AI-datacenters op aarde versus in de ruimte: Envision zet Musk voor een lastige keuze

De AI-industrie loopt wereldwijd tegen een eenvoudig maar hardnekkig probleem aan: modellen trainen en gebruiken kost steeds meer elektriciteit. Elon Musk ziet een radicale oplossing. SpaceX wil mogelijk enorme aantallen satellieten met AI-chips in een baan om de aarde brengen, waar ze vrijwel continu zonne-energie kunnen benutten. 5

Envision Group kiest juist voor een veel aardser antwoord. Het Chinese bedrijf heeft in Ulanqab, in Binnen-Mongolië, de eerste fase van zijn Galaxy Campus in gebruik genomen. De locatie ligt in een regio met veel windenergie, relatief lage stroomkosten en een koel klimaat. De campus is ontworpen om uiteindelijk tot ongeveer 2 gigawatt aan capaciteit te bereiken. 352

Daarmee vormt Envision geen definitief bewijs dat datacenters op aarde altijd goedkoper of betrouwbaarder zullen zijn dan datacenters in de ruimte. Het project laat wél zien dat een elektriciteitstekort niet automatisch betekent dat AI-rekenkracht van de aarde moet worden weggehaald.

Twee totaal verschillende oplossingen

Aspect	Envision Galaxy Campus, Ulanqab	Voorstel voor orbitale datacenters van SpaceX
Locatie	Op aarde, in Binnen-Mongolië, dicht bij hernieuwbare energiebronnen en in een groeiende Chinese regio voor computerinfrastructuur. 3	In een lage baan om de aarde, als een voorgestelde constellatie van satellieten met AI-rekenkracht. 5
Status en schaal	De eerste fase van 120 megawatt is operationeel. De geplande campus moet kunnen doorgroeien naar ongeveer 2 gigawatt. 352	Er is nog geen operationele constellatie van orbitale AI-datacenters aangetoond. SpaceX heeft toestemming gevraagd voor maximaal 1 miljoen satellieten. Musk noemt het vierde kwartaal van 2027 als mogelijke start voor de eerste AI-satellieten en 2028 voor een aanzienlijke schaal. 45
Energiebron	Wind- en zonne-energie die rechtstreeks met de rekeninfrastructuur wordt verbonden, met batterijen om schommelingen op te vangen. 52	Zonne-energie in een baan om de aarde, waar satellieten in principe veel constantere toegang tot zonlicht hebben. 5
Technologie	Een conventioneel datacenter op land, gecombineerd met hernieuwbare opwekking, opslag, slim energiebeheer en koeling dankzij het lokale klimaat. 352	Een netwerk van door zonne-energie aangedreven satellieten met AI-chips, dat onderling verbonden moet worden tot een orbitaal rekenplatform. 45
Aangepakt stroomprobleem	AI-rekenwerk verplaatsen naar plekken waar schone energie beschikbaar is, in plaats van te wachten op een aansluiting op een overbelast elektriciteitsnet. 352	Datacenters volledig buiten de aardse elektriciteitsnetten plaatsen door de energie in de ruimte op te wekken. 5

Waarom Envision Musks uitgangspunt uitdaagt

Envision laat zien dat de eerste oplossing voor beperkte netcapaciteit geografisch en infrastructureel kan zijn — niet buitenaards. Door servers naast windmolens, zonnepanelen en opslag te plaatsen, kan een bedrijf een deel van de knelpunten rond netaansluitingen omzeilen. 352

Dat maakt het model bovendien directer inzetbaar. Een datacenter op land kan gebruikmaken van bestaande servers, koelsystemen, glasvezelverbindingen, onderhoudsteams en relatief bekende vervangingscycli. Een orbitaal datacenter vereist eerst een nog niet bewezen combinatie van satellietproductie, lanceringen, netwerkverbindingen en onderhoud op grote afstand. 34

De tegenstelling is overigens niet simpelweg ‘hernieuwbare energie tegenover zonne-energie’. Beide plannen steunen op energie uit hernieuwbare bronnen. Het verschil zit in de locatie en de infrastructuur: Envision gebruikt wind en zon op aarde, plus batterijen; SpaceX wil zonne-energie in de ruimte benutten en moet vervolgens alle computers, radiatoren, communicatiesystemen en vervangende hardware in een baan om de aarde krijgen. 52567

Betrouwbaarheid: beide modellen hebben een zwakke plek

Het aardse model heeft te maken met de wisselvalligheid van wind en zon. De betrouwbaarheid hangt daarom af van batterijopslag, slim energiebeheer, het eventueel verschuiven van flexibele AI-taken en mogelijke afspraken over back-upstroom of netaansluiting. Dat Envision batterijopslag gebruikt, is gemeld; de beschikbare informatie bewijst echter niet hoeveel gegarandeerde 24/7-capaciteit de campus heeft of hoe de installatie bij langdurige tekorten presteert. 52

In de ruimte kan de beschikbaarheid van zonlicht veel gelijkmatiger zijn, maar dat betekent niet dat koeling eenvoudig wordt. In een vacuüm kan warmte niet via lucht worden afgevoerd. Een orbitaal datacenter moet daarom grote radiatoren gebruiken die warmte als infraroodstraling naar de ruimte afvoeren. 67

Daar komen straling, extreme omstandigheden en beperkte reparatiemogelijkheden bij. Experts die door Reuters zijn aangehaald wijzen onder meer op nog onopgeloste problemen rond koeling, lanceerkosten en de invloed van de ruimteomgeving op elektronische componenten. 7

Kosten: een concrete aardse optie tegenover een speculatieve ruimtebelofte

De economische logica van Envision is relatief overzichtelijk: bouw de energieopwekking bij de servers, verminder de afhankelijkheid van schaarse netaansluitingen en profiteer van goedkope wind- en zonne-energie en een klimaat dat de koelbehoefte kan verlagen. Een gemelde stroomprijs van ongeveer 0,05 dollar per kilowattuur is in het aangeleverde materiaal niet onafhankelijk geverifieerd en moet daarom als indicatie worden gelezen, niet als bewezen eindprijs. 52

SpaceX stelt dat zonne-energie in de ruimte en herbruikbare raketten uiteindelijk tot lagere kosten voor AI-rekenkracht kunnen leiden. Volgens een analyse van het Europees Parlement blijven economie — vooral de toekomstige lanceerkosten — echter de grootste hindernis. De huidige kosten van herbruikbare lanceringen liggen nog steeds in de orde van enkele duizenden euro’s per kilogram. 1

Een afzonderlijke, niet-peer-reviewed analyse gaat uit van toekomstige Starship-lanceringen voor 200 dollar per kilogram. Op basis van die aanname zou 1 gigawatt aan AI-rekenkracht in een lage baan om de aarde ongeveer 10.000 ton aan satellieten vereisen, goed voor circa 50 Starship V3-lanceringen en 2 miljard dollar aan lanceerkosten alleen. Dit zijn aannames, geen gerealiseerde SpaceX-prijzen en ook geen volledige raming van de projectkosten. 2

Voor Envision ontbreken nog belangrijke variabelen, zoals de prijs van servers en AI-versnellers, de benodigde opslagduur, vervangingskosten, netwerk- en transmissiekosten, benuttingsgraad en de werkelijk betaalde energieprijs. Voor SpaceX komen daar onder meer de massa van de satellieten, zonnepanelen, radiatoren, stralingsbescherming, verzekering, storingen, vervangende lanceringen en de snelle veroudering van AI-chips bij. 167

Timing maakt het verschil

Envision heeft al een eerste fase van zijn campus in bedrijf. Dat maakt het project op korte termijn relevant voor bedrijven die extra AI-capaciteit zoeken, ook al is de volledige ambitie van meerdere gigawatts nog niet gerealiseerd. 352

Musks tijdschema is vooralsnog een doelstelling. De eerste satellieten zouden eind 2027 kunnen worden gelanceerd en in 2028 op grotere schaal actief moeten worden, maar dat hangt af van goedkeuringen, productie, technische uitvoering en de ontwikkeling van een goedkope lanceercapaciteit met hoge frequentie. 45

Strategisch past Envision in een breder patroon waarbij computerkracht wordt geconcentreerd in gebieden met veel energie en beschikbare ruimte, waarna de capaciteit met vraagcentra wordt verbonden. De beschikbare bronnen ondersteunen de rol van Binnen-Mongolië als locatie voor AI-infrastructuur, maar bieden onvoldoende basis om de precieze bijdrage van deze campus aan de nationale Chinese computerstrategie of aan specifieke beleidsresultaten vast te stellen. 3

Wat nog onzeker blijft

• Prijs en vraag naar servers: AI-versnellers verouderen snel. De verhouding tussen training en gebruik van modellen, efficiëntere modellen en de uiteindelijke benuttingsgraad bepalen of enorme aardse campussen of een constellatie van een miljoen satellieten economisch zinvol zijn.
• Economie van aardse stroom: Het voordeel van Envision hangt af van langdurig goedkope hernieuwbare energie en goed energiebeheer. Een hoge nominale capaciteit aan wind en zon is niet hetzelfde als een gegarandeerde beschikbaarheid voor computers. 52
• Lanceerkosten: Het ruimteplan leunt zwaar op toekomstige kostenverlagingen. De raming van 200 dollar per kilogram is een veronderstelde toekomstige norm, terwijl het Europees Parlement lanceerkosten nog altijd als doorslaggevende beperking noemt. 12
• Technische betrouwbaarheid: Envision krijgt te maken met bekende problemen op aarde. SpaceX moet daarbovenop aantonen dat AI-computers op grote schaal betrouwbaar kunnen werken, gekoeld kunnen worden, bestand zijn tegen straling en periodiek kunnen worden vervangen in de ruimte. 67

Envision bewijst dus niet dat AI-datacenters in de ruimte op lange termijn onmogelijk zijn. Het ondergraaft wél het idee dat beperkte elektriciteit op aarde geen schaalbare oplossing kent. Een groot, door hernieuwbare energie aangedreven AI-datacenter bestaat al in operationele vorm; de orbitale variant blijft voorlopig een technisch en financieel zeer risicovol toekomstplan.