China passeert kolen met zonne-energie, maar de kolencentrale blijft onmisbaar

China heeft een symbolische grens in zijn energietransitie overschreden. Eind juli 2026 kwam de geïnstalleerde fotovoltaïsche capaciteit uit op ongeveer 1.286 gigawatt (GW). Daarmee lag zonne-energie nipt boven de circa 1.285 GW aan kolencapaciteit. Voor het eerst is zonne-energie in China de grootste elektriciteitsbron gemeten naar geïnstalleerde capaciteit. 12

Dat betekent echter niet dat zonnepanelen al meer stroom leveren dan kolencentrales. Het verschil zit tussen capaciteit en productie: capaciteit geeft aan hoeveel vermogen alle installaties maximaal kunnen leveren, terwijl productie meet hoeveel elektriciteit er daadwerkelijk uitkomt. Zonnepanelen produceren alleen bij voldoende daglicht en zijn afhankelijk van het weer. Kolencentrales kunnen daarentegen op afroep blijven draaien. 1

Een kleine capaciteitskloof met grote betekenis

Het verschil bedraagt slechts ongeveer 1 GW, maar de symbolische waarde is veel groter. Zonne-energie was goed voor ongeveer 31,5% van alle geïnstalleerde elektriciteitscapaciteit in China. Dat aandeel is het resultaat van jarenlange groei van zowel grote zonneparken als decentrale installaties, bijvoorbeeld op daken. 23

Ook de daadwerkelijke zonneproductie nam verder toe. In de eerste zeven maanden van 2026 steeg die met 15,5% op jaarbasis tot 802,4 terawattuur (TWh). Daarmee leverde zonne-energie ongeveer een achtste tot 13% van de nationale elektriciteit, afhankelijk van de gebruikte vergelijking. 410

De belangrijkste begrippen op een rij:

• Geïnstalleerde capaciteit: het maximale nominale vermogen van alle centrales en installaties.
• Elektriciteitsproductie: de hoeveelheid stroom die daadwerkelijk wordt opgewekt.
• Benuttingsgraad en regelbaarheid: hoe vaak en hoe betrouwbaar een installatie stroom kan leveren wanneer daar vraag naar is.

Zonne-energie heeft nu dus het grootste geïnstalleerde vermogen. Kolen blijven operationeel belangrijk voor een constante stroomvoorziening, pieken in de vraag en het balanceren van het elektriciteitsnet. De omslag moet daarom vooral worden gezien als bewijs dat nieuwe capaciteit in China steeds vaker hernieuwbaar is – niet als het einde van de centrale rol van kolen in de stroomproductie.

Waarom zonne-energie kolen voorbijging

De Chinese zonnecapaciteit groeide door een combinatie van grootschalige projecten, zonnepanelen op daken en investeringen die door beleid werden gestimuleerd. Zonneprojecten kunnen relatief snel worden gebouwd. Door de uitzonderlijk hoge bouwsnelheid van de afgelopen jaren passeerde het totale zonnevermogen uiteindelijk de omvang van de kolenvloot. 13

Dat verandert de structuur van de energiemix. Een zonnepark levert weliswaar alleen stroom wanneer de omstandigheden gunstig zijn, maar een vloot van deze omvang kan op zonnige momenten de productie van kolencentrales verminderen. Of dat ook op grotere schaal gebeurt, hangt af van de vraag of het elektriciteitsnet die extra zonnestroom kan opnemen en naar verbruikers kan transporteren.

Groei van nieuwe installaties valt sterk terug

De historische mijlpaal kwam er in een periode waarin de bouw van nieuwe zonnecapaciteit juist fors vertraagde. In de eerste helft van 2026 voegde China 72,07 GW aan zonnevermogen toe, een daling van 66% ten opzichte van dezelfde periode in 2025. Die vergelijking is deels vertekend doordat ontwikkelaars eerder projecten versneld op het net brachten voordat nieuwe regels voor de vergoeding van hernieuwbare energie ingingen.

In juli volgde een tijdelijke opleving. China installeerde die maand 14,08 GW aan nieuwe zonnecapaciteit, ongeveer 28% meer dan in juli 2025. Over de eerste zeven maanden samen kwam de uitbreiding uit op circa 86,15 GW, nog altijd ongeveer 61% lager dan een jaar eerder.

De cijfers wijzen daardoor eerder op een reset van de markt dan op een instorting van de vraag naar zonne-energie. Ontwikkelaars haalden projecten naar voren onder het oude beleid, waardoor een uitzonderlijk hoge vergelijkingsbasis ontstond. Nieuwe projecten moeten sindsdien worden beoordeeld onder strengere commerciële voorwaarden.

Marktprijzen maken nieuwe projecten lastiger te financieren

Door hervormingen worden nieuwe Chinese wind- en zonneprojecten niet langer op dezelfde manier beschermd door een vaste vergoeding. In plaats daarvan bewegen ze richting marktgebaseerde elektriciteitsprijzen. Daardoor zijn ontwikkelaars sterker blootgesteld aan schommelingen op de groothandelsmarkt en aan onzekerheid over hun toekomstige inkomsten. Vooral kleinere zonneprojecten kunnen daar last van hebben. 17

Voor investeerders hangen de rendementen nu sterker af van onder meer:

• de kwaliteit van de aansluiting op het elektriciteitsnet;
• lokale stroomprijzen en marktregels;
• het risico dat opgewekte stroom niet kan worden afgenomen;
• de beschikbaarheid van batterijen of flexibele vraag; en
• de financiële positie van de ontwikkelaar of de afnemer waarmee een contract is gesloten.

Dat kan projecten bevoordelen die stroom produceren op plaatsen en momenten waarop het net die nodig heeft. Tegelijkertijd neemt de druk toe op ontwikkelaars en fabrikanten die afhankelijk waren van snelle volumegroei en voorspelbare opbrengsten.

Het elektriciteitsnet wordt de volgende flessenhals

De Chinese zonnegrens maakt een fundamenteel probleem van de energietransitie zichtbaar: nieuwe productiecapaciteit bouwen is eenvoudiger dan die capaciteit in het elektriciteitssysteem inpassen.

De omvang van de afregeling van hernieuwbare energie illustreert dat. Tussen januari en juni 2026 kon China volgens berichtgeving op basis van analyses van Global Energy Monitor en het Centre for Research on Energy and Clean Air 360 TWh aan schone stroom niet gebruiken. Dat was 49% meer dan in dezelfde periode een jaar eerder.

Van zulke afregeling – ook wel curtailment genoemd – is sprake wanneer de productie van wind- of zonneparken groter is dan de lokale vraag, de beschikbare transportcapaciteit of het vermogen van het net om vraag en aanbod in evenwicht te houden. Meer zonnepanelen leiden dus niet automatisch tot een even grote toename van bruikbare stroom voor huishoudens en bedrijven.

De prioriteiten verschuiven daarom naar:

• sterkere hoogspanningsverbindingen over lange afstanden;
• batterijen en andere vormen van energieopslag;
• een flexibelere vraag van industrie en huishoudens;
• beter functionerende regionale elektriciteitsmarkten; en
• productiebronnen die beschikbaar blijven wanneer de zon niet schijnt.

Zolang deze systemen nog niet voldoende zijn ontwikkeld, blijven kolencentrales waardevol voor de leveringszekerheid – ook als hun aandeel in nieuwe capaciteit afneemt.

Wat betekent dit voor kolen?

Dat zonne-energie kolen in geïnstalleerde capaciteit voorbijgaat, is een duidelijk signaal dat de richting van de Chinese elektriciteitsuitbreiding is veranderd. Nieuwe capaciteit is steeds vaker hernieuwbaar. Bovendien kan de groeiende zonneproductie op zonnige momenten een deel van de kolenproductie verdringen, mits het net de stroom kan verwerken.

Toch kan de rol van kolen niet worden afgelezen uit capaciteit alleen. Kolencentrales leveren regelbaar vermogen en kunnen blijven draaien wanneer zonne-energie niet beschikbaar is. Om die functies over te nemen zijn een combinatie van netuitbreiding, opslag, vraagsturing, waterkracht, kernenergie en andere flexibele capaciteit nodig.

Op korte termijn is daarom vooral sprake van co-existentie: zonne-energie wordt de dominante technologie qua capaciteit, terwijl kolen een belangrijke bron van betrouwbare elektriciteitsproductie blijven. De uiteindelijke afbouw van kolen hangt minder af van het aantal geïnstalleerde panelen dan van de vraag of hun stroom altijd betrouwbaar kan worden ingezet.

Gevolgen voor de Chinese zonne-industrie en wereldwijde toeleveringsketens

De binnenlandse groeivertraging zorgt voor een lastige aanpassingsfase voor Chinese fabrikanten van zonnepanelen. Een zwakkere projectgroei, overcapaciteit en felle prijsconcurrentie zetten de marges in de hele productieketen onder druk. Analisten verwachten dat de beleidswijziging de groei van zonne-energie afremt en de problemen voor fabrikanten met overproductie vergroot.

Dat kan ook buiten China gevolgen hebben. Wanneer Chinese producenten agressiever op buitenlandse markten concurreren, kunnen lagere moduleprijzen de aanleg van zonneprojecten elders ondersteunen. Tegelijkertijd kan aanhoudende overcapaciteit leiden tot fabriekssluitingen, consolidatie en het vertrek van minder concurrerende bedrijven.

Voor investeerders is de kern dus niet alleen dat zonne-energie een capaciteitsrace met kolen heeft gewonnen. De Chinese sector gaat juist een marktgerichtere fase in op het moment dat zijn totale zonnecapaciteit systeemrelevant wordt. De winnaars zullen steeds vaker bedrijven en projecten zijn die prijsrisico's kunnen beheersen, toegang tot het net veiligstellen en wisselende zonneproductie kunnen omzetten in betrouwbare elektriciteit.

De kern van het verhaal

Dat China in juli 2026 meer zonne- dan kolencapaciteit had, is een historische mijlpaal voor de groei van hernieuwbare energie. Het is echter nog geen bewijs dat zonne-energie kolen al uit de stroomproductie heeft verdrongen. De zonneproductie groeit snel, terwijl de bouw van nieuwe installaties na de hervorming van de elektriciteitsprijzen sterk is vertraagd.

De beslissende volgende stap is de aanleg van voldoende net-, opslag- en marktinfrastructuur. Pas wanneer China zijn enorme zonnecapaciteit betrouwbaar kan benutten, zal die capaciteit zich vertalen in een veel groter aandeel van de daadwerkelijk geleverde elektriciteit.