Zes maanden oorlog tussen de VS, Israël en Iran: een conflict zonder politieke uitweg

Zes maanden na het begin van de oorlog is één conclusie moeilijk te vermijden: de militaire campagne heeft geen stabiele politieke regeling opgeleverd. De aanvankelijke Amerikaans-Israëlische aanvallen hebben het Iraanse veiligheids- en militaire apparaat zwaar getroffen, maar Iran heeft niet gecapituleerd. Het conflict is veranderd in een combinatie van sanctiedruk, strijd om toegang tot de zee en een voortdurend risico op nieuwe escalatie. 13

Hoe de oorlog begon

Volgens het Amerikaanse Central Command (CENTCOM) startte Operation Epic Fury op 28 februari 2026 om 1.15 uur ’s nachts. Het verklaarde doel was het ontmantelen van het Iraanse veiligheidsapparaat en het uitschakelen van dreigingen die als acuut werden beschouwd. Israël voerde tegelijkertijd zijn eigen campagne uit onder de naam Operation Lion’s Roar. De aanvallen waren onder meer gericht tegen commandocentra, luchtverdediging, ballistische raketlocaties, marineschepen en andere militaire infrastructuur. 1

De eerste fase breidde zich snel uit. Iran reageerde met raket- en droneaanvallen op Israël, Amerikaanse posities en andere doelen in de regio. Daarmee werd de oorlog al snel meer dan een bilateraal conflict tussen Washington en Teheran. 38

Het diplomatieke akkoord van juni

In juni leek een uitweg mogelijk. Met bemiddeling van Pakistan kwamen de Verenigde Staten en Iran tot een memorandum van Islamabad, een raamwerk van veertien punten dat halverwege juni werd ondertekend. Het document moest de militaire operaties beëindigen, de Straat van Hormuz opnieuw openen, technische gesprekken over het Iraanse nucleaire programma starten en de weg vrijmaken voor verlichting van sancties en wederopbouw. 34

Het akkoord was echter geen definitief vredesverdrag. Het voorzag in een tijdelijke periode van rust en verdere onderhandelingen. Verschillen over de uitvoering, de Amerikaanse blokkade en de wederzijdse beschuldigingen van schendingen ondermijnden het raamwerk. Daarna laaiden de gevechten opnieuw op en raakte het akkoord feitelijk overschaduwd door de militaire confrontatie.

Washington kiest voorlopig voor druk in plaats van nieuwe aanvallen

De Amerikaanse aanpak lijkt inmiddels te verschuiven. Volgens berichtgeving heeft minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio aan bondgenoten laten weten dat de VS voorlopig geen nieuwe aanvallen verwachten of plannen. Washington wil de druk vooral opvoeren met sancties en economische en maritieme maatregelen, onder meer rond de Straat van Hormuz. 1215

Dat betekent niet dat militair optreden definitief van tafel is. De formulering “voorlopig” laat ruimte voor een Amerikaanse reactie als Iran opnieuw de vijandelijkheden zou beginnen. De huidige koers lijkt daarom minder op een beëindiging van de confrontatie dan op een poging om Iran economisch en strategisch verder onder druk te zetten.

Iran: van verdediging naar een ‘volledig offensieve’ houding

Iraanse functionarissen hebben gewaarschuwd dat hun strijdkrachten bij het mislukken van de onderhandelingen kunnen overschakelen op een “volledig offensieve” houding. Daarbij wordt specifiek verwezen naar pogingen om de Iraanse scheepvaart in of nabij de Straat van Hormuz te beperken. Iran zegt bereid te zijn daartegen op te treden en een eventuele blokkade met geweld te doorbreken. 38

Vooralsnog gaat het om een dreiging en een onderhandelingssignaal. Er is geen voldoende onderbouwd bewijs dat Iran een Amerikaanse blokkade al met succes heeft doorbroken. Wel maakt de retoriek duidelijk hoe nauw de militaire confrontatie inmiddels samenhangt met de wereldwijde scheepvaart en de toegang tot een van de belangrijkste zeeroutes voor energiehandel.

Is Netanyahu strategisch slechter af?

Het is te vroeg om definitief te stellen dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu “slechter af” is. De aanvallen hebben Iran aanzienlijke militaire schade toegebracht en de regionale machtsverhoudingen veranderd. Maar de beschikbare informatie ondersteunt wel een beperktere conclusie: militair geweld heeft Iran niet tot overgave gedwongen.

Teheran kan nog altijd met verdere escalatie dreigen en koppelt die houding aan eisen voor diplomatie op voorwaarden die voor Iran gunstig zijn, zoals het opheffen van sancties en de Amerikaanse zeeblokkade. 38 De oorlog heeft daardoor geen duidelijke winnaar opgeleverd, maar wel een conflict waarin beide partijen nog steeds drukmiddelen achter de hand houden.

Claims die voorzichtig moeten worden behandeld

Niet alle beweringen rond de oorlog zijn onafhankelijk bevestigd. In de beschikbare berichtgeving ontbreekt voldoende hoogwaardige en onafhankelijk gecontroleerde informatie om het vermeende Iraanse complot tegen Barron Trump als vaststaand feit te presenteren. Hetzelfde geldt voor de claim dat het Iraanse leger officieel zou hebben opgeroepen tot de inzet van kernwapens en voor alle Iraanse beschuldigingen over Amerikaanse schendingen.

Die beweringen moeten daarom worden omschreven als concurrerende claims, totdat primaire documenten of meerdere geloofwaardige, onafhankelijke bronnen ze bevestigen. Dat onderscheid is extra belangrijk in een oorlog waarin propaganda, misleidende beelden en door kunstmatige intelligentie gegenereerde content het publieke debat kunnen beïnvloeden.

De stand van zaken na zes maanden

De kern van het conflict is niet opgelost. De eerste aanvalscampagne heeft Iran verzwakt, maar niet onderworpen. Het diplomatieke raamwerk van juni heeft geen duurzame rust gebracht. Washington probeert nu met sancties en maritieme druk resultaten af te dwingen, terwijl Iran zich assertiever opstelt en dreigt met escalatie rond de Straat van Hormuz.

De belangrijkste vraag is daarom niet alleen wie militair de zwaarste klappen heeft uitgedeeld, maar of een van beide partijen nog bereid is concessies te doen. Zolang dat niet gebeurt, blijft de oorlog formeel of informeel voortduren — ook wanneer er tijdelijk geen nieuwe Amerikaanse luchtaanvallen plaatsvinden.