Poetin zet deur op een kier voor Amerikaanse bemiddeling, maar houdt vast aan Russisch oorlogsverhaal

Na afloop van de top van de Shanghai Cooperation Organisation (SCO) in Bisjkek presenteerde Vladimir Poetin Rusland als een land dat op het slagveld vooruitgang boekt, terwijl de diplomatie volgens hem vrijwel stilligt. Tegelijk schoof hij de verantwoordelijkheid voor de impasse bij de Oekraïense leiding en ontkende hij dat Rusland een nieuwe mobilisatieronde voorbereidt.

De uitspraken moeten met de nodige voorzichtigheid worden gelezen. Verschillende Russische claims over terreinwinst worden door Oekraïense militaire autoriteiten tegengesproken. Ook het vermeende plan om 600.000 mensen te mobiliseren is gebaseerd op een Oekraïense inlichtingenbeoordeling en is niet onafhankelijk bevestigd.

Poetin: Kiev blijft nodig voor onderhandelingen

Poetin zei dat Rusland de Oekraïense politieke en militaire leiding niet aanvalt omdat Moskou die mensen mogelijk nodig heeft aan de onderhandelingstafel. Als Kyiv werkelijk voor een vreedzame oplossing zou kiezen, zouden er volgens hem gesprekspartners nodig zijn. 136

Volgens de Russische president is het onderhandelingsproces momenteel ‘bevroren’ of vastgelopen. Rusland zou wel bereid zijn tot gesprekken die volgens Moskou concrete inhoud hebben, maar niet tot onderhandelingen die alleen voor de vorm worden gevoerd. 6

Daarmee presenteerde Poetin de situatie als een keuze van Oekraïne: Kyiv zou vrede kunnen nastreven, maar doet dat volgens hem niet op een manier die voor Moskou aanvaardbaar is. Dat is de Russische lezing van het conflict en niet een onafhankelijk vastgestelde verklaring voor het uitblijven van een akkoord.

Amerikaanse bemiddeling blijft mogelijk

Poetin zei dat de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner welkom zouden zijn in Rusland. Hij liet daarmee ruimte voor verdere contacten waarbij Washington een bemiddelende rol speelt, maar kondigde geen akkoord aan over een nieuwe onderhandelingsronde of een vast format. 6

De boodschap was dus eerder een open deur dan een concrete doorbraak: Moskou zegt bereid te zijn externe inspanningen te verwelkomen als die volgens Rusland een zinvolle bijdrage leveren aan het proces. 6

Russische claims over Slovjansk en Kramatorsk

Op militair gebied zei Poetin dat Russische troepen in de Donbas op verschillende plaatsen oprukken. Hij verwees daarbij naar doelen rond Slovjansk en Kramatorsk, twee belangrijke steden in de laatste grote Oekraïense verdedigingsgordel in de regio. Een tijdschema wilde hij niet geven, omdat de oorlog volgens hem te complex is om nauwkeurig te voorspellen. 7

Dit waren Russische, door het Kremlin verspreide beweringen. Ze vormen op zichzelf geen onafhankelijke bevestiging van concrete nieuwe terreinwinst. Analyses over mogelijke Russische opmarsen richting de twee steden spreken bovendien over toekomstige scenario’s, niet over een vaststaande verovering. 15

Nieuwe mobilisatie? Poetin spreekt van ‘complete onzin’

Poetin deed berichten over een nieuwe mobilisatieronde na de verkiezingen voor de Russische Staatsdoema af als ‘complete onzin’ en als onderdeel van een informatieaanval tegen Rusland. 1114

De aanleiding voor de onrust is echter niet volledig uit de lucht gegrepen. Oekraïense inlichtingendiensten zeggen dat de Russische generale staf een plan heeft opgesteld om in totaal 600.000 mensen op te roepen: 300.000 in 2026 en nog eens 300.000 in 2027. Volgens die beoordeling zouden zware verliezen aan het front en een teruglopende vrijwillige rekrutering de druk op Moskou vergroten. 1514

Dat betekent niet dat er een oproepbevel is uitgevaardigd. De 600.000 is een Oekraïense inlichtingeninschatting, geen onafhankelijk vastgesteld besluit van de Russische regering.

Waarom de angst toch breed wordt gevoeld

De herinnering aan september 2022 speelt een belangrijke rol. Toen kondigde Rusland een ‘gedeeltelijke mobilisatie’ aan, waarna grote aantallen Russen het land verlieten. Daardoor hebben nieuwe geruchten over een oproep een duidelijke voorgeschiedenis.

In de meest recente golf van geruchten zouden in één week meer dan 113.000 Russische burgers via de grenspost Verchni Lars naar Georgië zijn gereisd. Russische douanecijfers zouden daarbij op uitzonderlijk druk verkeer wijzen. Het aantal grenspassages zegt op zichzelf echter niet waarom iedere reiziger vertrok en bewijst evenmin dat een mobilisatie op handen was. 10

Oekraïne spreekt terreinclaims tegen

Een van de meest concrete geschilpunten betreft Kozatsja Lopan, een grensplaats ten noorden van Charkiv. Poetin beweerde dat Russische troepen de plaats hadden ingenomen. Het Oekraïense 14e Legerkorps ontkende dat en zei dat Oekraïense eenheden er nog steeds defensieve posities en de controle behouden. Volgens het korps waren er in het gebied actieve gevechten gaande. 34

Het Institute for the Study of War (ISW) wees eveneens op de Oekraïense ontkenning en concludeerde dat het beschikbare bewijs geen volledige Russische inname ondersteunde. Volgens de analyse waren Russische troepen slechts beperkt in de nederzetting doorgedrongen.

Ook eerdere Russische claims over Kostiantynivka werden door Oekraïne verworpen. President Volodymyr Zelenskyy en de Oekraïense generale staf zeiden dat Oekraïne de stad nog steeds in handen had, terwijl in en rond het stedelijke gebied zwaar werd gevochten. 12

Over de precieze situatie in Pysarivka is op basis van de beschikbare berichtgeving geen betrouwbare conclusie te trekken. Hetzelfde geldt voor specifieke Russische slachtoffercijfers die aan deze gevechten worden gekoppeld.

Slachtoffers en gevechten blijven moeilijk te verifiëren

Oekraïense inlichtingendiensten koppelen het vermeende mobilisatieplan aan zware Russische verliezen en problemen bij de vrijwillige rekrutering. Oekraïense strijdkrachten meldden daarnaast hevige gevechten rond Kozatsja Lopan en Kostiantynivka. Die verliescijfers en de genoemde oorzaak-gevolgrelatie zijn Oekraïense beweringen en moeten niet als onafhankelijk geverifieerde feiten worden gepresenteerd. 154

De kern van Poetins boodschap na de SCO-top was daardoor tweeledig: Rusland zegt militair vooruitgang te boeken en stelt dat Oekraïne de onderhandelingen blokkeert, terwijl Moskou tegelijk ontkent dat het daarvoor een nieuwe massale mobilisatie nodig heeft. Op het slagveld en rond de mobilisatieplannen blijft veel van die informatie echter onderwerp van betwisting.