China trotseert Amerikaanse sancties tegen Iran — voorlopig zonder directe financiële confrontatie

China heeft scherp gereageerd op de nieuwste Amerikaanse sanctiecampagne tegen Iran, maar Beijing kiest vooralsnog niet voor een rechtstreekse financiële confrontatie met Washington. De Chinese regering veroordeelt wat zij “illegale unilaterale sancties” noemt, verdedigt de samenwerking met Teheran als rechtmatig en zegt de Chinese belangen te zullen beschermen. 78 Een publiek aangekondigd Chinees pakket van tegen-sancties dat specifiek op de Verenigde Staten is gericht, is er tot nu toe niet.

Daarmee tekent zich een bekend strategisch patroon af: China verzet zich tegen de Amerikaanse poging om zijn handel met Iran te sturen, maar wil tegelijk voorkomen dat grote Chinese banken worden blootgesteld aan Amerikaanse financiële beperkingen.

Wat Operation Economic Outcast verandert

De campagne van minister van Financiën Scott Bessent, die op 24 augustus werd aangekondigd, richt zich niet alleen op Iraanse organisaties. Operation Economic Outcast breidt de dreiging van secundaire sancties uit naar buitenlandse handelspartners en sectoren zoals olie, digitale activa, technologie, goud, luchtvaart en scheepvaart. 15

De belangrijkste machtshefboom is toegang tot het Amerikaanse financiële systeem. Bedrijven en banken die Iraanse transacties blijven faciliteren, kunnen voor de keuze komen te staan: hun handelsrelatie met Teheran behouden of toegang tot dollarclearing en internationale correspondentbanken veiligstellen. 512

In het eerste sanctiepakket stonden organisaties uit China en Hongkong, maar geen grote Chinese financiële instelling. Dat onderscheid is belangrijk. Het raken van kleinere tussenpersonen maakt sanctieontwijking duurder, terwijl het aanwijzen van een grote Chinese bank een veel bredere botsing tussen Washington en Beijing zou kunnen veroorzaken. 27

Kameng Trading verhoogt de druk op Chinese tussenpersonen

Op 28 augustus plaatste het Amerikaanse ministerie van Financiën Kameng Trading Limited, een bedrijf uit Hongkong, op de sanctielijst. Volgens het ministerie fungeerde de onderneming als dekmantel voor een Iraans wisselkantoor en hielp zij gesanctioneerde Iraanse personen toegang te krijgen tot het internationale financiële systeem.

De aanwijzing laat zien dat ook bedrijven in Hongkong binnen het bereik van de campagne vallen. Voor Chinese en regionale ondernemingen die Iraanse betalingen, scheepvaart of handelsdocumentatie afhandelen, nemen daardoor de risico’s op het gebied van naleving en toezicht toe.

De beschikbare berichtgeving toont echter geen afzonderlijke reactie van Beijing op de vermelding van Kameng Trading, afgezien van de bredere waarschuwingen tegen inmenging in de samenwerking tussen China en Iran. Dat is veelzeggend: de publieke toon van Beijing is onwrikbaar, maar de praktische reactie blijft vooralsnog zorgvuldig afgewogen en niet openlijk vergeldend.

Waarom Beijing de sancties afwijst

Het Chinese bezwaar is zowel juridisch als strategisch. Chinese functionarissen zeggen dat de samenwerking met Iran binnen het internationale recht plaatsvindt en niet mag worden verstoord of ondermijnd. 711 Beijing verwerpt bovendien het bredere principe dat de Verenigde Staten eenzijdig kunnen bepalen welke landen en bedrijven normale handel met Iran mogen drijven.

Voor China gaat de kwestie dan ook over meer dan Iran alleen. Als Beijing toegeeft aan de Amerikaanse eisen rond secundaire sancties, wordt volgens de Chinese logica bevestigd dat toegang tot het Amerikaanse financiële systeem Washington een vetorecht geeft over Chinese handelsrelaties. Het verdedigen van de handel met Iran dient daarom ook China’s streven naar ruimte voor een zelfstandige economische en diplomatieke koers.

China heeft daarnaast opgeroepen tot terughoudendheid en een hervatting van de onderhandelingen. Sancties en druk zouden geschillen volgens Beijing niet oplossen, maar de spanningen juist verder opvoeren. 6

De dreiging tegen Chinese banken is de sterkste Amerikaanse hefboom

De kernvraag is of Washington de stap zal zetten van kleinere tussenpersonen naar Chinese banken of grote kopers van Iraanse olie. Amerikaanse functionarissen hebben laten doorschemeren dat Chinese instellingen niet automatisch zijn vrijgesteld wanneer zij transacties faciliteren die Iraanse olie in inkomsten helpen omzetten. 15

Die dreiging is krachtig omdat zelfs banken met weinig Amerikaanse activiteiten vaak afhankelijk zijn van dollarclearing, correspondentrelaties en toegang tot de internationale financiële infrastructuur. Een zware sanctie kan daardoor gevolgen hebben voor de internationale activiteiten van een bank die veel verder reiken dan haar Iran-gerelateerde transacties.

Tegelijkertijd zouden de kosten vanaf dat moment aan beide kanten voelbaar worden. Het sanctioneren van een grote Chinese bank kan druk zetten op Teheran, maar ook Chinese vergelding uitlokken, de handel verstoren en de financiële fragmentatie versnellen. Dat Washington in het eerste pakket zo’n aanwijzing achterwege liet, suggereert dat de VS druk wil uitoefenen zonder de bredere relatie met China meteen onbeheersbaar te maken. 25

Kunnen sancties de renminbi en CIPS versterken?

Een herhaald gebruik van secundaire sancties kan gesanctioneerde landen en voorzichtige handelspartners ertoe aanzetten hun afhankelijkheid van de dollar te verkleinen. Mogelijke alternatieven zijn betalingen in renminbi, bilaterale betalingsafspraken, ruilachtige transacties en andere financiële kanalen.

China bouwt al jaren aan betalingskanalen in renminbi en swaplijnen met energie-exporterende economieën. De crisis rond de Straat van Hormuz heeft opnieuw aandacht gevestigd op de mogelijke rol van de Chinese munt in de energiemarkt.

Dat is echter een verhaal van geleidelijke diversificatie, niet van een aanstaande vervanging van de dollar. De Amerikaanse campagne laat juist zien hoe ver de praktische reikwijdte van dollargebaseerde financiële beperkingen nog altijd gaat. De dollar behoudt voordelen op het gebied van liquiditeit, convertibiliteit en gevestigde wereldwijde netwerken.

De meest verdedigbare conclusie is daarom dat sancties alternatieve betalingskanalen langzaam kunnen stimuleren, terwijl de dollar dominant blijft.

Iran: China is cruciaal, maar geen onvoorwaardelijk schild

De campagne legt ook een spanning bloot binnen de relatie tussen Iran en China. Beijing heeft Teheran geholpen om olie-exporten in stand te houden, sancties te verzachten en economische en technologische banden te onderhouden. 17 Voor Iran is China daardoor een essentiële uitweg nu de toegang tot westerse markten beperkt is.

Maar de Chinese steun wordt bepaald door Chinese belangen. Beijing wil toegang tot Iraanse energie en invloed in het Midden-Oosten, maar wil ook de blootstelling aan Amerikaanse sancties beperken, de bredere handelsrelatie met Washington beschermen en voorkomen dat het in een directe veiligheidsverplichting aan Teheran wordt gezogen.

Daarom zijn beide uitersten misleidend. China zal Iran waarschijnlijk niet volledig laten vallen, maar het zal vermoedelijk ook geen onbeperkte economische kosten dragen om Teheran te beschermen. Binnen Iran biedt de kwestie dan ook ruimte voor discussie over de vraag hoe betrouwbaar Beijing onder maximale druk werkelijk is.

Hormuz laat de grenzen van China’s betrokkenheid zien

De afhankelijkheid van Golfenergie maakt de Straat van Hormuz bijzonder gevoelig voor Beijing. China heeft gezegd dat een verstoring of blokkade van de vaarweg niet in het internationale belang is en heeft opgeroepen tot terughoudendheid en diplomatieke inspanningen.

Tegelijkertijd wordt China zelf direct geraakt door de commerciële gevolgen van verstoorde scheepvaart in de Golf. Een factsheet van een Amerikaanse overheidscommissie meldde dat Chinese autoriteiten eerder bepaalde exporten van geraffineerde olieproducten stopzetten vanwege risico’s rond de scheepvaart in de Golf. Dat illustreert hoe snel regionale instabiliteit de economische afwegingen van China beïnvloedt. 18

Beijing staat daardoor voor een lastig evenwicht. China heeft er belang bij dat vaarroutes open blijven en kan diplomatieke of economische invloed gebruiken om Teheran tot terughoudendheid te bewegen. Dat betekent echter niet automatisch dat het bereid is militair in conflict te komen met een Amerikaanse blokkade of voor de Iraanse scheepvaart te vechten.

De waarschijnlijkste instrumenten zijn diplomatieke druk, commerciële aanpassingen en beperkte maritieme betrokkenheid — geen open oorlog met Washington.

Wat betekent dit voor Xi’s verwachte bezoek aan Washington?

Het geschil over de sancties tegen Iran kan de gemelde verwachting compliceren dat president Xi Jinping op 24 september naar Washington reist. Reuters meldde dat het bezoek werd verwacht in het kader van gesprekken met president Donald Trump en beschreef tegelijk China’s bredere pogingen om stabiliteit in het Midden-Oosten te bevorderen.

Als het bezoek doorgaat, kan de sanctiecampagne twee functies tegelijk hebben. Washington kan de handel met Iran inzetten als onderhandelingsdruk, terwijl Beijing duidelijk maakt dat het geen eenzijdige Amerikaanse controle over Chinese handelsrelaties accepteert. Beide partijen hebben er bovendien belang bij te voorkomen dat de kwestie uitmondt in een directe confrontatie rond een grote Chinese bank.

De definitieve agenda en de status van het bezoek moeten voorlopig blijven totdat beide regeringen die bevestigen. De beschikbare informatie ondersteunt de conclusie dat de sancties een diplomatieke beperking en onderhandelingskwestie vormen, niet dat er al een akkoord tussen China en de VS ligt.

De bredere conclusie

China verzet zich politiek tegen de Amerikaanse campagne en houdt ruimte voor handel met Iran, maar geeft geen signaal af van een onbeperkte bereidheid om Washington uit te dagen. De strategie bestaat uit het afwijzen van de legitimiteit van unilaterale sancties, het waar mogelijk beschermen van Chinese bedrijven en het ontwikkelen van alternatieven voor Amerikaanse financiële druk — zonder de toegang tot het dollarsysteem onmiddellijk op het spel te zetten.

De confrontatie is daarmee vooral een test van de macht van sancties, niet het begin van een scherpe breuk in de wereldwijde financiële orde. Washington kan Iran en zijn handelspartners nog altijd aanzienlijke kosten opleggen. Tegelijkertijd vergroot elke nieuwe dreiging tegen Chinese organisaties de prikkel voor Beijing om niet-dollar-kanalen uit te bouwen.

Het waarschijnlijkste resultaat is geleidelijke financiële diversificatie naast blijvende dominantie van de dollar — geen onmiddellijke instorting van de handel tussen China en Iran en evenmin een snel einde van het door de VS gedomineerde financiële systeem.