Waarom Poetin de oorlog in Oekraïne verder opvoert — en wat er nu kan gebeuren

De sterkste verklaring in de aangehaalde berichtgeving is politiek, niet uitsluitend militair: Vladimir Poetin lijkt ervan uit te gaan dat het beëindigen van de oorlog zonder een zichtbare overwinning — vooral volledige controle over de Donbas — gevaarlijker is voor zijn positie dan verdere verliezen, economische druk en groeiende onrust onder de bevolking. De beschikbare informatie wijst op een voorkeur voor escalatie, maar verschillende voorspellingen over toekomstige Russische operaties blijven inlichtingeninschattingen en zijn niet onafhankelijk bevestigd.

Waarom binnenlandse onvrede Poetins berekening nog niet heeft veranderd

In Rusland zijn steeds meer tekenen van spanning zichtbaar. Berichtgeving noemt zorgen over brandstoftekorten, Oekraïense droneaanvallen, internetstoringen en de mogelijkheid van een nieuwe mobilisatie. Volgens een door The Economist aangehaalde peiling zei 55% van de ondervraagden dat collega’s en familieleden angstig waren. Een jaar eerder was dat 40%. 2

Die druk heeft nog niet geleid tot een besluit om de oorlog te beëindigen. De aan Poetin toegeschreven redenering is dat de persoonlijke politieke prijs van doorgaan voorlopig lager blijft dan de prijs van een uitkomst die hij niet als overwinning kan presenteren. The Economist beschrijft de oorlog als een val die Poetin zelf heeft gecreëerd: de kans op een resultaat dat hij als triomf kan verkopen neemt af, terwijl een geloofwaardige uitweg steeds moeilijker wordt. 9

Mogelijk plan: 300.000 extra militairen

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky zei dat Kyiv denkt dat Rusland na de parlementsverkiezingen in september nog eens 300.000 mensen kan oproepen. Reuters presenteerde dit als een Oekraïense inschatting, niet als een bevestigde Russische mobilisatieopdracht. 17

Volgens de berichtgeving zou de uitbreiding plaatsvinden via een nieuwe dienstplicht- of mobilisatieronde. Dat is geen bewijs dat de oproep daadwerkelijk zal plaatsvinden en evenmin een betrouwbare voorspelling van hoeveel mensen uiteindelijk het front zouden bereiken. De claim laat wel zien hoeveel extra mankracht Kyiv denkt dat Moskou nodig kan hebben om het offensief vol te houden en zware verliezen te compenseren.

Waarom de Donbas centraal blijft staan

Poetin heeft een Oekraïens voorstel om aanvallen met langeafstandswapens te staken afgewezen. Ook zei hij dat Rusland Donetsk, Loehansk, Cherson en Zaporizja volledig wil veroveren. Daarmee blijft er weinig ruimte voor een akkoord dat de huidige frontlijn simpelweg bevriest. 22

Datzelfde doel komt naar voren in de berichtgeving vanaf het slagveld. Russische eenheden proberen Kostjantynivka binnen te dringen en te omsingelen. De strategisch gelegen stad vormt een toegangspoort richting Kramatorsk en Slovjansk en is een belangrijk onderdeel van het nog door Oekraïne gecontroleerde deel van de Donbas. Een verovering kan routes openen naar de laatste grote Oekraïense bolwerken in de regio.

Reuters meldde, op basis van bronnen die dicht bij het Kremlin staan, dat Poetin volledige controle over de Donbas als een noodzakelijke overwinning beschouwt. Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen en havens zouden zijn vastberadenheid om door te vechten bovendien hebben versterkt. De bronnen spraken anoniem; hun verhaal geeft dus een inschatting van de machtskring rond het Kremlin weer, geen publiek bevestigd beleidsdocument. 21

Oekraïense aanvallen en Russische tekorten sturen de strategie

Oekraïne voert aanvallen op lange afstand uit tegen Russische olie-infrastructuur, havens en andere doelen die met de oorlog te maken hebben. The Economist schreef dat aanvallen op raffinaderijen hebben bijgedragen aan brandstofrantsoenering in meer dan een dozijn Russische regio’s. 3 Poetin heeft brandstoftekorten ook zelf erkend en aangedrongen op een snellere uitbreiding van de Russische productie van luchtverdedigingssystemen tegen Oekraïense drones. 22

Die druk helpt verklaren waarom Moskou verschillende vormen van dwang combineert, in plaats van uitsluitend te vertrouwen op een snelle doorbraak over land. Rusland probeert stap voor stap terrein te winnen en gebruikt tegelijk raketten en drones om Oekraïense steden en infrastructuur te beschadigen. Eerdere berichtgeving beschreef een strategie die niet alleen gericht is op gebiedsverovering, maar ook op het verzwakken van Oekraïnes vermogen om te functioneren en weerstand te bieden. 10

Het resultaat is een kostbare aanpak: mankracht kan worden ingezet om de druk langs het front vast te houden, terwijl aanvallen op lange afstand de kosten voor Oekraïne ver achter de frontlijn moeten opdrijven. Geen van beide elementen bewijst echter dat Rusland zijn territoriale doelen snel kan bereiken.

Het bredere escalatierisico: hybride druk op Europa

De meest directe Europese zorg in de aangeleverde berichtgeving betreft activiteiten onder de drempel van een open oorlog met de NAVO. Amerikaanse en Europese functionarissen schrijven Rusland onder meer sabotage, moordcomplotten, schendingen van het luchtruim, gps-verstoring, cyberaanvallen, aanvallen op vitale infrastructuur onder water, het inzetten van migratie als drukmiddel en politieke inmenging toe — of waarschuwen daarvoor.

Polen en de Baltische staten hebben de beveiliging rond infrastructuur opgevoerd uit vrees voor mogelijke sabotage of zogenoemde false-flagoperaties, waarbij een aanval zo wordt opgezet dat een andere partij de schuld krijgt. Zulke incidenten zouden de reactie van de NAVO kunnen testen. Andere berichtgeving wijst op zorgen over Russische operaties tegen de Europese defensieproductie en aanvoerroutes die Oekraïne ondersteunen. Bij specifieke vermeende plannen moet echter onderscheid worden gemaakt tussen waarschuwingen en vastgestelde incidenten.

Deze tactieken bieden Moskou een manier om Oekraïnes bondgenoten onder druk te zetten zonder direct over te gaan tot een conventionele aanval. Tegelijk vergroten ze het risico op een misrekening: een operatie die ontkenning mogelijk moet maken, kan burgers verwonden, vitale infrastructuur beschadigen of een reactie uitlokken die Rusland niet had voorzien.

Is een directe Russische aanval op de NAVO op handen?

De waarschuwingen moeten niet worden overdreven. Een NAVO-functionaris zei op 30 augustus dat Rusland zijn hybride activiteiten opvoert, maar dat het bondgenootschap geen onmiddellijke dreiging van een aanval ziet. Ook de Finse president Alexander Stubb zei niet te geloven dat Rusland het risico van een aanval op een NAVO-land zou nemen.

Dat onderscheid is belangrijk. Westerse functionarissen kunnen een groter risico op sabotage, cyberaanvallen en andere vormen van dwang zien zonder te concluderen dat Moskou heeft besloten tot een conventionele invasie van NAVO-gebied. De berichtgeving onderbouwt zorgen over escalatie en het testen van het bondgenootschap, maar niet de conclusie dat een aanval op korte termijn bevestigd of onafwendbaar is.

Wat de berichtgeving over kernwapens wel en niet aantoont

De Russische nucleaire retoriek heeft historisch vaak gediend als waarschuwing tegen verdere westerse betrokkenheid. De hier aangeleverde bronnen bevestigen echter niet onafhankelijk de specifieke recente test met een kernwapendragende raket waarnaar in de vraag wordt verwezen. Ook tonen ze niet aan dat Rusland op korte termijn heeft besloten een kernwapen in te zetten.

De verdedigbare conclusie is daarom beperkter: nucleaire dreigementen en systemen die kernwapens kunnen dragen verhogen de inzet van het conflict en kunnen worden gebruikt voor afschrikking en politieke druk. Zonder sterker, onafhankelijk bevestigd bewijs mogen ze niet worden gepresenteerd als aanwijzing voor een op handen zijnde nucleaire inzet.

De kern

Poetins vermoedelijke strategie is de druk verder op te voeren totdat Rusland een resultaat behaalt dat hij als overwinning kan presenteren — vooral in de Donbas — of totdat doorgaan duidelijk duurder wordt dan stoppen. Binnenlandse angst, brandstoftekorten en Oekraïense aanvallen maken de oorlog zwaarder voor Rusland, maar de beschikbare berichtgeving wijst er tot nu toe op dat deze druk eerder tot aanpassing en escalatie dan tot een compromis leidt. 1221

De voornaamste risico’s op korte termijn stapelen zich daardoor op: een grotere Russische mobilisatie, zwaardere aanvallen op Oekraïne en meer hybride operaties tegen Europese infrastructuur en bevoorradingsnetwerken. Tegelijk moeten waarschuwingen van functionarissen worden onderscheiden van bevestigde intenties: de NAVO zegt momenteel geen onmiddellijke conventionele aanval te zien en het aangeleverde bewijs bevestigt noch een nieuwe nucleaire test, noch een aanstaand besluit om kernwapens te gebruiken.