Russisch brandstofverbod toont de prijs van Oekraïense aanvallen op raffinaderijen

Rusland verlengt de beperkingen op de uitvoer van diesel, scheepsbrandstof en kerosine tot 30 september. Dat besluit laat zien dat de brandstofproblemen op de binnenlandse markt langer aanhouden dan de noodmaatregelen die in juli werden ingevoerd. Door herhaalde Oekraïense droneaanvallen zijn raffinaderijen stilgelegd of op lagere capaciteit gaan draaien. Daardoor bleef de Russische benzineproductie onder de binnenlandse vraag en moest Moskou exportbeperkingen combineren met brandstofimport, uitgesteld onderhoud en regionale maatregelen om de bevoorrading op peil te houden. 167

Waarom Rusland het verbod verlengt

De directe aanleiding is de behoefte om de binnenlandse markt stabiel te houden. Verschillende Russische raffinaderijen lagen eind augustus nog stil of draaiden met verminderde capaciteit na droneaanvallen. In meerdere regio’s ontstonden opnieuw tekorten. Volgens twee bronnen uit de sector produceerde Rusland eind augustus ongeveer 80.000 ton benzine per dag, tegenover een binnenlandse vraag van circa 115.000 ton. Dat komt neer op ongeveer 70% van de benodigde hoeveelheid.

Daarmee wordt duidelijk waarom de regering geraffineerde brandstoffen in eigen land wil houden. Het gaat niet alleen om een handelsmaatregel: schaarse diesel en andere producten moeten naar Russische automobilisten, bedrijven en transporteurs gaan zolang reparaties en productieproblemen voortduren.

Van tijdelijke noodmaatregel naar langer pakket

De beperkingen zijn in verschillende stappen uitgebreid:

• 8 juli: Rusland stelde een dieselverbod in dat aanvankelijk tot 31 juli zou gelden. Vicepremier Aleksandr Novak zei dat de maatregel de binnenlandse aanvoer moest vergroten. Tegelijk kondigde de regering aan brandstof te gaan importeren. 4
• Eind juli: Moskou verlengde bredere beperkingen op de uitvoer van benzine en diesel, waarbij sommige maatregelen tot in 2027 doorlopen. Het besluit van 30 juli omvatte ook diesel en scheepsbrandstof. 2
• Augustus: De beperkingen voor brandstofproducenten werden verlengd tot 31 augustus, omdat raffinaderijen uitvielen en de tekorten op de binnenlandse markt aanhielden. 1
• 29 augustus: Rusland verlengde het verbod op de uitvoer van diesel, scheepsbrandstof en kerosine tot 30 september. Voor benzine en vliegtuigbrandstof gelden afzonderlijke termijnen. 67

De ontwikkeling van een oorspronkelijk drie weken durend dieselverbod naar een breder pakket met langere looptijden wijst erop dat de eerste ingreep het evenwicht tussen binnenlandse vraag en aanbod niet duurzaam heeft hersteld.

Minstens 21 aanvallen in augustus

De druk op de brandstofvoorziening volgde op een intensieve campagne tegen de Russische energie-infrastructuur. Oekraïense strijdkrachten vielen Russische raffinaderijen in augustus minstens 21 keer aan, volgens een telling op basis van openbare verklaringen. Dat werd omschreven als het hoogste maandelijkse aantal sinds het begin van de grootschalige invasie. 6

Ook belangrijke installaties werden getroffen. De NORSI-raffinaderij van Lukoil, de op drie na grootste raffinaderij van Rusland en de op één na grootste producent van benzine, staakte op 26 augustus de verwerking van ruwe olie. De installatie kan jaarlijks ongeveer 15 miljoen ton olie verwerken. 17

Ook de raffinaderij van Lukoil in Perm, de op zes na grootste van Rusland gemeten naar verwerkingsvolume, werd stilgelegd na een droneaanval op 21 augustus. Daarbij raakten technologische eenheden beschadigd. Eén primaire verwerkingsinstallatie had alleen al een capaciteit van 14.000 ton olie per dag.

De gevolgen zijn zichtbaar in zowel de productie van afzonderlijke raffinaderijen als de totale raffinage. Volgens Bloomberg daalde de Russische verwerking van ruwe olie naar een niveau dat in meerdere jaren niet was gezien. Andere berichtgeving meldde opnieuw tekorten in verschillende regio’s.

Import, rantsoenering en uitgesteld onderhoud

Het exportverbod is slechts één onderdeel van de Russische reactie. Moskou kondigde in juli aan brandstof te importeren om de binnenlandse markt te ondersteunen; later bevestigden functionarissen dat die import was begonnen. 4

De regering nam daarnaast maatregelen om de beschikbare productie te verhogen. Zo werd productie van brandstof volgens lagere kwaliteitsnormen toegestaan en werden onderhoudswerkzaamheden aan raffinaderijen aangepast of uitgesteld.

De problemen bereikten desondanks consumenten en regionale distributeurs. In de regio Kaloega werd een rantsoeneringssysteem op basis van kentekens voorbereid. Andere regio’s overwogen een maximumhoeveelheid per voertuig of beperkten tijdelijk de activiteiten van sommige tankstations.

Die combinatie maakt het besluit van 30 september relevant. Een land dat normaal gesproken grote hoeveelheden olieproducten uitvoert, beperkt nu de export, importeert brandstof en probeert de verkoop lokaal te sturen. De beschikbare berichtgeving geeft geen betrouwbaar beeld van één landelijke prijsstijging en noemt ook geen definitieve hoeveelheid noodimport van benzine. De omvang van die effecten moet daarom niet worden overdreven. Wel staat vast dat de normale bevoorradingskanalen voldoende onder druk kwamen te staan om uitzonderlijke maatregelen uit te lokken. 147

Wat dit zegt over de Russische energiezekerheid

Het verlengde exportverbod wijst op een structurele binnenlandse kwetsbaarheid, niet op één geïsoleerde storing. Rusland beschikt over grote oliereserves, maar ruwe olie levert niet automatisch voldoende benzine, diesel of vliegtuigbrandstof op wanneer raffinage-eenheden beschadigd zijn of stilliggen. Zo kan ruwe olie beschikbaar blijven terwijl de producten die automobilisten, industrie en transport nodig hebben schaars worden.

De aanvallen op NORSI en Perm laten zien hoe schade aan een relatief beperkt aantal strategisch belangrijke installaties de bredere markt kan raken. De rol van NORSI als grote benzineproducent is daarbij bijzonder relevant, omdat benzinetekorten tot de meest zichtbare gevolgen van de verstoring behoren. 17

Het beleid heeft ook een financiële prijs. Door export te beperken loopt Rusland inkomsten uit geraffineerde producten mis en heeft het minder mogelijkheden om binnenlandse verstoringen op te vangen met internationale verkopen. In juli daalde de Russische uitvoer van olieproducten volgens voorlopige gegevens van S&P Global van 1,51 miljoen vaten per dag in juni naar 1,18 miljoen vaten per dag. Dat was het laagste niveau in die dataset sinds 2016.

Gevolgen voor de wereldwijde brandstofmarkt

De effecten blijven niet binnen Rusland. Diesel en andere middeldistillaten worden internationaal verhandeld. Wanneer een grote exporteur producten op de binnenlandse markt houdt, blijft er minder aanbod over voor buitenlandse kopers. Volgens Bloomberg ging het tijdelijke dieselverbod in juli gepaard met een sterke stijging van de wereldwijde dieselprijzen. 5

Ook de logistiek rond de Russische ruwe-olie-export werd geraakt. Oekraïense aanvallen op raffinaderijen en infrastructuur aan de Zwarte Zee beperkten tegelijk de binnenlandse brandstofproductie en de mogelijkheid om ruwe olie naar de exportmarkt om te leiden. In de vier weken tot en met 23 augustus bedroeg de overzeese stroom Russische ruwe olie gemiddeld 3,46 miljoen vaten per dag, blijkt uit door Bloomberg verzamelde gegevens over tankerverkeer.

Voor Moskou ontstaat daardoor druk aan twee kanten: minder geraffineerde brandstof voor de eigen markt en minder eenvoudige exportmogelijkheden voor een deel van de ruwe olie. De verlenging tot 30 september is dan ook meer dan een tijdelijke protectionistische maatregel. Ze onderstreept dat schade aan raffinaderijen is uitgegroeid tot een aanhoudende test voor de Russische energiezekerheid — en tot een mogelijke bron van extra volatiliteit op de wereldwijde brandstofmarkt.