Wat veroorzaakte de dodelijke overstroming in Rasuwa?

De ramp vond plaats op 26 augustus 2026, niet op 27 augustus. Die tweede datum was vooral de dag van de belangrijkste berichtgeving over de reddingsoperatie. De beste huidige verklaring is een keten van processen op grote hoogte: een groot deel van een lager gelegen gletsjer stortte in, vermoedelijk samen met gesteente en puin. Daardoor werd de vallei geheel of gedeeltelijk geblokkeerd en kwam vervolgens een plotselinge stroom van water, ijs, modder, keien en ander sediment op gang. De precieze aanleiding voor de eerste instorting is nog onbekend. 2315

Van gletsjerinstorting naar overstromingsgolf

De instorting bracht ijs, rots en modder in de riviercorridor. Dit veroorzaakte geen gewone hoogwatergolf, maar een zware puinstroom die rivieroevers doorbrak en vanuit de Bhote Koshi de Trishuli instroomde. De gevolgen konden daardoor veel verder stroomafwaarts voelbaar zijn, onder meer in de districten Nuwakot en Dhading. 1516

Volgens waarschuwingen van de autoriteiten had zich bovendien water opgehoopt in twee meren. Dat past bij een tijdelijke blokkade of opstuwing van het rivierkanaal. Als zo’n dam gedeeltelijk of volledig bezwijkt, kan een tweede vloedgolf ontstaan. 3

De eerste rapportages van 27 augustus spraken over minstens 359 doden en bijna 1.000 vermisten. Die cijfers waren voorlopig: sommige valleien waren moeilijk bereikbaar en in de getroffen corridor waren veel bewoners, werknemers, toeristen en pelgrims aanwezig. 3 De stroom verwoestte dorpen, wegen, bruggen en andere infrastructuur en sleurde mensen mee of sloot hen af van hulp. 410

Geen gewone aardbeving

Aanvankelijk werd seismische activiteit als mogelijke oorzaak genoemd. Satellietbeelden wezen echter op een deel van een gletsjer dat was losgeraakt en honderden meters lager op de vallei was neergestort. Ook werd gemeld dat de Amerikaanse geologische dienst USGS de gletsjerinstorting als mechanisme had bevestigd. 2414

De seismische signalen kunnen dus zijn veroorzaakt door het instorten van ijs, rots en puin zelf. In de beschikbare berichtgeving is geen schadelijke regionale aardbeving aangewezen als de gebeurtenis die deze ramp in gang zette. Dat sluit aardbevingen als algemeen risico in de Himalaya niet uit, maar er is onvoldoende bewijs dat een aardbeving deze overstroming heeft veroorzaakt.

Was dit dan een GLOF?

Een klassieke GLOF — een glacial lake outburst flood, oftewel een plotselinge doorbraak van een gletsjermeer — begint met het bezwijken van een bestaande natuurlijke dam die een gletsjermeer tegenhoudt. De eerste aanwijzingen voor Rasuwa wijzen eerder op een instorting van ijs en gesteente en een aardverschuiving in een rivierdal. 25

Dat betekent niet dat er geen meer bij betrokken kan zijn geweest. Puin kan de rivier tijdelijk hebben afgedamd, waardoor een nieuw, tijdelijk meer ontstond. Het gedeeltelijk of volledig bezwijken van die blokkade kan de overstroming vervolgens hebben versterkt. Het achtergebleven opgestuwde water bleef ook na de eerste vloed een gevaar. 3

De ramp kan daarom het best worden omschreven als een samengestelde cryosfeer-, aardverschuivings- en rivierblokkaderamp — niet als alleen een GLOF.

Regen was waarschijnlijk niet de directe oorzaak

De gemelde aanleiding was een plotselinge instorting op grote hoogte, niet langdurige moessonafvoer of een gedocumenteerde gebeurtenis met uitzonderlijke regenval. 25 Regen, smeltwater en met water verzadigd puin kunnen de omstandigheden wel hebben beïnvloed, maar zijn niet vastgesteld als de directe oorzaak.

Welke rol kan klimaatverandering hebben gespeeld?

Een warmer klimaat kan gletsjers dunner en instabieler maken. Ook kan het ijs ontdooien dat hooggelegen rots en puin bij elkaar houdt. Daarnaast kan klimaatverandering de afvoer van smeltwater veranderen en bijdragen aan het ontstaan of groeien van instabiele gletsjermeren.

Dat maakt ketens van gletsjer- en rotslawines, tijdelijke rivierblokkades en plotselinge doorbraken aannemelijker. Maar voor deze specifieke gebeurtenis is nog een afzonderlijke attributiestudie nodig om vast te stellen welk aandeel klimaatverandering precies heeft gehad. 12

Waarom zijn zulke rampen zo moeilijk te voorspellen?

Op grote hoogte werken verschillende processen op elkaar in: gebarsten gletsjerijs, dooiende permafrost, steile hellingen, verborgen water binnen een gletsjer, rotsvallen, regenval en tijdelijke dammen. Zulke veranderingen kunnen zich op afgelegen plekken ontwikkelen en binnen enkele minuten tot een instorting leiden. Beneden in het dal blijft dan weinig tijd over om mensen te waarschuwen.

De recente geschiedenis van de Hindu Kush-Himalaya laat bovendien zien dat overstromingen, aardverschuivingen, gletsjermeerdoorbraken en andere gevaren elkaar kunnen versterken. Dat maakt planning die slechts met één risico tegelijk rekening houdt ontoereikend. 5

Lessen voor ruimtelijke planning en voorbereiding

• Houd woningen, hotels, kampeerterreinen, waterkrachtcentrales, wegen en vitale voorzieningen buiten in kaart gebrachte overstromings- en puinstroomcorridors. Een ogenschijnlijk droge rivierbedding is niet automatisch veilig omdat grote overstromingen zeldzaam zijn.
• Maak gevarenzonering en een beoordeling van cumulatieve risico’s verplicht voordat toeristische uitbreiding, nieuwe nederzettingen, wegenbouw of bebouwing langs rivieren wordt toegestaan.
• Ontwikkel samen met China een systeem dat satellietwaarnemingen, inventarissen van gletsjers, permafrost en meren, sensoren op de grond en meetstations voor regen en rivierwater combineert. Waarschuwingen moeten snel over de grens kunnen worden gedeeld.
• Ontwerp waarschuwingen voor een zeer korte aanlooptijd: gebruik meerdere sirenes, mobiele noodmeldingen en radio, markeer vluchtroutes naar hoger gelegen terrein en organiseer oefeningen voor bewoners en toeristische ondernemingen.
• Zorg voor registratie- en verantwoordingssystemen voor bezoekers. Dat is vooral belangrijk in smalle bergdalen waar toeristen, werknemers en infrastructuur dicht op elkaar zitten.

De hoge aantallen doden en vermisten zeggen daarom niet alleen iets over de kracht van het natuurverschijnsel, maar ook over de blootstelling eraan. Honderden mensen kwamen om en meer dan duizend mensen werden vermist doordat een extreem bergproces samenviel met bewoning, toeristische voorzieningen en infrastructuur op de bodem van nauwe valleien. 34