Droneaanvallen zetten Russische olie-industrie steeds verder onder druk

De aanhoudende Oekraïense aanvallen vormen voor de Russische oliesector geen reeks losse, kortdurende storingen meer, maar een opstapelend probleem. Beschadigde raffinaderijen produceren minder brandstof. Dat vermindert tegelijk de binnenlandse vraag naar ruwe olie; als opslag, havens, tankers en exportkanalen onder druk staan, kunnen producenten die ruwe olie niet onbeperkt elders kwijt. Zo slaat een raffinageprobleem door naar de olieproductie zelf.

Vicepremier Alexander Novak stelt dat de productiedaling tijdelijk is en kan omslaan zodra raffinaderijen weer uit onderhoud komen. Dat kan voor afzonderlijke installaties kloppen. Maar herhaalde aanvallen, lage verwerkingsniveaus, exportbeperkingen en steeds lagere productieprognoses maken duidelijk dat het risico structureler wordt. 145

De prognose is fors naar beneden bijgesteld

Een belangrijk onderscheid: de 511 miljoen ton was de Russische raming uit mei voor de productie van ruwe olie plus condensaat in 2026, ongeveer gelijk aan een jaar eerder. Dat was niet de latere prognose die op een dieptepunt in zeventien jaar uitkomt.

In een later concept van de basisraming werd de verwachte olieproductie voor 2026 teruggebracht tot circa 494,2 miljoen ton, oftewel 9,88 miljoen vaten per dag. Dat is 17,2 miljoen ton onder de eerdere verwachting en het laagste niveau sinds 2009. De neerwaartse bijstelling hangt samen met exportknelpunten, sanctiedruk en de gevolgen van droneaanvallen op energie-infrastructuur. 17

Ook externe ramingen zijn somberder geworden. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) voorzag dat de Russische olieproductie in 2026 met ongeveer 3% zou dalen tot 8,9 miljoen vaten per dag door aanvallen op energie-infrastructuur. Rystad Energy verlaagde zijn eigen raming naar gemiddeld 8,95 miljoen vaten per dag voor 2026 en rond 8,6 miljoen vaten per dag in 2027, onder meer vanwege aanvallen op raffinaderijen, havens en tankers en strengere sancties.

Waarom raffinaderijschade de olieproductie raakt

Een raffinaderij zet ruwe olie om in onder meer benzine, diesel, kerosine en stookolie. Valt zo'n installatie uit, dan daalt niet alleen het aanbod van brandstoffen: ook de afzetmogelijkheid voor ruwe olie neemt af. Rusland kan een deel van de olie exporteren, maar niet elk vat kan direct worden omgeleid wanneer opslagruimte, laadcapaciteit in havens, toegang tot tankers en exportstromen beperkt zijn.

Vooral schade aan zogeheten secundaire verwerkingsinstallaties is ingrijpend. Die bepalen hoeveel diesel en andere hoogwaardige producten uit een vat ruwe olie kunnen worden gehaald. Reuters becijferde dat aanvallen tussen januari en mei ongeveer 700.000 vaten raffinagecapaciteit per dag buiten werking hadden gesteld, verspreid over zestien raffinaderijen. Daarna moesten grote raffinaderijen in Centraal-Rusland op grote schaal stoppen of terugschakelen. 1819

Dieselproductie krijgt een dubbele klap

De gevolgen zijn zichtbaar in de productiegegevens. De Russische dieselproductie daalde in april met ongeveer 10% ten opzichte van de maand ervoor en in mei nog eens met circa 10%, doordat raffinaderijen hun verwerking beperkten of stillegden. In de zomer daalde de dagelijkse olieverwerking naar niveaus die in jaren niet waren gezien. 203

Het patroon is belangrijker dan één afzonderlijke storing. Een gerepareerde installatie kan opnieuw worden geraakt. Dat verhoogt de kosten, vergroot de behoefte aan reserveonderdelen en onderhoudspersoneel en maakt het voor bedrijven aantrekkelijker om beschikbare brandstof voor de thuismarkt te bewaren in plaats van te exporteren. 2138

Exportverbod toont druk op de binnenlandse markt

Moskou voerde in juli een verbod op dieselexport in. Novak zei daarbij dat Rusland vanaf juli ook brandstof zou gaan importeren. Het verbod werd vervolgens verlengd tot en met 30 september en omvat diesel, scheepsbrandstof en gasolie. De officiële doelstelling: de binnenlandse brandstofmarkt stabiliseren. 42

Die beleidskeuze is op zichzelf een aanwijzing voor krapte. In verschillende regio's waren er verkooplimieten, prijsstijgingen, lange wachtrijen en rantsoenering bij tankstations. Product dat normaal naar exportmarkten zou kunnen gaan, wordt daarmee naar binnenlandse afnemers geleid. 53

Indirecte gevolgen voor Europa en de wereldmarkt

De EU ontvangt sinds het embargo veel minder Russische diesel rechtstreeks. Toch is Europa niet losgekoppeld van de gevolgen. Minder Russische vaten voor afnemers in onder meer Turkije, Noord-Afrika en Latijns-Amerika betekenen dat die kopers elders brandstof moeten inkopen. Zij concurreren dan om ladingen die anders ook richting Europa hadden kunnen gaan.

De relevante marktindicator is daarom niet alleen de directe aanvoer uit Rusland, maar ook een krappere wereldwijde balans voor diesel en gasolie. Het eerste Russische exportverbod viel samen met een stijging van de mondiale dieselprijzen naar meerjarige hoogtepunten. 7

Diesel, kerosine, scheepsgasolie en stookolie behoren tot dezelfde bredere groep middeldestillaten. Wanneer Rusland daar minder van produceert en uitvoert, wordt die hele markt krapper — vooral als dit samenvalt met seizoensgebonden vraag naar verwarming, onderhoud bij raffinaderijen elders of verstoringen van de scheepvaart in het Midden-Oosten. 438

De doorslaggevende vraag: hoe lang houdt de druk aan?

Als reparaties standhouden en de aanvallen afnemen, kan een deel van de Russische olie- en brandstofproductie herstellen. Maar bij voortgezette aanvallen in het huidige tempo dreigt een terugkerend tekort aan raffinageproducten. Dat beperkt niet alleen de beschikbaarheid van diesel op de Russische markt, maar kan via zwakkere afzetmogelijkheden ook de productie van ruwe olie drukken — en de internationale dieselmarkt langer krap houden. 15