WMO waarschuwt voor uitzonderlijk sterke El Niño tot 2027

De nieuwste prognose van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) wijst op een klimaatverandering die wereldwijd voelbaar kan zijn, maar niet overal op dezelfde manier. El Niño zal naar verwachting een krachtige natuurlijke warmtepuls toevoegen aan een wereld die al is opgewarmd door menselijke uitstoot. Dat vergroot tot in 2027 de kans op gevaarlijke hitte, droogte, overstromingen en ontregelde seizoenen. 93

Wat de WMO met grote zekerheid verwacht

Volgens de WMO is de kans bijna 100% dat El Niño tot februari 2027 aanhoudt. De organisatie verwacht bovendien dat het verschijnsel in de komende maanden verder versterkt en tegen het einde van 2026 een zeer sterke intensiteit kan bereiken. Ook de Amerikaanse weerdienst NOAA schat de kans op een zeer sterke El Niño in de herfst en winter van het noordelijk halfrond op meer dan 90%. 92

Die uitzonderlijk grote zekerheid gaat over het voortbestaan van El Niño, niet over elke afzonderlijke lokale uitkomst. De precieze piek, de hoeveelheid regen op één plek en het moment waarop een hittegolf, droogte of overstroming toeslaat, blijven onzeker. Een sterke El Niño verschuift kansen; hij voorspelt niet dat elke storm of ramp onvermijdelijk gebeurt. 910

De aanleiding voor de waarschuwing is de buitengewone warmte in de tropische Stille Oceaan. Niet alleen het zeeoppervlak is veel warmer dan normaal, ook onder het oppervlak is uitzonderlijk veel warmte opgeslagen. 10

Waarom 2027 mogelijk een recordwarm jaar wordt

Tijdens El Niño komt opgeslagen warmte uit de tropische Stille Oceaan gemakkelijker in de atmosfeer terecht. De invloed op de mondiale gemiddelde temperatuur loopt vaak door tot in het volgende kalenderjaar. 31

Dat gebeurt nu boven op een al zeer warme oceaan en atmosfeer, waarin de concentratie broeikasgassen de achtergrondtemperatuur heeft verhoogd. Daardoor kunnen bekende warmteafwijkingen uitmonden in gevaarlijkere absolute temperaturen. Een nieuw wereldwijd warmterecord in 2027 is dus voorstelbaar, maar nog geen vaststaand feit. 31

Niet overal hetzelfde: droogte hier, wateroverlast daar

El Niño betekent niet simpelweg dat het overal extremer weer wordt. Het verschijnsel verandert de grootschalige luchtcirculatie en daarmee de verdeling van neerslag en temperatuur. In sommige regio’s neemt de kans op droogte en hitte toe, terwijl andere juist meer kans krijgen op zware regen en overstromingen. De uitwerking hangt onder meer af van het seizoen, het precieze patroon van de opwarming in de Stille Oceaan, andere klimaatschommelingen zoals de Indian Ocean Dipole en de gewone grilligheid van het weer. 915

Daarom moeten wereldwijde seizoensverwachtingen altijd worden vertaald naar regionale en lokale risico’s.

Druk op voedsel, water en essentiële voorzieningen

De gevolgen kunnen zich tegelijk op meerdere terreinen opstapelen:

• Landbouw en voedselprijzen: droogte kan oogsten, grasland, bodemvocht en de aanvoer naar stuwmeren verminderen. Meer irrigatie is dan nodig en voedselprijzen kunnen oplopen. Overmatige regen kan gewassen vernielen, zaaien of oogsten vertragen, vee treffen en wegen naar markten onbegaanbaar maken. 15
• Water en energie: langdurige droogte kan de beschikbaarheid van drinkwater, irrigatiewater en waterkracht onder druk zetten. Hitte jaagt tegelijk de vraag naar elektriciteit voor koeling omhoog. 115
• Gezondheid: hitte verhoogt het risico op ziekte en sterfte. Overstromingen kunnen waterzuivering, transport en zorgvoorzieningen verstoren. Stilstaand water en vervuild drinkwater vergroten daarnaast het risico op ziekten die via water of insecten worden overgedragen. 115
• Infrastructuur en hulpverlening: schade aan wegen, bruggen, elektriciteit en zorglocaties kan de gevolgen van extreme weersomstandigheden versterken, vooral waar voorzieningen al kwetsbaar zijn. 15

In de Grote Hoorn van Afrika kan natter weer in oktober tot en met december bijvoorbeeld helpen voor weiden en drinkwater voor vee. Maar te veel regen kan er ook leiden tot gewasschade, overstromingen, ziekte-uitbraken en onderbrekingen van hulp- en gezondheidsdiensten. 15

Regionale signalen lopen uiteen

De vroege waarschuwingen illustreren hoe verschillend de risico’s kunnen zijn:

• Verenigde Staten: de gevolgen zijn afhankelijk van regio en seizoen, niet van één landelijk patroon. Overheden en diensten moeten de mondiale El Niño-prognose daarom vertalen naar lokale plannen voor overstroming, droogte, natuurbrand, watervoorziening en piekvraag naar elektriciteit. 29
• Puerto Rico en de rest van Noord-, Midden- en Zuid-Amerika: de uitzonderlijk warme oceaan en atmosfeer kunnen de gebruikelijke El Niño-patronen van droogte en zware regen versterken of veranderen, met belangrijke gevolgen voor de volksgezondheid. 1
• Soedan: eerdere seizoensverwachtingen wezen op minder dan normale regenval van juni tot en met september in grote delen van de noordelijke Grote Hoorn van Afrika, waaronder Soedan. Dat kan bestaande tekorten aan water en voedsel verder verergeren. 16
• Oeganda: voor eind 2026 wijst de verwachting op warmere en nattere omstandigheden. Omdat de periode oktober–december in delen van Oeganda tot 40% van de jaarlijkse neerslag levert, kan te veel regen overstromingen, ziekte en verstoring veroorzaken — ook al kan die regen de water- en graslandbeschikbaarheid verbeteren. 15

Waarom de WMO nu al aandringt op actie

De WMO stelt dat een El Niño-update in haar ongeveer vijftigjarige geschiedenis nog niet eerder zo ondubbelzinnig was. Juist omdat de voorspellingen maanden vooruit bruikbaar zijn, zet de organisatie nationale meteorologische en hydrologische diensten in beweging. 916

Het doel is niet afwachten tot schade ontstaat, maar vooruit plannen: voedsel en medische voorraden op tijd positioneren, reservoirs beheren, boeren en veehouders adviseren, waterkeringen voorbereiden, ziektesurveillance opschalen en waarschuwingen bij kwetsbare gemeenschappen krijgen voordat de situatie verslechtert. Regionale vooruitzichten worden ook gebruikt voor anticiperende humanitaire hulp. 15

Natuurlijke schommeling in een door mensen opgewarmd klimaat

El Niño is een natuurlijk terugkerend samenspel tussen oceaan en atmosfeer; het is niet veroorzaakt door de uitstoot van één enkel jaar. Maar het speelt zich wel af tegen een warmere achtergrond die grotendeels het gevolg is van menselijke klimaatverandering. Een warmere wereld betekent hogere basistemperaturen, meer verdamping en meer vocht in de atmosfeer. Dat kan hitte verergeren en de impact van droogte en zware neerslag veranderen. 13

Het is daarom te simpel om komende ontwrichting af te doen als ‘alleen El Niño’, maar ook onjuist om alle gevolgen uitsluitend aan klimaatverandering toe te schrijven. De risico’s ontstaan juist door de wisselwerking tussen beide.

Wat eerdere sterke El Niño’s wel — en niet — vertellen

Sinds 1950 zijn slechts drie zeer sterke El Niño-gebeurtenissen geregistreerd. Historische vergelijkingen zijn dus nuttig, maar de reeks is klein. 4

Een recente reconstructie op basis van koralen wijst erop dat El Niño’s in het oostelijke deel van de Stille Oceaan in de afgelopen veertig jaar gemiddeld ongeveer 36% sterker waren dan vóór de industriële periode. Dat voedt de zorg dat opwarming deze vorm van het ENSO-systeem kan versterken. Het is echter geen exacte voorspelling van de uiteindelijke kracht van de huidige gebeurtenis en ook geen garantie dat alle historische regionale patronen zich herhalen. 15

De praktische boodschap is helder: voorbereiden op samengestelde risico’s — hitte, watertekort, voedselproblemen, overstromingen en druk op zorg en energie — terwijl regionale seizoensverwachtingen voortdurend worden bijgewerkt. De kans op een uitzonderlijke gebeurtenis is ongewoon groot, maar waar en hoe zwaar de schade uitpakt, blijft sterk per plaats verschillen.