Waarom dengue in 2026 sterk toeneemt: Sri Lanka telt 95.035 gevallen

De sterke stijging van dengue in 2026 is het best te begrijpen als het samenspel van klimaat, infrastructuur en volksgezondheid — niet als één uniforme regionale uitbraak. Warmte, onregelmatige regenval, overstromingen, wateropslag tijdens droogte, dichte stedelijke bebouwing en hiaten in de surveillance werken per plaats op een andere manier op elkaar in.

Sri Lanka laat de ernst het duidelijkst zien. Op 29 augustus had het land 95.035 gevallen en 72 denguegerelateerde sterfgevallen geregistreerd. Alleen al in juli kwamen er 29.962 gevallen bij. Western Province was goed voor 50.287 gevallen, meer dan de helft van het nationale totaal. 4

Sri Lanka: ernstige uitbraak, vooral in het westen

De uitbraak versnelde sterk in juni en juli. De Wereldgezondheidsorganisatie meldde begin augustus dat Sri Lanka meer dan 90.000 gevallen en meer dan 65 sterfgevallen telde. Daarmee lag 2026 op koers om de grootste dengue-uitbraak in het land te worden sinds de recordepidemie van 2017. 9

Western Province bleef het nationale epicentrum. Gampaha en Colombo waren in de beschikbare berichtgeving de zwaarst getroffen districten. De provincie vertegenwoordigde bovendien consequent ongeveer 53 procent van de gemelde besmettingen. 48

Eerdere berichtgeving wees DENV-2 aan als het dominante serotype en bracht de stijging in verband met klimaatverandering en ongeplande verstedelijking. 13 Die factoren staan niet los van elkaar. Dichte bebouwing, bouwplaatsen, dakgoten, containers op daken en gebrekkige afwatering kunnen meer broedplaatsen creëren, dicht bij grote bevolkingsgroepen.

Sri Lanka breidde de aanpak daarom uit tot meer dan de gebruikelijke controles rond woningen. Tijdens de piek in juli werkten gezondheidsdiensten, militairen en politie samen om broedplaatsen op te sporen. Ook werden drones van de luchtmacht ingezet om na de moessonregens stilstaand water op daken te vinden. 14

De regionale cijfers zijn zorgwekkend, maar niet rechtstreeks vergelijkbaar

In meerdere landen is de druk door dengue toegenomen, maar de meldingen gebruiken verschillende periodes, definities en registratiesystemen. Sommige cijfers tellen bevestigde gevallen, andere ook vermoedelijke gevallen of hebben alleen betrekking op gebieden die onder controle van de regering staan. Eén regionaal totaal of een directe ranglijst van landen zou daarom misleidend zijn.

Jemen: verschillende momentopnames

Jemen meldde in de eerste helft van 2026 in door de regering gecontroleerde gebieden meer dan 5.700 bevestigde denguegevallen en 30 sterfgevallen. Gezondheidsautoriteiten waarschuwden dat het regenseizoen de verspreiding kon versnellen.

Een latere rapportage van het elektronische vroegwaarschuwingssysteem in Aden registreerde tussen 4 januari en 18 juli 7.815 vermoedelijke gevallen en 33 sterfgevallen. Deze aantallen mogen niet bij elkaar worden opgeteld: ze hebben betrekking op verschillende periodes en gebruiken verschillende classificaties.

De beschikbare bronnen geven geen betrouwbaar, actueel totaal van gevallen en sterfgevallen specifiek voor het gouvernement Al-Jawf. Een exact cijfer voor Al-Jawf moet daarom voorzichtig worden geïnterpreteerd totdat het wordt bevestigd door een lokale gezondheidsautoriteit of een duidelijk gedocumenteerd surveillancerapport.

Pakistans Khyber Pakhtunkhwa: stijging richting het piekseizoen

In Khyber Pakhtunkhwa waren medio juli 178 bevestigde gevallen gemeld, waaronder 96 in Peshawar. Op 30 augustus noemde een weekrapport 478 gevallen, waarvan 177 in Peshawar, terwijl de provincie het verwachte piekseizoen inging.

De autoriteiten legden de nadruk op publieksvoorlichting, het aanpakken van broedplaatsen, ziektesurveillance en voorbereiding binnen het dengueactieplan voor 2026. De beschikbare bronnen onderbouwen niet onafhankelijk dat meer dan 15.000 ‘lady health workers’ zijn ingezet of dat bijna 5.000 bloedmonsters zijn afgenomen. Die cijfers kunnen daarom niet als geverifieerd worden gepresenteerd.

Indiaas Ludhiana: geen betrouwbaar lokaal totaal beschikbaar

Het beschikbare bronmateriaal levert geen actueel en betrouwbaar aantal gevallen of sterfgevallen voor Ludhiana in 2026. Dat is een beperking van de berichtgeving, geen bewijs dat er geen overdracht plaatsvindt.

De preventieadviezen zijn wel duidelijk: verwijder, leeg of dek alle voorwerpen af waarin water kan blijven staan, zoals koelers, watertanks, autobanden, dakgoten en bouwafval. De Aedes-mug, die dengue verspreidt, kan zich al voortplanten in relatief kleine kunstmatige waterbakjes. Het wegnemen van zulke bronnen in woningen en buurten is daarom vooral in stedelijke gebieden belangrijk.

Waarom warmer weer het risico op dengue kan vergroten

Temperatuur beïnvloedt meerdere schakels in de overdracht van dengue. Onderzoek beschrijft temperatuur als een belangrijke factor voor de verspreiding en dynamiek van dengue. Warmere omstandigheden kunnen de ontwikkeling van muggen versnellen en de vermenigvuldiging van het virus in de mug efficiënter maken.

Regenval heeft een ingewikkelder effect. Regen kan containers vullen en nieuwe broedplaatsen creëren, maar zeer zware regen kan larven ook wegspoelen. Het effect hangt daardoor af van het moment, de intensiteit en de lokale omgeving — niet alleen van de vraag of een gebied als nat of droog wordt bestempeld.

Ook grote klimaatpatronen spelen een rol. Gebeurtenissen binnen de El Niño–Southern Oscillation (ENSO) veranderen regenval, temperatuur en vegetatie in verbonden regio’s. Piekmomenten in ziektegevallen kunnen vervolgens weken of maanden later optreden. Onderzoek met steun van NASA pleit daarom voor regelmatige klimaatmonitoring en seizoensverwachtingen als onderdeel van ziektebestrijding. 1720

De ‘droogte-ziekteparadox’

Droogte verlaagt het risico op ziekten die door muggen worden verspreid niet automatisch. Ze kan veranderen waar mensen, muggen, gastheren en ziekteverwekkers samenkomen — en hoe huishoudens aan water komen en dat water opslaan.

Tijdens watertekorten bewaren mensen water vaker in tanks, emmers of andere containers. Als die niet zijn afgedekt, kunnen ze een geschikte broedplaats voor Aedes-muggen worden. Droogte kan ook het aantal natuurlijke vijanden en concurrenten van muggen verminderen en mensen en muggen dwingen zich te concentreren rond het water dat nog beschikbaar is.

Onderzoek uit Zuidoost-Azië ondersteunt dit tegenintuïtieve verband. Een studie vond dat ernstige droogte samenhing met een hoger denguerisico, terwijl de relatie met extreem natte omstandigheden ingewikkelder was. De onderzoekers rapporteerden bovendien vertraagde effecten van hittegolven en droogte.

De bredere les is dat ‘droog’ niet automatisch ‘laag risico’ betekent. Een landschap kan te droog zijn voor sommige watergebonden ziekteverwekkers, maar tegelijk ideale omstandigheden bieden voor muggen die zich voortplanten in containers — en voor het menselijk gedrag dat de overdracht in stand houdt. Het effect blijft plaatsgebonden. Klimaat moet daarom worden gezien als een risicosignaal, niet als een zelfstandige verklaring voor elke uitbraak.

Wat een sterkere aanpak nodig heeft

1. Zie droogteplanning en denguepreventie als één geheel

Maatregelen voor waterzekerheid moeten bestaan uit goed afgedekte opslag, regelmatige controles van tanks en containers en duidelijke instructies om opgeslagen water geen broedplaats voor muggen te laten worden. Droogteplannen die meer wateropslag stimuleren zonder aandacht voor beheer van containers kunnen onbedoeld nieuwe broedplaatsen creëren.

2. Gebruik klimaat- en satellietgegevens voordat de gevallen pieken

Satellietwaarnemingen kunnen regenval, temperatuur en vegetatie volgen naast epidemiologische gegevens. Onderzoek met steun van NASA bracht deze indicatoren in verband met denguegevallen in Sri Lanka, waaronder de verschillende risicopatronen in stedelijke districten zoals Colombo. 18

Vroegwaarschuwingssystemen kunnen weergegevens, omgevingsfactoren, ziektegevallen en kwetsbaarheid van de bevolking combineren. Zo kunnen gezondheidsdiensten preventieve middelen inzetten op plaatsen waar het risico het grootst is.

3. Houd preventie lokaal en voortdurend

Het verwijderen van broedplaatsen werkt het best als vaste routine, niet alleen als noodcampagne tijdens een uitbraak. Gezondheidsdiensten, scholen, bouwplaatsen, huishoudens en lokale overheden moeten duidelijk weten wie verantwoordelijk is voor het verwijderen van stilstaand water. Surveillance moet risicogebieden bovendien snel genoeg signaleren om inspecties en klinische voorbereiding aan te sturen.

4. Rapporteer onzekerheid zorgvuldig

De cijfers uit Jemen en Pakistan laten zien waarom meldingen altijd een datum, casusdefinitie en geografische reikwijdte nodig hebben. Bevestigde en vermoedelijke gevallen, of cijfers uit verschillende gebieden, mogen niet zonder uitleg worden samengevoegd. Betere gegevensuitwisseling kan helpen onderscheiden of er werkelijk meer overdracht plaatsvindt of dat alleen de test- en meldingsdekking is veranderd.

De kern

De denguepiek van 2026 wordt gevormd door een combinatie van warmere omstandigheden, instabiele regenval, overstromingen, wateropslag tijdens droogte, stedelijke blootstelling en ongelijke bestrijding van muggen. De 95.035 gevallen en 72 sterfgevallen die Sri Lanka op 29 augustus meldde, laten zien hoe snel die druk kan oplopen. Tegelijkertijd zijn de cijfers per land te uiteenlopend om één eenvoudige regionale verklaring te ondersteunen. 4

De effectiefste strategie is daarom geïntegreerd: verwijder broedplaatsen, bescherm opgeslagen water, versterk diagnose en surveillance en gebruik klimaat- en satellietindicatoren om in te grijpen voordat ziekenhuizen overbelast raken.