China zet in op technologische zelfredzaamheid met staal, satellieten en nieuwe energie

China presenteerde begin augustus een opvallend brede reeks technologische ontwikkelingen. De lijst omvat materialen, wetenschappelijke instrumenten, energie, elektronica, kerntechnologie en ruimtevaart. Het gezamenlijke doel lijkt duidelijk: buitenlandse knelpunten vervangen door binnenlandse alternatieven en zo de kwetsbaarheid van strategische productieketens verkleinen. 21

Dat betekent niet automatisch dat China buitenlandse technologie al overal overbodig heeft gemaakt. De berichtgeving bestaat voor een belangrijk deel uit een secundaire samenvatting van aangekondigde prestaties. Verschillende technische en commerciële claims moeten daarom nog worden bevestigd door de betrokken fabrikanten, onderzoeksinstellingen of toezichthouders.

Een brede reeks aangekondigde doorbraken

De augustus-round-up noemt onder meer:

• hoogwaardig staal dat in batches dunner zou zijn gewalst dan een A4-vel;
• een hardware-upgrade voor de FAST-radiotelescoop, waarmee zwakke kosmische signalen beter zouden kunnen worden gedetecteerd;
• twee experimentele satellieten met AI aan boord, die gegevens in een baan om de aarde kunnen filteren, herkennen en analyseren;
• een demonstratie van rekenwerk tussen satellieten onderling;
• binnenlandse vervanging van een geïmporteerd nichemateriaal voor halfgeleiders;
• AMOLED-panelen met een groter oppervlak;
• een goedkope natrium-ioncel met een hoge energiedichtheid;
• een netwerk met hogetemperatuursupergeleiding; en
• vooruitgang op het gebied van kerntechnologie van de vierde generatie. 2

De claims bestrijken daarmee niet één productcategorie, maar vrijwel de hele keten van industriële capaciteit: van grondstoffen en productiematerialen tot sensoren, rekenkracht, energieopslag en infrastructuur.

Ruimtecomputing schuift van experiment naar infrastructuur

Een van de meest strategische onderdelen is het plan om rekenkracht naar de ruimte te brengen. Bij ruimtecomputing worden gegevens, bijvoorbeeld van aardobservatiesatellieten, al in een baan om de aarde verwerkt. Daardoor hoeft niet alle ruwe informatie eerst naar grondstations te worden gestuurd.

Shanghai Xingshu heeft de eerste groep satellieten gelanceerd van een project dat uiteindelijk uit 1.000 satellieten moet bestaan. Het systeem is bedoeld voor AI- en aardobservatietoepassingen waarbij gegevens direct in een baan om de aarde worden verwerkt. 1

De twee experimentele satellieten die in de augustusberichtgeving worden genoemd, zouden daarnaast functies als filtering, beeldherkenning en inferentie — het uitvoeren van een getraind AI-model — aan boord testen. Ook wordt gesproken over een rekencluster waarin satellieten taken onderling verdelen. Zulke mogelijkheden kunnen de hoeveelheid data die naar de aarde moet worden verzonden beperken en ruimte-infrastructuur nauwer verbinden met chips, communicatie en AI-software.

De precieze prestaties van de genoemde satellieten en de omvang van de clusterproef zijn op basis van de beschikbare bronnen echter nog niet volledig te controleren.

Minder afhankelijk van buitenlandse leveranciers

De industriële logica achter deze projecten sluit aan bij de exportbeperkingen die de toegang tot geavanceerde chips, apparatuur en bepaalde materialen kunnen beperken. Een binnenlandse vervanger geeft een fabriek meer opties wanneer een buitenlandse leverancier levertijden verlengt, prijzen verhoogt of strengere technische voorwaarden oplegt.

Dat is vooral relevant voor gespecialiseerde halfgeleiderinputs. Ondanks de groei van Chinese productiecapaciteit zouden fabrikanten van snelle optische chips nog sterk afhankelijk zijn van geïmporteerde substraten van indiumfosfide. 13 Dat voorbeeld laat zien dat aangekondigde lokalisatie niet hetzelfde is als volledige zelfvoorziening.

China heeft intussen ook zijn eigen instrumentarium voor toeleveringsketens, technologiecontrole en economische tegenmaatregelen uitgebreid. Daardoor wordt binnenlandse productie niet alleen een kostenkwestie, maar ook een strategische buffer tegen handels- en leveringsrisico’s. 34

Wat betekent dit voor licenties en kosten?

Een gekwalificeerde binnenlandse leverancier kan Chinese afnemers een alternatief geven in onderhandelingen over licenties, prijzen en leveringscontracten. Die extra optie kan de onderhandelingspositie versterken. Ook kunnen levertijden, valutarisico’s, de kans op exportvergunningen en de beschikbaarheid van onderdelen voorspelbaarder worden voor onder meer nieuwe-energievoertuigen, hoogwaardige consumentenelektronica en apparatuur voor satelliet- en grondverbindingen.

Dat effect ontstaat niet vanzelf. Een binnenlandse vervanger moet op commerciële schaal kunnen produceren, vergelijkbare prestaties en productierendementen halen en door klanten verderop in de keten worden gekwalificeerd. Bovendien moeten ook de benodigde grondstoffen en productiemiddelen beschikbaar zijn.

De huidige bronnen tonen daarom vooral het potentiële effect op licenties en kosten. Ze bewijzen niet dat onderhandelingen in al deze sectoren al wezenlijk zijn veranderd.

Van nationale kampioenen naar een portfolio

De opvallendste eigenschap van het pakket is de breedte. Het gaat niet alleen om enkele bekende staatsbedrijven of zogenoemde nationale kampioenen, maar om een portfolio van onderling verbonden technologieën:

• geavanceerd staal ondersteunt transport en industriële apparatuur;
• halfgeleider- en displaymaterialen versterken de elektronicasector;
• natrium-ionbatterijen bieden een alternatief binnen energieopslag en mobiliteit;
• supergeleiding ondersteunt energie- en onderzoeksinfrastructuur;
• de FAST-upgrade vergroot de wetenschappelijke capaciteit; en
• AI in een baan om de aarde verbindt satellieten, sensoren, communicatie en rekenkracht.

De beoogde winst is daarmee cumulatief. Vooruitgang in één laag maakt binnenlandse systemen in aangrenzende lagen haalbaarder en vermindert de afhankelijkheid van één buitenlands knelpunt. De ontwikkeling van ruimtegebaseerde AI-infrastructuur is een duidelijk voorbeeld van die sectoroverschrijdende aanpak. 111

Belangrijke kanttekening

Een aankondiging, prototype, pilotproject en commercieel schaalbaar alternatief zijn verschillende dingen. De beschikbare informatie is onvoldoende om alle specifieke beweringen uit het pakket van 7 augustus te verifiëren. Dat geldt onder meer voor de vermeende uitdaging aan buitenlandse staalmolenmonopolies, de exacte verbetering van de FAST-gevoeligheid, de identiteit en prestaties van het satellietduo, de specificaties van de AMOLED-panelen, de uitrol van het supergeleidende kabelnetwerk en de directe gevolgen voor de markt.

Voorlopig wijzen de ontwikkelingen vooral op een samenhangend programma om industriële weerbaarheid en technologische capaciteiten op te bouwen. Ze vormen nog geen bewijs dat China in iedere genoemde sector onafhankelijk is geworden.