Russische oorlogs­begroting botst op geldtekort: burgerlijke uitgaven zwaar gekort

De Russische begroting van 2026 laat steeds duidelijker zien wat het kost om een oorlogseconomie draaiende te houden. Na een gemelde liquiditeitscrisis in het voorjaar ligt het begrotingstekort al ver boven de oorspronkelijke jaarplanning. De regering beschermt defensie en andere politiek gevoelige verplichtingen, terwijl de bezuinigingen vooral terechtkomen bij civiele programma’s, overheidsdiensten en toekomstig krediet.

Daarbij zijn drie begrippen belangrijk: liquiditeit, het begrotingstekort en solvabiliteit. Een negatief saldo op een schatkistrekening wijst op een acuut kasprobleem. Dat is niet hetzelfde als het tekort over een heel jaar en bewijst op zichzelf niet dat een staat niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen.

Een kasprobleem in april

Volgens Bloomberg zakte de gezamenlijke rekening van de Russische federale begroting bij de schatkist in april naar ongeveer min 5,5 biljoen roebel. Mensen die bekend waren met de kwestie meldden dat minister van Financiën Anton Siluanov premier Michail Misjoestin waarschuwde dat er mogelijk onvoldoende contant geld was om alle geplande betalingen op tijd uit te voeren. 17

Het bedrag moet daarom worden gelezen als een gemeld liquiditeitstekort, niet als een rechtstreeks overzicht van het uiteindelijke begrotingstekort. Toch maakte het zichtbaar hoe weinig ruimte de begroting nog had om tegelijk hogere oorlogskosten, rente- en aflossingsverplichtingen en tegenvallende inkomsten op te vangen.

Civiele uitgaven als sluitpost

De gemelde reactie was een streng bezuinigingsregime. Sinds april zouden de meeste niet-prioritaire begrotingsposten met ongeveer 35% zijn verlaagd. Defensie, sociale betalingen, salarissen van ambtenaren, subsidies aan regio’s en schuldendienst vielen buiten de beperkingen. Federale overheidsdiensten kregen daarnaast opdracht niet-essentiële uitgaven uit te stellen en zich voor te bereiden op mogelijke personeelsreducties van ongeveer 15%.

Deze operationele details komen uit mediaberichtgeving en niet uit één volledig openbaar begrotingsdocument. Het patroon is echter duidelijk: oorlogsuitgaven en politiek gevoelige verplichtingen krijgen voorrang. De civiele overheid en minder beschermde programma’s moeten de druk op korte termijn opvangen.

Tekort na zeven maanden al boven het jaardoel

Voorlopige cijfers van het Russische ministerie van Financiën zetten het federale begrotingstekort in de periode januari-juli op 6,455 biljoen roebel, oftewel 2,8% van het bruto binnenlands product. De oorspronkelijke begroting voor heel 2026 ging uit van een tekort van ongeveer 3,786 biljoen roebel, ofwel 1,6% van het bbp.

Het tekort na zeven maanden was daarmee al ongeveer 1,7 keer zo groot als het aanvankelijke doel voor het hele jaar. Een berekening van Bloomberg kwam eveneens uit op ongeveer 6,5 biljoen roebel over januari-juli.

Reuters meldde in juli bovendien dat gegevens van het Russische begrotingsportaal wezen op federale uitgaven van mogelijk 45,11 biljoen roebel, tegenover 44,07 biljoen in de begrotingswet. Ook het tekort zou boven de officiële planning kunnen uitkomen.

Een afzonderlijk bericht noemde een tekort van 8,654 biljoen roebel op 24 augustus. Omdat dit cijfer uit secundaire berichtgeving komt en niet uit de officiële publicatie over januari-juli, moet het worden gezien als een tussentijdse schatting en niet als een definitief gecontroleerd resultaat.

Waarom de oorlog moeilijk te kortwieken is

Het Russische budget trok volgens het Stockholm International Peace Research Institute 14,9 biljoen roebel uit voor militaire uitgaven in 2026, gelijk aan 6,3% van het bbp. SIPRI waarschuwde ook dat de oplopende kosten van de schuldendienst de ruimte voor andere begrotingsposten verkleinen.

Andere berichtgeving wees op mogelijke extra militaire en veiligheidsuitgaven van ongeveer 2 biljoen roebel. In een negatief scenario zou dat kunnen oplopen tot 4 biljoen roebel. Dit zijn ramingen en scenario’s, geen definitieve eindbedragen.

Ook de schulden maken de begroting minder flexibel. Volgens berichtgeving kost het aflossen en financieren van bestaande binnenlandse schuld dit jaar al ongeveer 4 biljoen roebel. Daarmee behoort de schuldendienst tot de grootste uitgavenposten.

Als defensie, sociale verplichtingen, ambtenarensalarissen en schuldbetalingen worden ontzien, blijven discretionaire civiele programma’s over als de snelste plek om te snijden.

Publieke geruststelling tegenover interne waarschuwing

Minister Siluanov zei publiekelijk dat de begroting voldoende middelen had om alle geplande uitgaven te betalen. Dat staat op het eerste gezicht haaks op de eerder gemelde waarschuwing dat de beschikbare kasmiddelen mogelijk niet volstonden om alle betalingen op tijd te verrichten. 17

De twee uitspraken hoeven echter niet precies hetzelfde te meten. Een regering kan op langere termijn verwachten haar verplichtingen te kunnen financieren via nieuwe leningen, toekomstige inkomsten of verschuivingen in de uitgaven, terwijl zij op een bepaald moment toch met een tijdelijk kasprobleem kampt.

De daaropvolgende beperkingen op uitgaven maken de gemelde liquiditeitszorgen moeilijker weg te zetten. Ze bewijzen echter niet dat Rusland op het punt stond zijn schulden niet meer te betalen.

Wat de cijfers wel en niet aantonen

De beschikbare informatie ondersteunt drie conclusies:

1. Rusland kreeg in april te maken met een ernstige kasstroomschok. Het gemelde negatieve saldo van 5,5 biljoen roebel en de waarschuwing over de betalingstermijnen wijzen op directe liquiditeitsstress. 17
2. Het begrotingstekort is ver boven de oorspronkelijke planning uitgekomen. Het officiële tekort over januari-juli bedroeg 6,455 biljoen roebel, tegenover een jaardoel van 3,786 biljoen.
3. Het Kremlin kiest voor herprioritering in plaats van een brede verlaging van de oorlogsuitgaven. De vrijgestelde categorieën en gemelde civiele bezuinigingen laten zien waar de aanpassing terechtkomt.

Deze feiten vormen geen bewijs van een dreigende staatsinsolventie. Rusland kan nog altijd binnenlands lenen en uitgaven herschikken. Wel is de begroting minder wendbaar geworden, neemt de afhankelijkheid van leningen toe en wordt het in stand houden van de oorlog op termijn duurder.

Weinig binnenlandse politieke druk voor koerswijziging

Ook de electorale druk om militaire uitgaven terug te brengen is beperkt. Het Russische Hooggerechtshof verbood Jabloko, de enige geregistreerde partij die zich openlijk tegen de oorlog keerde, om deel te nemen aan de parlementsverkiezingen van september. 23 Dat besluit werd in hoger beroep gehandhaafd. 5

Dat bewijst niet dat het begrotingsbeleid niet kan veranderen. Het betekent wel dat er voorafgaand aan de verkiezingen geen betekenisvol parlementair kanaal is voor een openlijk anti-oorlogsprogramma dat militaire uitgaven wil verlagen. De financiële druk zal daardoor eerder worden beheerd via bezuinigingen, belastingen, leningen en offers aan civiele voorzieningen dan via een verkiezingsmandaat om de oorlog af te bouwen.

De kern

Het probleem van de Russische begroting is niet simpelweg dat de staat ‘zonder geld komt te zitten’. De oorlog heeft de overheidsverplichtingen vooral steeds rigider gemaakt. De liquiditeitscrisis in april leidde tot noodbezuinigingen, het tekort liep vervolgens ver boven het oorspronkelijke jaardoel uit en de regering hield defensie, sociale betalingen, ambtenarensalarissen en schuldendienst zoveel mogelijk buiten schot.

Op korte termijn betekent dat meer soberheid binnen de civiele overheid. Op langere termijn ontstaat een begroting met meer schuld en minder aanpassingsvermogen: Rusland kan de oorlog blijven financieren, maar de economische en maatschappelijke prijs van die keuze wordt zichtbaarder en hoger.