Nieuwe escalatie tussen de VS en Iran: wat is er gebeurd rond de Straat van Hormuz?

Een nieuwe uitwisseling van aanvallen

De recente gevechten lijken een hernieuwde directe confrontatie tussen de Verenigde Staten en Iran te vormen. Het zwaartepunt ligt bij de Iraanse militaire capaciteit rond de Straat van Hormuz, een cruciale vaarroute voor de internationale olie- en gastransporten. De opeenvolging van aanvallen wordt door meerdere bronnen beschreven, maar claims over vernietigde systemen, slachtoffers en de besluitvorming in Teheran zijn niet allemaal onafhankelijk geverifieerd.

Van Larak naar Amerikaanse bases in de regio

Op 30 augustus voerden Amerikaanse strijdkrachten een aanval uit op twee Iraanse lanceerinstallaties op het eiland Larak. Washington zei dat personeel van de Iraanse Revolutionaire Garde raketten voorbereidde die met zeemijnen in de Straat van Hormuz zouden worden gelanceerd. Iran meldde dat bij de aanval militairen en burgers waren gedood of gewond. 43

De Iraanse Revolutionaire Garde zei vervolgens ballistische raketten en drones te hebben afgevuurd op Amerikaanse faciliteiten in Jordanië, waaronder de bases King Hussein en Al Azraq. Ook werden aanvallen gemeld op Amerikaanse posities in de Verenigde Arabische Emiraten. Jordanië zei dat het inkomende raketten had onderschept. 912

In een volgende ronde verklaarden de Verenigde Staten Iraanse luchtverdediging, radarsystemen, maritieme infrastructuur en communicatiedoelen te hebben aangevallen. Trump zei dat de VS onder meer nieuw opgebouwde radar-, raket-, mijnenleg-, defensieve en offensieve systemen nabij de Straat van Hormuz hadden uitgeschakeld. Hij zei bovendien dat de campagne niet lang zou duren.

De precieze schade en de bewering dat ongeveer honderd doelen waren getroffen, zijn in het beschikbare materiaal niet onafhankelijk bevestigd. 136

Het conflict breidt zich uit

Iran claimde daarna aanvallen op Amerikaanse of aan de VS gelieerde posities in Jordanië, Erbil en Bahrein. Daarmee reikte de confrontatie verder dan Iraans grondgebied en de wateren rond de Straat van Hormuz. De omvang van de schade en het aantal slachtoffers op de betrokken bases blijven onduidelijk. 13

De twee landen presenteren de gebeurtenissen vanuit tegengestelde perspectieven. Washington beschrijft de aanval op Larak als preventieve actie om de scheepvaart te beschermen en het leggen van mijnen te voorkomen. Teheran noemt de Amerikaanse aanvallen onwettig en zegt dat vergelding gerechtvaardigd is. Onafhankelijke berichtgeving bevestigt dat de aanvallen plaatsvonden, maar kan de intenties van beide partijen, de volledige omvang van de schade en de totale dodentallen niet vaststellen. 34

Dodelijk incident met olietanker Sidr

De gevolgen voor de scheepvaart zijn intussen wel duidelijk zichtbaar. Op 1 september werden twee supertankers met Saudische olie getroffen door onbekende projectielen terwijl zij de Straat van Hormuz passeerden. De Saudische tanker Sidr, geëxploiteerd door rederij Bahri, werd daarbij geraakt. Twee Filipijnse bemanningsleden kwamen om het leven. 2157

Saudi-Arabië beschuldigt Iran van de aanval op de Sidr. Die verantwoordelijkheid is op basis van het beschikbare bewijsmateriaal echter nog niet onafhankelijk vastgesteld. Ook Iran heeft volgens de aangeleverde berichtgeving een andere lezing van het incident gegeven.

Saudi-Arabië, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en de Samenwerkingsraad van de Arabische Golfstaten, de GCC, veroordeelden de aanval. Zij noemden die een bedreiging voor de vrije scheepvaart en het internationaal recht en riepen op de escalatie te beëindigen. 3213

Discussie binnen Iran, maar geen bewezen beleidswijziging

Er zijn berichten over druk van hardliners in Iran om niet alleen vergeldingsaanvallen uit te voeren, maar ook over te stappen op preventieve aanvallen. Daarbij wordt onder meer verwezen naar commentaar dat aan Nour News en politicus Mahmoud Nabavian wordt toegeschreven.

De beschikbare bronnen bieden echter onvoldoende betrouwbare basis om te concluderen dat opperste leider Mojtaba Khamenei definitief tot een nieuwe beleidskoers heeft besloten. De interne discussie moet daarom worden onderscheiden van een formeel vastgesteld besluit.

‘Trump Strait’?

Ook voor de suggestie om de Straat van Hormuz om te dopen tot ‘Trump Strait’ is geen betrouwbaar bewijs dat dit een officiële of serieus uitgewerkte naamswijziging is. Voorlopig gaat het om een gemeld voorstel of een retorische uitspraak van Trump, niet om een geografische of juridische verandering.

Kort samengevat: de VS en Iran hebben de militaire confrontatie rond de Straat van Hormuz opnieuw opgevoerd. De aanvallen zelf zijn breed gemeld, maar belangrijke details over doelwitten, schade, slachtoffers en verantwoordelijkheden blijven onderwerp van tegengestelde claims.