ueda zei vervolgens dat het bestuur renteverhogingen zou bespreken, ook tijdens de bijeenkomst in september, met bijzondere aandacht voor de vraag of inflatierisico’s toenemen. Daarmee legde hij geen besluit vast, maar een afwachtende koers werd wel minder geloofwaardig. 5

Ook binnen het bestuur klinkt steun voor een sneller tempo. In een Reuters-peiling van augustus verwachtte een meerderheid van de economen een verhoging naar 1,25% in september. Zij hielden bovendien rekening met een sneller verkrappingspad dan het eerdere ritme van ongeveer twee verhogingen per jaar. 2

De zwakke yen maakt niets doen kostbaarder

Een zwakke yen maakt ingevoerde goederen en energie duurder in yen. Dat vergroot de economische én politieke gevoeligheid van inflatie. Daarom is de wisselkoers zo nadrukkelijk onderdeel geworden van het monetaire debat.

De BOJ-beslissing van juli viel samen met ingrijpen van de autoriteiten om de yen te steunen nadat de munt een dieptepunt in bijna vier decennia naderde, rond ¥164 per dollar. Reuters meldde dat de waarschuwing van de BOJ voor opwaartse inflatierisico’s volgde op interventie tegen de zwakke munt. 617

Voor beleggers is de redenering helder: als beleidsmakers bezorgdheid uiten over door de yen aangejaagde inflatie, maar de rentevooruitzichten niet aanpassen, kunnen handelaren opnieuw inzetten op verdere yenverzwakking. Een renteverhoging — of taal die op meer verkrapping wijst — pakt het renteverschil structureler aan dan interventie alleen.

De gezamenlijke interventie veranderde de risico-inschatting

Japan en de Verenigde Staten kochten op 31 juli gezamenlijk yen, nadat de munt richting ¥164 per dollar was weggezakt. Die zeldzame actie liet zien dat beide landen ernstige yenzwakte als beleidsprobleem zagen en bereid waren samen op te treden bij wanordelijke marktbewegingen. 1720

Valuta-interventie verplicht de BOJ niet automatisch om de rente te verhogen. Het Japanse ministerie van Financiën gaat over het valutabeleid, terwijl de centrale bank zelfstandig over monetair beleid beslist. Maar voor de markt verandert interventie wel de prikkels. Wie speculeert op een zwakkere yen, moet naast renterisico voortaan ook rekening houden met aantoonbaar overheidsingrijpen.

De publieke uitlatingen van de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent voegden extra druk toe. Hij zei te verwachten dat de Japanse regering en centrale bank maatregelen zouden nemen die de yen versterken. Later zei hij dat hij verwachtte dat Ueda op monetair vlak „het juiste” zou doen. Dat zijn geen formele instructies aan de onafhankelijke BOJ, maar een duifachtig verrassingsbesluit is er politiek en in de markt wel kostbaarder door geworden. 118

Waarom shortposities in yen de beweging kunnen versterken

De genoemde schatting van circa ¥17 biljoen aan opgebouwde shortposities in yen wordt niet zelfstandig onderbouwd door de beschikbare bronnen. Die moet dus niet als vaststaand cijfer worden behandeld. Het onderliggende mechanisme is wel relevant.

Een shortpositie in yen hangt vaak samen met de carry trade: beleggers lenen in yen of financieren hun posities in yen, om vervolgens activa met een hogere rente elders te kopen. Als de BOJ de rente waarschijnlijker verhoogt, wordt het rendementsvoordeel van die strategie kleiner. Stijgt de yen vervolgens, dan wordt het ook duurder om de positie terug te draaien.

Dat kan een zichzelf versterkende beweging veroorzaken:

1. Hogere kansen op een renteverhoging leiden tot meer vraag naar yen.
2. Een sterkere yen vergroot de verliezen op shortposities.
3. Het sluiten van die posities vereist extra aankopen van yen.
4. De yen kan daardoor sneller stijgen dan alleen op grond van de renteverandering te verwachten is.

Daarom kan USD/JPY al fors dalen vóór er een daadwerkelijk BOJ-besluit ligt. Het verklaart ook het risico in twee richtingen: verhoogt de BOJ zoals verwacht, maar klinkt de toelichting voorzichtig, dan kunnen beleggers na het afdekken van shortposities winst nemen. USD/JPY kan dan weer opveren.

Hogere Japanse obligatierentes veranderen het grotere plaatje

Ook de Japanse obligatiemarkt is belangrijk voor de yen. Hogere binnenlandse rentes maken Japanse beleggingen aantrekkelijker tegenover buitenlandse alternatieven en kunnen Japanse beleggers minder prikkelen om voor rendement naar het buitenland uit te wijken.

Niet alle cijfers die daarbij soms rondgaan, zijn met de aangeleverde bronnen te staven. Dat geldt bijvoorbeeld voor vergaande voorspellingen over massale verkoop van buitenlandse obligaties of een onmiddellijke, grootschalige terugkeer van kapitaal door het Japanse staats-pensioenfonds GPIF. Die claims moeten worden onderscheiden van de acute vraag over de rentevergadering in september.

De richting is niettemin belangrijk. Een BOJ-verkrappingscyclus in combinatie met hogere Japanse rentes tast een fundament van de wereldwijd gebruikte yen-carrytrade aan: de veronderstelling dat financiering in yen uitzonderlijk goedkoop en stabiel blijft.

Wat dit kan betekenen voor USD/JPY en wereldmarkten

De meest yen-positieve uitkomst is een verhoging met 25 basispunten, plus taal waarmee verdere renteverhogingen nadrukkelijk op tafel blijven. Dat zou de indruk versterken dat de BOJ inflatierisico’s serieus neemt en nieuwe yenzwakte minder wil tolereren. De waarschijnlijkste eerste marktreactie is dan een sterkere yen en een lagere USD/JPY-koers.

Een rentepauze, of een verhoging die nadrukkelijk als eenmalig wordt gepresenteerd, brengt het omgekeerde risico mee. Blijven de Amerikaanse rentes hoog en wordt het renteverschil tussen de VS en Japan maar beperkt kleiner, dan kan de carrytrade weer aan aantrekkingskracht winnen en kan USD/JPY herstellen.

De betekenis voor de wereldmarkt zit vooral in de snelheid van een eventuele correctie. In yen gefinancierde posities kunnen doorwerken in obligaties, aandelen, kredietmarkten en opkomende markten. Een snelle yenstijging kan daardoor tot afbouw van hefboomposities buiten de valutamarkt leiden, vooral wanneer veel beleggers tegelijk risico terugbrengen.

Conclusie

De sterk gestegen kans op een renteverhoging in september weerspiegelt een geloofwaardige verandering in het beleidsverhaal, niet één los datapunt. De BOJ wijst op opwaartse inflatierisico’s, Ueda houdt een stap in september expliciet open en de gezamenlijke interventie heeft agressieve weddenschappen tegen de yen riskanter gemaakt. 5617

De kernvraag voor de markt is daarom minder of de BOJ een kwart procentpunt kan verhogen, maar vooral of zij een duurzaam pad van verdere verkrapping zal signaleren. Juist die vooruitblik bepaalt of een herstel van de yen blijvend wordt, of slechts een tijdelijke onderbreking van de carrytrade.