Russische staatskas in de knel door oplopende oorlogskosten

Ruslands begrotingscrisis heeft twee kanten. De oorlog in Oekraïne jaagt de uitgaven op, terwijl inkomsten en financiering niet snel genoeg meegroeien. Tegelijk beschikt de schatkist over onvoldoende direct beschikbare middelen om alle betalingen volgens planning te doen. Daardoor worden vooral civiele en minder urgente programma’s teruggeschroefd, terwijl defensie en andere politiek gevoelige posten worden beschermd. Dat staat op gespannen voet met de publieke verzekering van minister van Financiën Anton Siluanov dat de geplande uitgaven volledig gedekt zijn. 25

Een liquiditeitscrisis in april

Volgens Bloomberg waarschuwde Siluanov premier Michail Misjoestin in april dat de regering mogelijk niet genoeg contant geld zou hebben om alle noodzakelijke betalingen op tijd te verrichten. Het geconsolideerde saldo op de rekening van de federale schatkist zou zijn uitgekomen op ongeveer –5,5 biljoen roebel. 2

Dat bedrag is niet hetzelfde als het cumulatieve begrotingstekort. Het gaat om de liquiditeitspositie van de schatkist: hoeveel geld op korte termijn beschikbaar is om betalingen te doen. De negatieve stand wijst wel op acute financieringsstress.

35 procent minder voor de meeste civiele posten

Na de problemen in april zou de Russische overheid een streng bezuinigingsregime hebben ingevoerd. Uitgaven onder de meeste niet-prioritaire begrotingsposten zijn naar verluidt met ongeveer 35 procent verlaagd. Overheidsinstanties kregen daarnaast opdracht om niet-essentiële uitgaven uit te stellen en zich voor te bereiden op mogelijke personeelsreducties van 15 procent. 142

De beperkingen zouden niet gelden voor:

• defensie;
• sociale uitkeringen;
• salarissen in de publieke sector;
• subsidies aan regio’s;
• de aflossing en financiering van de staatsschuld.

De keuze is politiek duidelijk: Moskou probeert uitgaven te beschermen die cruciaal zijn voor de oorlog, de sociale stabiliteit en de werking van de staat. De rekening komt daardoor eerder terecht bij publieke dienstverlening, investeringen en de uitvoerende overheidslaag.

Het tekort loopt sneller op dan gepland

De voorlopige cijfers van het Russische ministerie van Financiën laten zien hoe groot de afwijking van het oorspronkelijke plan is. In de periode januari tot en met juli bedroeg het federale begrotingstekort 6,455 biljoen roebel, oftewel 2,8 procent van het bbp. De begrotingswet ging voor het hele jaar uit van een tekort van 3,786 biljoen roebel, of 1,6 procent van het bbp. Het officiële tekort lag eind juli dus al ongeveer 1,7 keer zo hoog als de oorspronkelijke jaardoelstelling. 510

In berichtgeving over de bezuinigingen wordt voor 24 augustus een tekort van 8,654 biljoen roebel genoemd. Dat cijfer komt uit secundaire berichtgeving en niet uit een reguliere, gepubliceerde maandelijkse mededeling van het ministerie van Financiën. Als het klopt, zou het tekort ongeveer 2,3 keer zo groot zijn als de oorspronkelijke doelstelling, terwijl er nog vier maanden van het begrotingsjaar over zijn. 145

De in sommige berichten genoemde 5,8 tot 5,9 biljoen roebel voor het tekort in april mag niet worden opgeteld bij het negatieve schatkistsaldo van 5,5 biljoen roebel. Het eerste cijfer beschrijft een opgelopen tekort in de begrotingsstromen; het tweede gaat over beschikbare liquiditeit. Samen geven ze wel aan dat Rusland zowel met een uitzonderlijk groot financieringsgat als met een tekort aan direct beschikbaar geld kampte.

Wat betekent dit voor het einde van 2026?

Een tekort van 3,2 tot 3,8 procent van het bbp aan het einde van het jaar zou ongeveer twee keer zo hoog zijn als, of nog hoger dan, de oorspronkelijke doelstelling van 1,6 procent. Extra militaire en veiligheidsuitgaven van mogelijk 2 tot 4 biljoen roebel kunnen zo’n overschrijding aannemelijker maken. Dat bedrag is echter een schatting en geen officieel bevestigde extra begrotingspost.

De regering probeert de onmiddellijke gevolgen te beperken door de bezuinigingen vooral buiten defensie, kernuitkeringen, overheidssalarissen en schuldendienst te laten vallen. Volgens de aangehaalde berichtgeving gaat het om beschermde uitgaven van ongeveer 4 biljoen roebel per jaar. Daarmee koopt het Kremlin op korte termijn politieke en militaire ruimte, maar neemt de druk op overheidsdiensten en toekomstige investeringen toe.

Weinig ruimte voor een electorale afrekening

De financiële problemen vallen samen met de parlementsverkiezingen in september. De formele ruimte voor een openlijk anti-oorlogsprotest via de stembus is echter kleiner geworden nadat het Russische Hooggerechtshof Yabloko van de kieslijst verwijderde. De partij werd beschreven als de enige geregistreerde partij die zich openlijk tegen de oorlog verzet. 36

De combinatie van oplopende oorlogskosten, een snel groter begrotingstekort en een negatieve liquiditeitspositie maakt duidelijk waarom Moskou de civiele uitgaven hard aanpakt. Zolang defensie en politiek gevoelige betalingen worden ontzien, blijft de directe schade voor het Kremlin beperkt — maar de druk wordt verschoven naar de rest van de staat.