IMF ziet veerkracht na energieschok, maar waarschuwt voor hoge schulden

De wereldeconomie heeft de energieschok door de sluiting van de Straat van Hormuz tot nu toe beter opgevangen dan het Internationaal Monetair Fonds (IMF) aanvankelijk vreesde. Toch benadrukte IMF-directeur Kristalina Georgieva dat dit geen reden is voor zelfgenoegzaamheid. In de aanloop naar de bijeenkomst van de financiële leiders van de G20 in Asheville, North Carolina, schetste zij een wereldeconomie die tussen twee krachten wordt heen en weer getrokken: de rem van de energieverstoring in de Golf en de impuls van een investeringsgolf rond kunstmatige intelligentie (AI). 12

De basisraming van het IMF blijft uitgaan van 3,0% mondiale groei in 2026. Georgieva’s grootste zorg ligt echter bij de kwetsbaarheid die ontstaat wanneer de energieprijzen opnieuw stijgen, terwijl overheden kampen met hoge schulden, beperkte begrotingsruimte en hogere financieringskosten. 16

Een krachtmeting tussen olie en AI

Volgens Georgieva bevindt de wereldeconomie zich in een soort krachtmeting. Aan de ene kant kan de energieschok in de Golf de groei afremmen en de vooruitgang bij het terugdringen van de inflatie onder druk zetten. Aan de andere kant houdt sterke AI-investering de vraag en economische activiteit op peil. 15

Wat begon als vooral een Amerikaanse ontwikkeling, groeit volgens Georgieva uit tot een bredere motor van de wereldeconomie. Ook buiten de Verenigde Staten worden datacenters en bijbehorende infrastructuur gebouwd. Amerikaanse bedrijfswinsten die aan AI zijn gekoppeld en de daaruit voortvloeiende consumentenuitgaven hielpen de eerste gevolgen van de energieschok gedeeltelijk op te vangen. 257

Dat betekent niet dat AI de wereldeconomie blijvend kan beschermen tegen geopolitieke of financiële schokken. De beschikbare berichtgeving presenteert de AI-boom als een bron van momentum, niet als een oplossing voor begrotingsproblemen of inflatie.

Waarom de Hormuz-schok voorlopig beperkt bleef

Een aantal tijdelijke buffers heeft de eerste economische impact van de verstoring gedempt:

• overheden en markten spraken olie- en gasreserves aan;
• het aanbod uit landen buiten de Golf nam toe;
• een zwakkere energievraag verlaagde de druk op de beschikbare voorraden;
• de productie van hernieuwbare energie breidde uit;
• een deel van het energieverbruik verschoof weer richting kolen. 3616

Dankzij die factoren kon de wereldeconomie de verstoring soepeler doorstaan dan verwacht. Tegelijk laten ze zien waarom de huidige veerkracht tijdelijk kan zijn. Voorraden kunnen niet onbeperkt worden aangesproken en extra aanbod of een lagere vraag hoeft een langdurige sluiting van de zeestraat niet volledig te compenseren.

De energieschok is nog niet voorbij

Met de beoordeling ‘beter dan gevreesd’ verklaarde Georgieva de crisis niet voorbij. Volgens de berichtgeving lag Brent-olie rond 80 tot 90 dollar per vat en bleef de verstoring van het aanbod onopgelost. 116

Een nieuwe stijging van de olieprijs kan het proces van desinflatie — het geleidelijk afnemen van de inflatie — vertragen of zelfs omkeren. Centrale banken zouden hun beleid dan langer restrictief moeten houden. Dat zou lenen duurder maken voor huishoudens, bedrijven en overheden. Vooral landen met een zware publieke schuldenlast zouden daardoor minder ruimte overhouden voor investeringen en andere uitgaven. 116

Verslechterende overheidsfinanciën vormen het grootste risico

Voor Georgieva draait het probleem niet alleen om de vraag of de economie één energieschok kan absorberen. De grotere kwetsbaarheid ontstaat door verslechterende overheidsfinanciën, oplopende rentes op staatsleningen en de stokkende vooruitgang bij het terugdringen van de inflatie. 19

Hoge schulden maken een tweede schok gevaarlijker. Als de olieprijs stijgt terwijl de inflatie hardnekkig blijft, hebben centrale banken mogelijk minder ruimte om de rente te verlagen. Tegelijkertijd kunnen overheden met hogere rentelasten worden geconfronteerd wanneer bestaande schulden tegen duurdere voorwaarden moeten worden geherfinancierd. Die combinatie kan de economische activiteit van twee kanten onder druk zetten.

Georgieva riep regeringen op om geloofwaardige plannen op te stellen en openbaar te maken waarmee schulden en begrotingstekorten weer op een houdbaar pad komen. Centrale banken moeten volgens haar ‘lasergericht’ blijven op hun opdracht om prijsstabiliteit te bewaken. 19

Amerikaanse obligatiemarkt laat zien hoe snel druk kan overslaan

De Amerikaanse obligatiemarkt vormde een concreet voorbeeld van de risico’s die Georgieva benoemde. Het rendement op dertigjarige Amerikaanse staatsobligaties liep op tot ongeveer 5,34%, het hoogste niveau sinds 2007 en een record in negentien jaar. Beleggers maakten zich zorgen over inflatie, de Amerikaanse overheidsschuld en de bredere geopolitieke situatie.

Het Amerikaanse ministerie van Financiën verdubbelde daarop de omvang van sommige terugkoopoperaties voor langerlopende staatsobligaties tot minstens 4 miljard dollar per operatie, tegenover 2 miljard dollar eerder. De rente daalde na de aankondiging, maar bleef volgens latere berichten dicht bij recente hoogtepunten. Dat wijst erop dat de maatregel de liquiditeitsdruk kon verlichten, zonder de dieperliggende zorgen over inflatie en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën weg te nemen.

De ontwikkeling is ook buiten de Verenigde Staten relevant. Hogere rentes op een grote en belangrijke markt voor staatsobligaties kunnen financieringskosten wereldwijd opdrijven en elders onrust veroorzaken. De episode laat zien hoe een op zichzelf beheersbare energieschok ernstiger kan worden wanneer die samenvalt met zorgen over schulden en inflatie.

IMF waarschuwt ook voor mondiale onevenwichtigheden

De boodschap van Georgieva ging verder dan directe crisisbeheersing. Zij riep landen op buitensporige mondiale onevenwichtigheden aan te pakken, omdat die bijdragen aan handelsspanningen. In dat verband sluit haar boodschap aan bij het langjarige standpunt van het IMF dat China zijn groei minder afhankelijk zou moeten maken van export en investeringen en meer van binnenlandse consumptie. Landen met begrotingstekorten, waaronder de Verenigde Staten, zouden hun financiële tekorten eveneens moeten terugdringen. 216

Het doel is een wereldeconomie die minder afhankelijk is van grote overschotten in sommige landen en aanhoudende tekorten in andere. Zonder die aanpassing kunnen handelsconflicten een extra bron van onzekerheid worden, juist nu landen ook met energieproblemen en hogere financieringskosten te maken hebben.

De kernboodschap voor de G20

Georgieva’s analyse was voorzichtig veerkrachtig, maar zeker niet geruststellend. Tijdelijke energiebuffers, extra aanbod buiten de Golf, een zwakkere vraag en AI-investeringen hielpen de wereldeconomie de verstoring rond de Straat van Hormuz op te vangen. Het IMF verwacht nog altijd 3,0% mondiale groei in 2026. 16

De schok is echter niet opgelost en de economie draagt meer risico’s mee dan de groeiraming alleen laat zien. Een nieuwe olieprijspiek kan het restrictieve rentebeleid verlengen, de kosten van overheidsschuld verhogen en landen met weinig begrotingsruimte extra kwetsbaar maken.

De oproep van Georgieva aan de G20 is daarom duidelijk: regeringen moeten geloofwaardige plannen maken voor hun schuld en begrotingstekort, centrale banken moeten de prijsstabiliteit blijven bewaken en landen moeten de mondiale onevenwichtigheden aanpakken die handelsspanningen voeden. 19