Wat onthult de grootste genetische studie naar persoonlijkheid over ons DNA?

De grootste genetische studie naar persoonlijkheid tot nu toe laat vooral zien hoe ingewikkeld onze persoonlijkheid is. Onderzoekers vonden 1.257 veelvoorkomende genetische varianten die statistisch samenhangen met de zogenoemde Big Five: openheid voor ervaringen, zorgvuldigheid, extraversie, vriendelijkheid en neuroticisme. Maar het effect van elke afzonderlijke variant is uiterst klein. DNA kan dus patronen in grote bevolkingsgroepen helpen verklaren, maar bepaalt niet wie één individu is en kan diens persoonlijkheid niet nauwkeurig voorspellen. 15

Een onderzoek op ongekende schaal

De onderzoekers brachten gegevens uit 46 afzonderlijke onderzoeksgroepen samen. In de verschillende analyses ging het om ongeveer 611.000 tot 1,14 miljoen deelnemers met genetische herkomst die voornamelijk als Europees of Afrikaans werd geclassificeerd. Hun DNA-profielen werden vergeleken met antwoorden op vragenlijsten over de vijf persoonlijkheidsdimensies. 1

Dit type onderzoek staat bekend als een genome-wide association study, of GWAS. Daarbij zoeken wetenschappers over het hele genoom naar DNA-posities waarvan variaties vaker samen voorkomen met verschillen in een kenmerk. Zo'n verband is statistisch: het bewijst op zichzelf niet dat een specifieke variant rechtstreeks een persoonlijkheidseigenschap veroorzaakt.

De analyse identificeerde 1.257 onafhankelijke zogenoemde ‘lead variants’. Daarvan waren er 823 niet eerder in verband gebracht met persoonlijkheid. In berichtgeving wordt dit aantal daarom vaak afgerond op ongeveer 1.260. 1

Geen ‘gen voor’ extraversie of angst

De resultaten ondersteunen een polygenetisch beeld van persoonlijkheid. Dat betekent dat zeer veel genetische varianten bijdragen, waarbij elke variant slechts een minuscuul effect heeft. Er bestaat dus geen afzonderlijk ‘gen voor’ extraversie, angst, zorgvuldigheid of openheid. 1

Gezamenlijk verklaarden veelvoorkomende varianten 4,8 tot 9,3% van de waargenomen verschillen in de vijf eigenschappen. Wanneer de onderzoekers rekening hielden met de beperkte betrouwbaarheid van persoonlijkheidsmetingen, liep die schatting op tot 10,5 tot 16,2%. 1

Dat zijn cijfers voor verschillen binnen grote groepen, niet voor een persoonlijkheidsanalyse van één persoon. Polygenetische scores — waarbij de kleine effecten van veel varianten worden opgeteld — verklaarden in onafhankelijke voorspellingssteekproeven minder dan ongeveer 4% van de individuele verschillen. Daarmee zijn ze veel te onnauwkeurig om op basis van een DNA-monster iemands persoonlijkheid betrouwbaar af te lezen. 1

Het verschil tussen de variantie die in de oorspronkelijke analyse wordt verklaard en de veel lagere voorspellende waarde in nieuwe steekproeven heeft onder meer te maken met meetfouten en met het feit dat genetische schattingen niet zonder meer op andere groepen kunnen worden toegepast. Het grootste deel van de variatie blijft bovendien samenhangen met andere genetische invloeden, factoren die niet in deze veelvoorkomende varianten zijn opgenomen, meetvariatie en de sociale en ontwikkelingsomgeving. 18

Waarom opvoeding alleen de uitkomst niet verklaart

De genetische verbanden bleken opvallend consistent in verschillende geografische contexten, leeftijdsgroepen en meetinstrumenten. Ze kwamen ook naar voren wanneer persoonlijkheid niet alleen door deelnemers zelf, maar eveneens door naasten werd beoordeeld. 1

Die overeenkomsten maken een verklaring die uitsluitend uit een gedeelde gezinsomgeving bestaat minder aannemelijk. Ze bewijzen echter nog altijd niet dat een bepaalde DNA-variant direct een bepaald persoonlijkheidskenmerk veroorzaakt. Genen en omgeving beïnvloeden elkaar bovendien voortdurend: iemands aanleg kan bijvoorbeeld mede bepalen in welke sociale situaties of leefomgevingen die persoon terechtkomt. 1

Verbanden met gezondheid, opleiding en woonomgeving

De onderzoekers rapporteerden ook genetische correlaties tussen de Big Five en uiteenlopende levensuitkomsten. Een genetische correlatie betekent dat gedeeltelijk overlappende genetische invloeden statistisch met twee kenmerken samenhangen. Het is geen bewijs voor een directe oorzaak-gevolgrelatie. De gemelde verbanden betroffen onder meer:

• lichamelijke en mentale gezondheid en uitkomsten die met levensduur samenhangen; 14
• opleidingsniveau en beroeps- of loopbaantrajecten; 1
• maten voor vatbaarheid voor of ernst van COVID-19; 13
• patronen in woonplaats- en buurtkeuze. 1

Dat laatste kan erop wijzen dat genetisch samenhangende persoonlijkheidsverschillen verband houden met de omgevingen waarin mensen terechtkomen of blijven. Maar de conclusie is niet dat een ‘persoonlijkheidsgen’ ziekte, studiesucces, een beroep of een bepaalde buurt veroorzaakt. Zulke verbanden kunnen ontstaan via overlappende biologische processen, gedrag, sociale omstandigheden en de manier waarop mensen hun omgeving kiezen. 1

Ook bij gezondheid en levensduur is het beeld breder: genetische aanleg, leefstijl en omgeving werken samen. 8

De belangrijkste waarschuwing

De waarde van deze studie ligt in inzichten over gemiddelden in zeer grote populaties. DNA-variatie is één van de factoren die bijdragen aan verschillen in brede persoonlijkheidstrekken. De studie levert geen genetische persoonlijkheidstest op, zegt niets over iemands ‘lot’ en biedt geen wetenschappelijke basis om individuen op persoonlijkheid te rangschikken. 15

Kort gezegd: persoonlijkheid zit niet simpelweg in het DNA, maar DNA speelt er op populatieniveau wel een kleine rol in. Wie iemand wordt, ontstaat uit een complex samenspel van veel genetische invloeden, ervaringen, ontwikkeling, gedrag en omgeving.