Hoe Noord-Korea smartphones gebruikt om gebruikers te volgen en taal te controleren

Noord-Koreaanse smartphones zijn geen vrije, algemene apparaten zoals gebruikers die elders kennen. Het zijn in de praktijk door de staat beheerde terminals: ze kunnen binnenlandse communicatie en dagelijkse diensten ondersteunen, maar beperken tegelijk wat mensen kunnen bekijken, typen en delen. Zo worden gemak, censuur, toezicht en afschrikking in één digitaal systeem samengebracht. 1314

Wat de gesmokkelde telefoon onthulde

Een smartphone die uit Noord-Korea naar buiten was gebracht, bevatte toezicht- en censuurfuncties die rechtstreeks in een aangepaste versie van Android waren ingebouwd. Volgens de analyse maakte het toestel elke vijf minuten ongemerkt een schermafbeelding. Die beelden werden opgeslagen op een plek waar de gebruiker zelf niet bij kon. Zo ontstond een verslag van wat op het scherm verscheen, ook als de gebruiker daar niet bewust een bestand van had opgeslagen. 17

De controle ging bovendien verder dan meekijken. De telefoon greep in op de taal die iemand typte. In demonstraties met het toestel werd het Zuid-Koreaanse woord ‘oppa’ automatisch vervangen door een Noord-Koreaans goedgekeurd woord, zoals ‘kameraad’, met een waarschuwing erbij. Verwijzingen naar ‘Zuid-Korea’ werden eveneens aangepast aan de politieke terminologie van het regime. Het gaat dus niet alleen om het blokkeren van wat iemand leest, maar ook om het bijsturen van wat iemand schrijft. 17

De beschikbare informatie ondersteunt het bestaan van verborgen lokale opslag en automatische tekstvervanging. Ze bewijst op zichzelf niet dat elke schermafbeelding of elke toetsaanslag van iedere Noord-Koreaanse telefoon voortdurend in realtime wordt doorgestuurd. Dat onderscheid is belangrijk: opgeslagen gegevens kunnen later worden uitgelezen tijdens een controle of via andere door de staat beheerde procedures.

Aangepast Android maakt gewone functies tot controlemiddelen

Uiterlijk kan zo’n toestel op een gewone Android-smartphone lijken, maar het besturingssysteem is aangepast om staatsregels af te dwingen. Functies die normaal gesproken neutraal zijn — zoals autocorrectie, bestandsbeheer en schermafbeeldingen — kunnen worden ingezet om verboden taal te blokkeren, activiteiten vast te leggen of gebruikers de vrije toegang tot hun eigen gegevens te ontzeggen. 17

Ook digitale inhoud wordt gecontroleerd. Noord-Koreaanse telefoons zouden goedkeuringsmechanismen bevatten voor videobestanden en muziek. Bestanden zonder de juiste digitale markering kunnen niet worden afgespeeld en in sommige gevallen automatisch worden verwijderd. Vooral buitenlandse cultuur, waaronder films, series en muziek uit Zuid-Korea, valt onder die beperkingen. 17

Het bredere controlesysteem wordt versterkt door wetgeving. Onderzoek naar de digitale controle in Noord-Korea stelt dat het bezit van buitenlandse cultuur kan leiden tot straffen die uiteenlopen van arbeidsstraffen tot de doodstraf. Ook telefoons waarop verplichte staatssoftware voor het blokkeren van ‘onzuivere’ publicaties ontbreekt, kunnen tot sancties leiden.

Kwangmyong houdt gebruikers weg van het wereldwijde internet

Noord-Koreaanse burgers gebruiken over het algemeen niet het open internet zoals mensen dat in andere landen kennen. In plaats daarvan biedt het binnenlandse intranet Kwangmyong toegang tot door de overheid goedgekeurde websites, diensten en e-mailsystemen. Dit netwerk staat los van het wereldwijde internet en geeft de staat veel meer controle over de informatieomgeving.

Een telefoon die tot Kwangmyong is beperkt, kan niet vrijelijk buitenlandse nieuwsmedia, internationale platforms of niet-goedgekeurde software bereiken. Daardoor zijn er minder ongecontroleerde routes waarlangs informatie het land in of uit kan gaan. Tegelijk wordt online activiteit geconcentreerd op infrastructuur die kan worden gefilterd en gemonitord.

De telefoonsoftware en het netwerk vervullen daarmee verschillende, maar elkaar aanvullende functies:

• Aangepast Android controleert het toestel, de taal, bestanden en geregistreerde activiteiten.
• Kwangmyong beperkt de bestemmingen die een gebruiker online kan bereiken.
• Staatsdwang levert de straf die mensen ervan moet weerhouden beide lagen te omzeilen.

Samen maken deze lagen toezicht tot een normaal onderdeel van het gebruik van de telefoon, in plaats van een uitzonderlijke inbraak op afstand.

Bellen naar het buitenland brengt extra risico’s met zich mee

Binnenlandse mobiele dienstverlening is historisch gescheiden gehouden van internationale communicatie. Onderzoek naar Noord-Koreaanse mobiele netwerken meldt dat gewone abonnees via de binnenlandse dienst geen internationale gesprekken konden voeren, terwijl buitenlanders onder andere voorwaarden wel internationaal konden bellen.

Amnesty International meldde dat Noord-Koreanen die mobiele telefoons gebruiken om contact te zoeken met familieleden die naar het buitenland zijn gevlucht, het risico lopen op detentie of zwaardere straffen. Toegang tot het World Wide Web is volgens de organisatie beperkt tot buitenlanders en een klein aantal Noord-Koreaanse burgers. Het gevaar van een telefoon zit dus niet alleen in wat iemand erop typt of bekijkt. Ook een poging om buiten het goedgekeurde communicatiesysteem contact te leggen, kan al als overtreding gelden.

Waarom smartphones uitbreiden als ze meer toezicht mogelijk maken?

De strategie van het regime bestaat niet simpelweg uit het verbieden van moderne technologie. De Wall Street Journal beschreef in 2017 hoe Noord-Korea meer mensen toegang gaf tot smartphones en een beperkt intranet. Dat bood mensen die het konden betalen nieuwe communicatiemogelijkheden en gaf de regering tegelijk extra middelen om de bevolking te volgen. 1314

Recentere berichtgeving over een Noord-Koreaans toestel wijst ook op praktische functies, zoals financiële diensten en het bestellen van taxi’s, hoewel de telefoon geen verbinding kan maken met het wereldwijde internet. Zulke toepassingen kunnen binnenlandse handel en het dagelijks bestuur ondersteunen zonder een onbeperkt kanaal naar de buitenwereld te openen.

Daarin zit de kern van de aanpak: smartphones kunnen het economische en dagelijkse leven efficiënter maken, terwijl ze politiek volledig ingeperkt blijven. Het gebruik van technologie groeit, maar de staat bepaalt waar die technologie voor mag worden gebruikt en waar de grens ligt.

De smartphone is slechts één onderdeel van een groter toezichtssysteem

Het toestel staat niet op zichzelf. Het werkt samen met een gesloten intranet, gecontroleerde telecomnetwerken, verplichte software, huiszoekingen en controles, en straffen voor buitenlandse media of ongeoorloofde communicatie. Het bredere model van Noord-Korea bestaat eruit consumententechnologie ‘binnenlands’ te maken: de nuttige functies blijven behouden, terwijl censuur en traceerbaarheid in dezelfde apparaten worden ingebouwd die mensen dagelijks nodig hebben.

De belangrijkste conclusie is daarom niet alleen dat één telefoon screenshots maakte of woorden veranderde. Het is vooral dat toezicht is geïntegreerd in gewone digitale functies. Typen, media bekijken en opslaan, bellen en online diensten gebruiken kunnen allemaal momenten worden waarop de staat keuzes beperkt of een controleerbaar spoor aanlegt.

Een belangrijk voorbehoud betreft de bronvermelding. De aangehaalde berichtgeving van The Wall Street Journal uit 2017 documenteerde de bredere uitbreiding van smartphones en staatscontrole. De specifieke bevindingen over screenshots om de vijf minuten en automatische woordvervanging kwamen uit latere onderzoeken van een gesmokkelde telefoon, waarover andere media berichtten. De berichten laten hetzelfde bredere controlemodel zien, maar mogen niet worden gepresenteerd als één en hetzelfde onderzoek van The Wall Street Journal. 131417