Wat gebeurde er op 26 augustus bij Langtang Lirung?

Een kettingreactie in het hooggebergte

De ramp van 26 augustus bij Langtang Lirung lijkt een snel verlopende, opeenvolgende berginstorting te zijn geweest — geen conventionele aardbeving en ook geen simpele doorbraak van een gletsjermeer. Voorlopige analyses van satellietbeelden en veldgegevens wijzen erop dat een groot rots- en ijsfalen in korte tijd veranderde in een puinstroom en een zeer krachtige plotselinge overstroming. Wat precies de eerste instorting veroorzaakte, staat nog niet vast. 125

Wat stortte er in?

Volgens de voorlopige reconstructie bezweek instabiel gesteente onder of naast de gletsjer, terwijl ook een lager deel van de gletsjer losraakte en honderden meters lager op de dalbodem terechtkwam. De impact bracht rotsen, ijs, sediment en water in beweging. Zo ontstond eerst een ijs-rotslawine en vervolgens een energierijke puinstroom die door aaneengeschakelde rivier- en dalstelsels naar beneden raasde. 125

Waarom konden de hellingen instabiel zijn?

Decennia van opwarming hebben de gletsjers in de Himalaya doen terugtrekken. Daardoor verandert ook de steun die gletsjerijs biedt aan steile dalwanden. Tegelijk kan hooggelegen permafrost — permanent bevroren grond die bestaat uit onder meer bodem, rots en organisch materiaal — ontdooien. Die bevroren ondergrond werkt in gebroken gesteente deels als een soort bindmiddel; wanneer hij verzwakt, kunnen hellingen makkelijker bezwijken. 3911

Dat maakt ijs-rotslawines waarschijnlijker, maar zegt nog niet wat deze specifieke instorting onmiddellijk in gang zette. Daarvoor is een forensisch onderzoek naar de gebeurtenis zelf nodig.

Wat zegt dit over klimaatverandering?

Wetenschappers maken hierbij een belangrijk onderscheid. Opwarming kan de achtergrondkans op dit soort berginstortingen vergroten doordat ijs, gesteente en permafrost instabieler worden. Daarmee is nog niet bewezen dat klimaatverandering de enige directe oorzaak was op 26 augustus. 38

Onderzoek wijst er wel op dat ijs-rotslawines in de Himalaya vaker voorkomen naarmate gletsjers zich terugtrekken, permafrost achteruitgaat en extreme neerslag steile hellingen verder verzwakt. Daarnaast laten metingen zien dat het verlies van gletsjerijs in de Himalaya de afgelopen decennia is versneld. 34

Een voorlopig dodental

De omvang van de ramp werd pas geleidelijk duidelijk doordat reddingswerkers moeilijk bereikbare gebieden konden binnengaan. Reuters meldde op 28 augustus minstens 579 doden in Nepal en zeven in Tibet. In Nepal was het aantal vermisten opgelopen tot 1.924; eerdere berichten spraken van meer dan 1.300 vermisten, onder wie buitenlandse bezoekers. 14

Deze aantallen zijn voorlopig. In afgelegen, met puin bedekte valleien kan het nog tijd kosten om slachtoffers en vermisten betrouwbaar te registreren.

Waarom waren er geen waarschuwingen?

De gangbare waarschuwingssystemen in Nepal zijn vooral ingericht op zware regenval, snel stijgende rivieren en bekende risico’s rond gletsjermeren. De instorting bij Langtang Lirung was echter een plotselinge, samengestelde gebeurtenis in het hooggebergte. Daardoor was er waarschijnlijk weinig tot geen tijd om stroomafwaarts een waarschuwing te verspreiden.

De eerste seismische metingen werden geïnterpreteerd als een aardbeving met een magnitude van 4,4. Later werd de trilling toegeschreven aan de instorting zelf; in berichten werd vervolgens een herziene magnitude van 5,2 genoemd. 415 Dat onderscheid is belangrijk: seismische meetstations kunnen een massabeweging registreren, maar leveren op zichzelf geen bruikbare waarschuwing vóór het bezwijken van een helling.

Nieuwe overstromingen blijven mogelijk

Het meegesleurde materiaal blokkeerde waterlopen en vormde stroomopwaarts minstens twee barrièremeren. Autoriteiten waarschuwden dat het overlopen of doorbreken van die natuurlijke dammen nieuwe plotselinge overstromingen kan veroorzaken. Eén meer zou al zijn overgelopen, waardoor toezicht en evacuaties extra dringend werden. 67

Reddingswerk onder moeilijke omstandigheden

Helikopterbemanningen, hulpverleners en Chinese en Nepalese reddingsteams doorzochten geïsoleerde valleien en hellingen die met puin waren bedekt. Beschadigde wegen, instabiele hellingen, slecht weer en het gevaar van nieuwe overstromingen bemoeilijkten de toegang. 914

Maatregelen zoals gecontroleerde afvoer via drainagekanalen of technisch aangelegde doorbraken kunnen in sommige gevallen de druk op een barrièr meer verminderen. Zulke ingrepen zijn echter zelf gevaarlijk en vereisen een gedetailleerde stabiliteitsanalyse. Er is onvoldoende betrouwbare informatie om te stellen dat op deze locatie al een specifiek drainageproject is goedgekeurd of uitgevoerd.

De bredere les

De ramp laat zien dat risicobeheer in de Himalaya verder moet gaan dan regenmeters en kaarten met bekende gletsjermeren. Continue monitoring vanuit satellieten, seismische stations en meetapparatuur op de grond kan helpen om instabiele hellingen met rots, ijs en permafrost eerder te herkennen. Daarvoor zijn ook snelle, grensoverschrijdende waarschuwingsprotocollen nodig. 39