Hoe AI voor het eerst live hielp bij het verwijderen van een hersentumor

Een extra paar ogen tijdens een uiterst precieze operatie

Artsen van University College London (UCL) en het bijbehorende University College London Hospitals (UCLH) hebben naar eigen zeggen voor het eerst realtime kunstmatige intelligentie gebruikt tijdens een hersenoperatie. De ingreep vond plaats in het National Hospital for Neurology and Neurosurgery in Londen, waar chirurgen een hypofysetumor verwijderden met hulp van een AI-systeem dat live meekekeek met het operatiebeeld. Het doel: zoveel mogelijk tumor weghalen en tegelijk het gezichtsvermogen van de patiënt beschermen. 1

De AI was daarbij geen zelfstandige chirurg. Het systeem gaf aanwijzingen en markeerde mogelijke risico’s, maar de artsen bleven verantwoordelijk voor het interpreteren van die informatie en voor elke operatieve beslissing. 1

Wie was de patiënt?

De eerste patiënt was Rhys Hibbert, een 48-jarige klantenservicemanager uit Bedfordshire die zich daarnaast als vrijwilliger inzet in zijn gemeenschap. 1

Bij Hibbert werd een goedaardige hypofysetumor van 11 millimeter vastgesteld nadat hij in december 2024 tijdens een wandeling in elkaar was gezakt en een epileptische aanval had gekregen. Zonder behandeling dreigde de tumor zijn zicht aan te tasten en uiteindelijk blindheid te veroorzaken. 1

De tumor werd succesvol verwijderd en zijn gezichtsvermogen bleef behouden. De beschikbare informatie bevat geen uitgebreidere medische follow-up of een gedetailleerde beschrijving van zijn herstel op langere termijn. 1

Wat zag en deed de AI?

Tijdens de endoscopische operatie analyseerde het systeem de live videobeelden uit het operatiegebied. In plaats van alleen vooraf gemaakte scans te gebruiken, kon de AI tijdens de ingreep belangrijke structuren aan de schedelbasis markeren. Daarbij ging het onder meer om bloedvaten en zenuwen die betrokken zijn bij het zien. Het systeem was bovendien ontwikkeld om chirurgische instrumenten en de wisselwerking tussen instrumenten en weefsel te herkennen. 1

De hypofyse bevindt zich ongeveer ter grootte van een knikker op een bijzonder kwetsbare plek, tussen grote bloedvaten — waaronder de halsslagaders — en de oogzenuwen. Een fout van slechts enkele millimeters kan daar leiden tot ernstige bloedingen, een beroerte, blindheid of overlijden. 1

In de praktijk werkte de technologie als een soort realtime waarschuwingssysteem: ze wees op anatomie die extra voorzichtigheid vereiste en op gebieden die de chirurgen beter konden vermijden. De AI gaf geen directe opdrachten, bediende geen instrumenten en verving het klinische oordeel van het operatieteam niet. 1

Wie ontwikkelde de technologie?

De operatie werd uitgevoerd door professor Hani Marcus, hoogleraar aan het UCL Queen Square Institute of Neurology en neurochirurg in het National Hospital for Neurology and Neurosurgery, samen met Danyal Khan, promovendus aan UCL en arts in opleiding tot neurochirurg. 1

Het systeem kwam tot stand binnen een multidisciplinair team van het UCL Hawkes Institute. Dr. Sophia Bano was de technische leider van het project. 1

Voor de training en evaluatie gebruikte het team een grote verzameling geannoteerde video’s van eerdere endoscopische hypofyseoperaties. Volgens Bano ging het om honderden video’s. Daardoor kreeg het systeem toegang tot een brede reeks operatieve situaties die een individuele chirurg pas na vele jaren ervaring zou hebben gezien. 1

De software draaide op NVIDIA’s Clara IGX-platform, dat is ontworpen voor realtime AI-toepassingen in medische apparaten. De proef werd gefinancierd door het Britse National Institute for Health and Care Research (NIHR) en Google, met steun van onder meer het NIHR UCLH Biomedical Research Centre, het Royal College of Surgeons, EPSRC en Wellcome. 1

Een ‘ChatGPT voor chirurgen’?

De onderzoekers beschrijven de bredere ambitie soms als een soort “ChatGPT voor chirurgen”: een realtime copiloot die het operatiebeeld begrijpt, anatomie en handelingen herkent en op het juiste moment feedback kan geven. De beschikbare informatie ondersteunt die ontwikkelrichting, maar laat niet zien dat het huidige systeem al algemene gesprekken kan voeren of zelfstandig operaties kan uitvoeren. 12

De Britse minister voor Health Innovation, James Frith, noemde de ingreep een voorbeeld van zorg die dankzij AI eerder “ondenkbaar” was, maar benadrukte ook dat goede veiligheidswaarborgen noodzakelijk zijn. Mike Lewis van het NIHR koppelde het project aan de Britse plannen om innovatie en technologie in te zetten om de zorg te verbeteren. 1

Voorlopig gaat het om een vroege klinische toepassing en niet om bewijs dat de technologie bij alle patiënten betere uitkomsten oplevert. De aangeleverde bronnen geven onvoldoende informatie over de omvang, opzet, deelnemende locaties of planning van de grotere klinische proef die voor de toekomst is voorzien. 1