Wat Ruslands waarschuwing over Storm Shadow betekent voor het VK en Frankrijk

Rusland heeft scherp gereageerd op het voorgenomen delen van geclassificeerde technologie voor de Storm Shadow- en SCALP-raketten met Oekraïne. Het Kremlin noemde de Britse stap ‘olie op het vuur’. Maria Zacharova, woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, zei dat het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk ‘met vuur spelen’. 36

De directe aanleiding was een Britse overeenkomst waardoor geclassificeerde technische informatie over in het VK gemaakte onderdelen met Oekraïne mag worden gedeeld. Daarmee moet Kyiv worden geholpen om zelf langeafstandskruisraketten te ontwikkelen en te produceren. 316

Waarmee dreigde Moskou?

De duidelijkste vergeldingswaarschuwing was gericht aan Britse militaire doelen. Russische functionarissen zeiden dat Britse militaire faciliteiten en materieel zowel binnen als buiten Oekraïne kunnen worden aangevallen als Oekraïense strijdkrachten Britse wapens gebruiken voor aanvallen op Russisch grondgebied. 16

Moskou stelde daarnaast dat het VK en Frankrijk hun verantwoordelijkheid voor diepe aanvallen op Rusland proberen te ontlopen door de assemblage van raketten naar Oekraïne te verschuiven. Volgens Zacharova was Londen — in de visie van Moskou — ‘één stap verwijderd’ van juridische medeplichtigheid aan wat zij aanvallen op Russische burgers noemde. Ze waarschuwde voor ‘catastrofale gevolgen’ als Groot-Brittannië zijn koers niet wijzigt. 159

Dit zijn dreigementen en juridische beweringen van Russische functionarissen, geen onafhankelijk vastgestelde conclusies. De beschikbare berichtgeving documenteert de Russische retoriek en het aangekondigde vergeldingsbeleid, maar bewijst niet dat Moskou heeft besloten Britse of Franse doelen buiten Oekraïne aan te vallen.

Waarom dit de zorgen over Rusland en de NAVO vergrootte

De uitspraken kwamen op een moment waarop westerse regeringen al onderzochten of Rusland de vastberadenheid van de NAVO zou kunnen testen. Volgens een Amerikaanse inlichtingeninschatting waarover CBS berichtte, zouden mogelijke toekomstige acties kunnen bestaan uit hybride operaties, cyberaanvallen en andere moeilijk toerekenbare maatregelen die onder de drempel van een conventionele militaire campagne blijven. Het doel zou kunnen zijn om de eenheid van het bondgenootschap en de bereidheid om te reageren op de proef te stellen.

Westerse functionarissen die door de BBC werden geciteerd, zeiden dat de Russische president Vladimir Poetin een directe militaire confrontatie met de NAVO juist lijkt te willen vermijden, ook al wordt de Russische taal tegenover het VK en andere steunverleners van Oekraïne steeds agressiever. Volgens hen passen dreigementen tegen westerse strijdkrachten of wapenfabrieken eerder bij druk uitoefenen dan bij het bewijs van een nieuw plan voor een open oorlog.

Dat onderscheid is belangrijk. Het vermijden van een conventionele oorlog tussen Rusland en de NAVO betekent niet dat de situatie weinig risico’s kent. Europese en Amerikaanse analyses beschrijven een campagne in de ‘grijze zone’, met onder meer sabotage, cyberaanvallen, politieke beïnvloeding, schendingen van het luchtruim en drone-activiteiten.

Het meest waarschijnlijke gevaar is daarom herhaalde druk onder de drempel van een onmiskenbare gewapende aanval. In zulke gevallen kunnen de verantwoordelijke partij en een passende tegenreactie onderwerp van debat blijven.

Wat deed CIA-directeur John Ratcliffe in Moskou?

CIA-directeur John Ratcliffe bracht op 25 augustus een zeldzaam en onaangekondigd bezoek aan Moskou. Het was zijn eerste publiek bekende reis naar Rusland sinds hij CIA-directeur werd. Aanvankelijk was niet duidelijk waarover hij met Russische functionarissen sprak. 1718

Latere berichten meldden dat Ratcliffe Russische functionarissen zou hebben gewaarschuwd geen NAVO-landen aan te vallen, waaronder de Baltische staten. Ook zou hij Russische steun aan Iran hebben besproken. Omdat deze informatie afkomstig was van functionarissen die bekend waren met de gesprekken en de CIA de inhoud niet openbaar heeft gemaakt, moeten deze berichten worden gelezen als toegeschreven verslagen — niet als een volledig officieel verslag van de ontmoeting.

De timing maakte wel duidelijk welke bredere zorg bij westerse regeringen leefde: Rusland ervan weerhouden een NAVO-lid aan te vallen, terwijl tegelijk een steeds bredere confrontatie rond langeafstandsraketten, wapenleveringen en hybride operaties moest worden beheerst.

Brandstoftekorten zetten extra druk op Rusland

Rusland kreeg intussen ook te maken met economische en logistieke spanningen die met de oorlog samenhangen. Volgens Reuters ontstonden in augustus lange rijen bij tankstations in Moskou nadat Oekraïense aanvallen Russische olieraffinaderijen hadden getroffen en de benzineproductie verder was teruggeschroefd.

Reuters meldde afzonderlijk dat brandstoftekorten in meerdere Russische regio’s terugkeerden. In minstens tien regio’s scherpten de autoriteiten de verkoopbeperkingen aan. Andere berichtgeving beschreef rantsoenering en limieten in afzonderlijke regio’s na aanvallen op energie-infrastructuur.

Die tekorten bewijzen niet dat de brandstofdruk de Russische dreigementen heeft veroorzaakt. Ze laten wel zien dat de Oekraïense campagne met langeafstandswapens zichtbare problemen in Rusland creëerde. Dat voegde binnenlandse druk toe aan een conflict dat zich al uitstrekte tot aanvallen op infrastructuur en militaire doelen.

Wat zeggen de cijfers over Russische verliezen?

Westerse functionarissen die door The Guardian werden geciteerd, schatten dat Rusland maandelijks ongeveer 6.000 militairen meer verloor dan het kon rekruteren. Het ging om een inschatting van verliezen en rekrutering, niet om een exact en onafhankelijk verifieerbaar cijfer.

De uitspraak moet daarom niet als een vaststaand meetresultaat worden behandeld. Verliescijfers uit oorlogstijd zijn moeilijk onafhankelijk te controleren en de aangeleverde bronnen gebruiken verschillende definities en methodes. De bredere betekenis is dat de behoefte aan nieuwe manschappen steeds vaker als strategische beperking wordt besproken, terwijl Rusland op grote schaal nieuwe militairen blijft werven.

De bredere betekenis

De waarschuwing rond Storm Shadow bevatte drie boodschappen: een dreiging met vergelding tegen Britse militaire middelen, de beschuldiging dat het VK en Frankrijk steeds directer betrokken raken bij aanvallen op Rusland, en de oproep aan Londen om zijn koers te wijzigen. 15

Westerse analyses wijzen erop dat het risico op korte termijn niet noodzakelijk een bewuste conventionele aanval op de NAVO is. Waarschijnlijker is voortgezette dwang via moeilijk toerekenbare of dubbelzinnige acties. Het bezoek van Ratcliffe aan Moskou was een poging om de grens die Rusland niet mag overschrijden opnieuw duidelijk te markeren. Tegelijk maakten raketleveringen, aanvallen op raffinaderijen en de druk op de personeelssterkte die grens moeilijker te bewaken.

Zo ontstaat een confrontatie waarin de woorden rechtstreeks en dreigend zijn, maar de meest ingrijpende acties mogelijk onder de drempel van een officieel verklaarde oorlog blijven.