Versnelt de uitdijing van het heelal nog?

De discussie tussen Yonsei University en de University of Southampton gaat over een fundamentele vraag in de kosmologie: versnelt de uitdijing van het heelal nog steeds, of lijkt dat alleen zo doordat metingen van supernovae van type Ia systematisch worden beïnvloed door de leeftijd van hun sterrenpopulaties?

Voorlopig is er geen definitief antwoord. Het team van Yonsei stelt dat de leeftijd van de sterren die aan de explosies voorafgaan hun helderheid beïnvloedt, ook nadat de gebruikelijke correcties zijn toegepast. Southampton, met onder anderen Nobelprijswinnaars Adam Riess en Brian Schmidt, zegt dat dit effect sterk wordt overschat en dat kosmische versnelling nog altijd de beste verklaring voor de gegevens is. 813

Waarom supernovae zo belangrijk zijn

Supernovae van type Ia worden gebruikt als zogenoemde ‘standaardkaarsen’. Omdat astronomen hun intrinsieke helderheid kunnen schatten, kunnen ze de gemeten helderheid gebruiken om kosmische afstanden te berekenen. Door die afstanden te vergelijken met de roodverschuiving — een maat voor hoe sterk het licht door de uitdijing van het heelal naar het rood is verschoven — reconstrueren onderzoekers de geschiedenis van de kosmische expansie.

Maar die methode werkt alleen goed als supernovae na standaardisatie voldoende voorspelbaar blijven. Als hun helderheid systematisch samenhangt met de leeftijd van de sterrenpopulatie waarin ze ontstaan, kan dat de afgeleide afstanden vertekenen. De evolutie van zulke populaties met de roodverschuiving kan dan een verkeerde indruk geven van de manier waarop de uitdijing in de loop van de kosmische geschiedenis veranderde.

Wat Yonsei in 2025 stelde

In een studie die in november 2025 werd gepubliceerd, rapporteerde het Yonsei-team een sterke relatie tussen de gestandaardiseerde helderheid van type-Ia-supernovae en de leeftijd van de sterren in hun gaststelsel. Volgens de onderzoekers verandert de gemiddelde leeftijd van gaststelsels met de roodverschuiving, en veroorzaakt die verandering een aanzienlijke systematische verschuiving in de afstanden die uit supernovae worden afgeleid.

Na een correctie voor die leeftijdsvertekening vond Yonsei geen overtuigend bewijs voor huidige kosmische versnelling. Het team stelde dat het heelal mogelijk al in een fase van vertragende uitdijing is beland.

Dat zou grote gevolgen hebben voor het standaardmodel van de kosmologie, ΛCDM. In dit model wordt de late versnelling van de uitdijing verklaard met de kosmologische constante Λ, de eenvoudigste vorm van donkere energie. Als de uitdijing recent daadwerkelijk weer vertraagt, zou dat kunnen wijzen op veranderlijke of verzwakkende donkere energie — of op problemen in de manier waarop supernovae, zwaartekracht of kosmische afstanden worden geïnterpreteerd.

De tegenwerping van Southampton

De Southampton-groep publiceerde in juni 2026 een analyse waarin zij twee belangrijke bezwaren tegen het Yonsei-onderzoek formuleerde. Adam Riess en Brian Schmidt, die voor onderzoek naar de versnelde uitdijing van het heelal de Nobelprijs kregen, maakten deel uit van die samenwerking. 18

1. De leeftijd van een sterrenstelsel is niet de leeftijd van de voorloper

Volgens Southampton behandelt Yonsei de leeftijd van de sterrenpopulatie in een gaststelsel te veel als een directe meting van de leeftijd van de specifieke ster of witte dwerg die uiteindelijk als supernova explodeert.

Een sterrenstelsel bevat echter sterren met uiteenlopende leeftijden. De gemiddelde leeftijd van het volledige sterrenbestand zegt daarom niet automatisch hoe oud de individuele voorloper van één supernova was. De verandering in de gemiddelde leeftijd van gaststelsels met de roodverschuiving hoeft dus niet één op één overeen te komen met de verandering in de leeftijd van de supernovavoorlopers. 18

2. De correctie voor de massa van het gaststelsel

Southampton stelde daarnaast dat Yonsei de gebruikelijke correctie voor de massa van het gaststelsel niet had meegenomen. Die correctie staat bekend als de ‘mass step’ en maakt deel uit van moderne analyses van supernovae. De helderheid van een supernova hangt namelijk samen met omgevingskenmerken die ook verband houden met de massa en de leeftijd van het gaststelsel.

Toen Southampton deze correctie op dezelfde gegevens toepaste, werd de relatie tussen de leeftijd van het gaststelsel en het zogenoemde Hubble-residu veel zwakker. Dat residu is het verschil tussen de gemeten helderheid van een supernova en de helderheid die na standaardisatie wordt verwacht. De conclusie van Southampton: een leeftijdscorrectie is niet groot genoeg om het bewijs voor kosmische versnelling weg te nemen.

Yonsei komt met een tegenreactie

Yonsei accepteert die conclusie niet. In een recentere analyse stelt het team dat Southampton supernovae over een uitzonderlijk breed roodverschuivingsbereik heeft samengevoegd, ongeveer van z = 0,04 tot z = 0,42.

Binnen dat bereik verandert de gemiddelde leeftijd van de gaststelsels volgens Yonsei met ongeveer 3 miljard jaar. Als objecten met zulke verschillende leeftijden vóór de regressieanalyse worden samengevoegd, kan de gemeten relatie tussen leeftijd en helderheid kunstmatig vlakker lijken. 2

Yonsei wijst bovendien op een wiskundige samenhang tussen twee grootheden die volgens het team in de Southampton-analyse te veel als onafhankelijk zijn behandeld:

• de helling van de relatie tussen leeftijd en helderheid; en
• de mate waarin de leeftijd van de supernovavoorlopers met de roodverschuiving verandert.

Zelfs als de leeftijd van de voorlopers minder sterk evolueert dan de gemiddelde leeftijd van de gaststelsels, kan een steilere leeftijd-helderheidsrelatie volgens Yonsei nog altijd leiden tot een aanzienlijke totale correctie. Het team betwist ook of de manier waarop Southampton massa en stof behandelde het leeftijdssignaal kunstmatig kan hebben onderdrukt. 35

Waarover gaat het conflict werkelijk?

De tegenstelling is niet simpelweg ‘versnelling tegen vertraging’. De kernvraag is of de supernovagegevens voldoende zijn gecorrigeerd voor verschillen in sterrenpopulaties en hun omgeving.

Southampton stelt dat:

• de leeftijd van een heel gaststelsel niet rechtstreeks kan worden gebruikt als de leeftijd van de supernovavoorloper;
• de correctie voor de massa van het gaststelsel een groot deel van de schijnbare leeftijdsafhankelijkheid wegneemt; en
• het resterende effect te klein is om de kosmologische interpretatie te veranderen.

Yonsei stelt daartegenover dat:

• de leeftijd van het gaststelsel een verdedigbare aanwijzing is voor de eigenschappen van de onderliggende sterrenpopulaties;
• een analyse over een breed roodverschuivingsbereik de leeftijd-helderheidshelling kan onderschatten; en
• de leeftijdscorrectie belangrijk kan blijven wanneer de leeftijdsevolutie van de voorlopers kleiner is dan die van de gaststelsels. 2

Tot grotere, onafhankelijk geanalyseerde en meer homogene steekproeven beschikbaar zijn, heeft geen van beide teams de gevestigde kosmologie definitief onderuitgehaald.

Wat voegen de DESI-metingen toe?

De resultaten van het Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) bieden belangrijke context, maar lossen het geschil niet zelfstandig op. DESI meet baryonische akoestische oscillaties, oftewel BAO: een soort kosmische afstandsschaal die de relatie tussen afstand en roodverschuiving op een andere manier onderzoekt dan supernovae.

Combinaties van DESI-gegevens met metingen van de kosmische microgolfachtergrond en verschillende supernovacatalogi hebben in sommige analyses een voorkeur laten zien voor modellen waarin donkere energie in de tijd verandert. Voor een combinatie van DESI en de kosmische microgolfachtergrond werd een voorkeur van 3,1 sigma boven ΛCDM gemeld. Wanneer supernovagegevens worden toegevoegd, verschilt de statistische sterkte afhankelijk van de gebruikte catalogus.

Dat is echter geen onafhankelijk bewijs dat het heelal nu vertraagt. BAO-metingen leggen vooral beperkingen op aan de geschiedenis van kosmische afstanden. De vertaling daarvan naar ‘veranderlijke donkere energie’ hangt af van het gekozen model en van de combinatie van gegevens. Recente analyses omschrijven de voorkeur voor dynamische donkere energie als bescheiden of niet doorslaggevend; sommige vinden geen statistisch significant voordeel ten opzichte van ΛCDM. 17

Hoe kan het debat worden beslist?

Een bijzonder duidelijke test zou zijn om supernovae te vergelijken in gaststelsels met zo veel mogelijk vergelijkbare sterrenleeftijden, maar op verschillende roodverschuivingen. Daardoor wordt de analyse minder afhankelijk van een grote, theoretisch opgelegde leeftijdscorrectie.

Ook belangrijk zijn:

• grotere supernovasteekproeven met een uniforme selectie;
• spectroscopische metingen van gaststelsels;
• een betere scheiding tussen de leeftijd van de totale sterrenpopulatie en die van de werkelijke supernovavoorloper;
• onafhankelijke controles op de invloed van massa, stof en de lokale omgeving; en
• nieuwe waarnemingen van grote projecten zoals het Vera C. Rubin Observatory en de Nancy Grace Roman Space Telescope.

De stand van zaken

De voorzichtigste conclusie is dat kosmische versnelling nog steeds de gevestigde interpretatie is. Het actuele debat gaat vooral over de betrouwbaarheid van de correcties voor leeftijd en omgeving bij type-Ia-supernovae. Southampton vindt de correcties van Yonsei overdreven; Yonsei antwoordt dat Southampton de leeftijd-helderheidshelling heeft onderschat en onvoldoende rekening heeft gehouden met de wiskundige samenhang tussen die helling en de leeftijdsevolutie. 18

De DESI-resultaten houden daarnaast de mogelijkheid open dat donkere energie niet volledig constant is. Dat is iets anders dan aantonen dat het heelal al van versnelling naar vertraging is overgegaan. De doorslag moet komen van betere supernovametingen en onafhankelijke kosmologische tests.